braku tych przerywających cykl reakcji ubocznych, wydaje się skrajnie nikła”. Mówiąc po ludzku – to nieprawdopodobne do potęgi entej, by natura stworzyła sobie od razu idealnie zaopatrzoną “mikro-fabryczkę”, w której wszystko idzie jak po maśle, a nic nie przeszkadza.

Projektowani v11; rozdział 17; przypis 150; lennox-buried-god; opracowanie

Co robi naukowiec, gdy rachunek prawdopodobieństwa wskazuje na praktyczną niemożliwość jakiegoś procesu? Szuka innego wytłumaczenia. Znakomity kosmolog Paul Davies powiedział kiedyś, że naukowców coraz bardziej “przytłacza wrażenie, iż mają do czynienia z czymś zaprojektowanym” – wprawdzie mówił to o całym Wszechświecie, ale w kontekście życia można odczuć podobnie157. Czy to oznacza, że do gry musi wejść Projektant? Zanim

Projektowani v11; rozdział 17; przypis 157; davies-cosmic-blueprint; kosmologia / filozofia przyrody

– wprawdzie mówił to o całym Wszechświecie, ale w kontekście życia można odczuć podobnie157. Czy to oznacza, że do gry musi wejść Projektant? Zanim pochopnie odpowiemy, spójrzmy na analogie z innych dziedzin nauki. W archeologii rutynowo rozpoznajemy w znaleziskach ślady inteligencji – nawet proste nacięcia na krzemieniu przekonują archeologa, że to narzędzie zrobione przez kogoś rozumnego, a nie przypadkowo obtłuczony kamień 158 . W

Projektowani v11; rozdział 17; przypis 158; lennox-buried-god; opracowanie

się np. w ciąg liczb pierwszych byłaby dowodem na obcą inteligencję – bo przypadek raczej czegoś takiego nie wyprodukuje 159 . Krótko mówiąc, rozpoznawanie inteligentnego źródła po charakterystycznych oznakach to nic nadzwyczajnego. Robimy to na co dzień. William Dembski opisuje, że nasze wnioskowanie o projekcie w systemach bogatych w informację (język, kody, programy, maszyny) jest wręcz wszechobecne i uzasadnione naukowo160. Gdy

Projektowani v11; rozdział 17; przypis 160; dembski-design-inference; opracowanie

części i żadna z części nie może brakować, bo całość przestaje funkcjonować. Klasycznym przykładem (podawanym przez Behego) jest pułapka na myszy: ma kilka elementów (platforma, sprężyna, zapadka itd.), które wszystkie muszą być na miejscu, by pułapka działała. Jeśli brakuje jednego, nie złapie myszy. Behe pokazał, że w komórkach istnieją takie “pułapki” – np. silniczek bakteryjnej wici zbudowany z kilkudziesięciu białkowych części 161 . I co

Projektowani v11; rozdział 17; przypis 161; behe-black-box; opracowanie

dotychczas zebrane dowody wskazują na ogromną przepaść między materią nieożywioną a najprostszą żywą komórką, przepaść której przypadkowe procesy jak dotąd nie potrafią przekonująco zasypać. Jak pisze biochemik Hubert Yockey, nie jest to już kwestia luźnej analogii – kod genetyczny rzeczywiście działa jak zapisany tekst czy program, a nasze metody matematyczne mogą traktować go analogicznie162. Skoro tak, to wnioskowanie

Projektowani v11; rozdział 17; przypis 162; yockey-self-organization; teoria informacji / abiogeneza

Hubert Yockey, nie jest to już kwestia luźnej analogii – kod genetyczny rzeczywiście działa jak zapisany tekst czy program, a nasze metody matematyczne mogą traktować go analogicznie162. Skoro tak, to wnioskowanie o jakimś nadaniu informacji nie jest pozbawione podstaw – przeciwnie, opiera się na tym samym rozumowaniu, jakie stosują detektywi czy archeolodzy: szukamy znanej przyczyny zdolnej wywołać taki skutek 163 . Przypadek i

