Fiszki przypięte do pozycji bibliograficznych
W bazie projektu znajduje się 173 opublikowanych fiszek. Każda karta pozostaje przypisana do konkretnej książki lub artykułu i może należeć do wielu miejsc w spisie treści tego projektu.
Znaleziono 173 fiszek.
PV11-002 — If we do not bring the information from the ancient [context] to bear on the text, we will automatically impose the parameters of our modern worldview, thus risking serious distortion of meaning. — przypis 2
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
“If we do not bring the information from the ancient [context] to bear on the text, we will automatically impose the parameters of our modern worldview, thus risking serious distortion of meaning.”
Lokalizacja w źródle
John H. Walton, Ancient Near Eastern Thought and the Old Testament (IL: Baker Academic, 2018), s. 30
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
prawdziwe intencje innych ludzi. To samo dotyczy lektury tekstów – bez kontekstu łatwo o nad-interpretację, o czym przypomina biblista John Walton. Różne dyscypliny uczą tej samej zasady: kontekst chroni przed zniekształceniem sensu. Emocje działają właśnie jak takie narzucone klapki na oczach – sprawiają, że widzimy nie to, co ktoś naprawdę powiedział czy zrobił, lecz to, co nasz rozgrzany umysł oczekuje zobaczyć.
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 1; przypis 2; walton-ancient-near-eastern; biblistyka
PV11-007 — Natural Myside Bias Is Independent of Cognitive Ability — przypis 7
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Keith E. Stanovich & Richard F. West, “Natural myside bias is independent of cognitive ability”, Thinking & Reasoning 13(3), 2007. Badania pokazują, że skłonność do stronniczości we wnioskowaniu (“myside bias”) występuje niezależnie od inteligencji – liczy się raczej styl myślenia otwartego na inne informacje.
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 1 „Huk talerzy”, s. 19, przypis 7
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
niż się intuicyjnie wydaje6. Świadomość tych ograniczeń to pierwszy krok do pokory: uznaję, że mogę czegoś nie rozumieć i muszę uczyć się na nowo. Nawet najwyższe IQ nie gwarantuje nieomylności – badania prof. Keitha Stanovicha pokazują, że to raczej otwartość umysłu chroni przed błędnym rozumowaniem i “skrzywieniami” logicznymi.
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 1; przypis 7; stanovich-west-myside; psychologia poznawcza
PV11-102 — Geneza informacji biologicznej — przypis 102
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Bernd-Olaf Kuppers, tamże, s. 14-15. Kuppers wyróżnia syntaktyczny, semantyczny i pragmatyczny wymiar informacji; podkreśla, że kluczowy w biologii jest aspekt semantyczny, bo to on nadaje sens strukturom w kontekście funkcji życiowych.
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 14 „Mikrokosmos”, s. 133, przypis 102
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
cytowanie skrócone
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
informacji, sposób jej wykorzystania w procesach życiowych. W biologii czysty „surowy” zapis (sekwencja A, C, G, T w DNA) ma znaczenie dopiero w kontekście komórki, która potrafi go odczytać i zrealizować. Dlatego, jak podkreśla Kuppers, w przypadku informacji biologicznej kluczowy jest aspekt semantyczny – czyli sens i funkcja zapisu – bo cechy organizmu nabierają znaczenia dopiero poprzez funkcje, jakie pełnią102. Innymi słowy, liczy się to,
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 14; przypis 102; kuppers-information; opracowanie
PV11-106 — Teleologiczne ujęcia genezy życia
Przeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Eugene Wigner i Walter Elsasser proponowali teleologiczne podejście do genezy życia – istnienie specyficznych praw przyrody ukierunkowanych na powstanie informacji biologicznej, niewyprowadzalnych ze znanych praw fizyki i chemii.
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 14 „Mikrokosmos”, s. 134, przypis 106
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
opis źródła wymaga uzupełnienia
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
partią Przypadku – twierdzą, że informacja życia wyłoniła się spontanicznie, szczęśliwym zbiegiem okoliczności. Klasycznym przedstawicielem tego nurtu był biolog Jacques Monod, który uważał, że geneza życia to wydarzenie z gruntu przypadkowe. Jednak nawet on przyznawał, że zdarzenie to jest niewiarygodnie mało prawdopodobne – tak mało, iż jego zdaniem mogło zajść tylko raz w całym wszechświecie 106 . Inaczej mówić, to cud czystego
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 14; przypis 106; wigner-elsasser-origin-life; historia idei / geneza życia
PV11-165 — Understanding Evolution: Examples of Microevolution — przypis 165
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
UC Berkeley, Understanding Evolution: Examples of microevolution – dokumentuje liczne przypadki ewolucji odporności u organizmów (np. bakterie uodparniające się na antybiotyki) jako przykład mikroewolucji.