Projektowani v11; rozdział 17; przypis 163; lennox-buried-god; opracowanie

imponująco, ale tutaj właśnie pojawia się spór. Gdzie są twarde dane, a gdzie zaczyna się spekulacja? Nie zrozum mnie źle – naukowcy zgromadzili wiele pośrednich argumentów za makroewolucją. Wskazują na skamieniałości form przejściowych, które interpretują jako „brakujące ogniwa” między większymi grupami 167 . Przykłady? Choćby słynne znaleziska organizmów pośrednich między rybami a płazami czy

Projektowani v11; rozdział 18; przypis 167; wikipedia-transitional-fossil; źródło internetowe — do zastąpienia

Trzymając się tej zasady, unikamy dwóch skrajności: z jednej strony naturalizmu, który usuwa Boga z obrazu (tego się wystrzegamy), a z drugiej – niezdrowego fideizmu, który odrzuca naukę z obawy, że zagrozi wierze. Kościół proponuje drogę środka: otwartość na naukowe wyjaśnienia przy zachowaniu wiary, że cały porządek natury jest kierowany przez Bożą Opatrzność176 . Możemy więc zapytać: jeśli ewolucja (rozumiana naukowo)

Projektowani v11; rozdział 19; przypis 176; augustine-de-genesi; źródło patrystyczne

świata i dziejów wymaga uznania działania Boga: wiara „wyostrza wewnętrzny wzrok i otwiera umysł, pozwalając dostrzec w strumieniu wydarzeń czynną obecność Opatrzności”.

Projektowani v11; rozdział 19; przypis 177; john-paul-fides; opracowanie

(bo ich potomkowie zmieszali się z resztą populacji przekazując coś więcej niż geny, mianowicie obraz Boży i stan łaski, który potem utracono). Inni sugerują, że Adam i Ewa to pewna wspólnota pierwszych ludzi – ale na to Kościół się nie zgadza: papież Pius XII wyraźnie pisał, że nie wolno katolikom przyjmować teorii o „wielu prarodzicach” (poligenizmie), bo nie da się jej pogodzić z prawdą o jedności rodzaju ludzkiego w grzechu i zbawieniu178. Tak

Projektowani v11; rozdział 19; przypis 178; humani-generis; opracowanie

czy inaczej, teistyczni ewolucjoniści szukają modeli, które i uznają dane naukowe, i zachowują teologiczne prawdy – zadanie niełatwe, ale fascynujące. Niezależnie od szczegółów modeli, Kościół uczy, że grzech pierworodny jest wydarzeniem u początków ludzkości, związanym z realnym nieposłuszeństwem pierwszych

Projektowani v11; rozdział 19; przypis 179; catechism-catholic-church; Magisterium

nowoczesnej nauki. Teistyczny ewolucjonizm mocno to akcentuje. Taki wierzący powie: „Ewolucja opowiada nam o mechanizmach rozwoju życia, a Biblia – o tym, że to Bóg nadał temu cel i sens”. Co na to Kościół? Wspomniany Pius XII dopuścił badanie teorii ewolucji (dotyczącej ciała ludzkiego) przez teologów – pod warunkiem, że uznają wprost stworzenie duszy przez Boga181. Kościół zatem nie odrzuca naukowej

Projektowani v11; rozdział 19; przypis 181; pkb-1948-letter; dokument komisji kościelnej

ewolucjoniści nie twierdzą, że Bóg „uruchomił świat i poszedł sobie”. Wręcz przeciwnie – wierzymy, że Bóg cały czas podtrzymuje istnienie świata. John Walton, biblista, obrazowo tłumaczy to na przykładzie szabatowego odpoczynku Boga: Bóg „odpoczął” po stworzeniu nie dlatego, że zniknął na hamak, ale jak prezydent wprowadzający się do Białego Domu – spoczął na tronie stworzenia, by nim nadal kierować182. Bóg działa poprzez naturę – a

Projektowani v11; rozdział 19; przypis 182; john-paul-fides; opracowanie

nadaje duchowy wymiar. Ciekawostka: jeszcze św. Augustyn w V wieku myślał o stworzeniu w sposób, który dziś można by uznać za prekursora „progresywnego” myślenia. Uważał on, że Bóg stworzył świat ratziones seminales – czyli pewne „zalążkowe zasady” (nasiona), które z czasem rozwinęły się w konkretne byty183. Innymi

Projektowani v11; rozdział 19; przypis 183; lennox-buried-god; opracowanie

tylko podtrzymuje prawa przyrody, ale od czasu do czasu cudownie działa ponad nimi – stwarzając coś nowego ex nihilo (z niczego) lub kierując procesem w sposób nienaturalny. Alvin Plantinga zauważa logicznie: skoro Bóg zadziałał bezpośrednio choć raz – stwarzając wszechświat z niczego – to nic nie stoi na przeszkodzie, by mógł zadziałać ponownie, w dowolnym momencie historii184. Prawa przyrody nie ograniczają Boga; przecież to On je

Projektowani v11; rozdział 19; przypis 184; plantinga-conflict; opracowanie

ponad nimi – stwarzając coś nowego ex nihilo (z niczego) lub kierując procesem w sposób nienaturalny. Alvin Plantinga zauważa logicznie: skoro Bóg zadziałał bezpośrednio choć raz – stwarzając wszechświat z niczego – to nic nie stoi na przeszkodzie, by mógł zadziałać ponownie, w dowolnym momencie historii184. Prawa przyrody nie ograniczają Boga; przecież to On je ustanowił i utrzymuje185. Jeśli więc nauka natrafia na „ścianę” (zagadki typu:

Projektowani v11; rozdział 19; przypis 185; craig-historical-adam; opracowanie

popularyzatorów nauki często pojawiało się przekonanie, że fizyka zmierza do końcowego zwieńczenia, po którym dalsze pytania staną się zbędne. Richard Dawkins – biolog i znany ateista – wyraził wręcz nadzieję, że fizycy „spełnią marzenie Einsteina i odkryją ostateczną teorię wszystkiego”, która wraz z teorią Darwina da „całkowicie naturalistyczne wyjaśnienie istnienia Wszechświata i wszystkiego, co w nim istnieje, włączając nas samych”186. W

Projektowani v11; rozdział 20; przypis 186; lennox-buried-god; opracowanie

racjonalny i spójny. Wierząc w stworzenie świata przez rozumnego Boga, wielu uczonych – od Keplera po Newtona – zakładało, że przyroda jest uporządkowana i da się opisać prawami. Jak ujął to filozof religii Alvin Plantinga, istnieje „głęboka zgodność (deep concord) między nauką a teistyczną wiarą” – przekonanie o racjonalnym Stwórcy sprzyja przekonaniu o racjonalności natury187. Innymi słowy, jeśli na początku był Logos, jak mówi

Projektowani v11; rozdział 20; przypis 187; plantinga-conflict; opracowanie

z definicji zamknęłaby proces wyjaśniania – byłaby końcem poszukiwań, ostatecznym domknięciem fizyki. Dawkins zaś, który gardzi ideą Boga jako końca wyjaśnień, paradoksalnie sam kibicuje fizykom, by dostarczyli takiego ostatecznego wyjaśnienia. Jak z przekąsem pisze Lennox, gdyby Dawkins był konsekwentny, powinien raczej grzmieć na fizyków, że roszczą sobie prawo do teorii kończącej wszystkie pytania188. W tej autoironii kryje się poważniejsze

Projektowani v11; rozdział 20; przypis 188; lennox-buried-god; opracowanie