Lokalizacja w źródle
https://evolution.berkeley.edu/evolution-at-different-scales-micro-to-macro/examples-of-microevolution/
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
wciąż należą do jednego rodzaju zwierząt. Podobnie jest w naturze: populacje organizmów potrafią dostosowywać się do środowiska – ptaki na wyspach Galapagos zmieniają kształt dziobów w zależności od rodzaju pożywienia, owady uodparniają się na środki owadobójcze. To realne, namacalne przykłady drobnych zmian genetycznych, które zostały dokładnie udokumentowane165. Mikroewolucja nikogo specjalnie nie dziwi ani nie bulwersuje. Nawet
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 18; przypis 165; berkeley-microevolution; źródło internetowe
PV11-171 — Tuż przed rewolucją relatywistyczną i kwantową w fizyce sądzono, że nauka poznała już prawie wszystko – co pokazuje, jak niespodziewanie mogą pojawiać się nowe teorie obalające stary paradygmat.
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
The more important fundamental laws and facts of physical science have all been discovered, and these are now so firmly established that the possibility of their ever being supplanted in consequence of new discoveries is exceedingly remote.... Our future discoveries must be looked for in the sixth place of decimals.
Przekład całego fragmentu
Tuż przed rewolucją relatywistyczną i kwantową w fizyce sądzono, że nauka poznała już prawie wszystko – co pokazuje, jak niespodziewanie mogą pojawiać się nowe teorie obalające stary paradygmat.
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 18 „Małe zmiany”, s. 180, przypis 171
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
źródło internetowe; opis źródła wymaga uzupełnienia
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
• POKORA METODOLOGICZNA – „obecny najlepiej wsparty model”, nie absolut Historia nauki uczy pokory. Wiele razy wydawało się, że wszystko już wiemy, że "teoria X jest niezaprzeczalna", by potem okazało się, że przyszedł nowy Einstein czy Darwin i wywrócił stary paradygmat do góry nogami171. W biologii również to widzimy. Sam Darwin, formułując swoją teorię, miał wątpliwości – zastanawiał się
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 18; przypis 171; michelson-speech-1894; historia nauki
PV11-192 — Gödel and the End of Physics — przypis 192
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Tekst dostępny na stronie: https://www.hawking.org.uk/in-words/lectures/godel-and-the-end-of-physics; dostęp: 21.10.2025.
Lokalizacja w źródle
https://www.hawking.org.uk/in-words/lectures/godel-and-the-end-of-physics
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
źródło internetowe; opis źródła wymaga uzupełnienia
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
zmieniłem zdanie. Obecnie cieszę się, że nasze poszukiwania zrozumienia nigdy nie dobiegną końca i że zawsze będzie czekać nas zadanie odkrycia czegoś nowego”. Dzięki twierdzeniu Gödla – dodał półżartem – „wiemy, że matematycy zawsze będą mieli coś do roboty”, a w fizyce podobną rolę niekończącego się wyzwania pełnić będzie zapewne nowa wielka teoria (np. obecnie spekulowana M-teoria łącząca różne wersje teorii strun).
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 20; przypis 192; hawking-godel-lecture; wykład internetowy
PV11-197 — Heller, Michał,2026-Wielka Matryca i herezja Inteligentnego Projektu
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
„W starożytności była herezja manichejczyków. Bardzo popularna, na przykład św. Augustyn przez lata był jej zwolennikiem. Manichejczycy twierdzili, że istnieją dwa przeciwstawne, walczące z sobą bieguny – Bóg, źródło dobra, oraz materia – źródło zła, swoisty ‘antybóg’. Kościół potępił tę herezję. Zwolennicy Inteligentnego Projektu, tacy jak Dembski, zamiast materii manichejczyków stawiają walczący z Bogiem przypadek. Dlatego mój atak na Dembskiego ma również kontekst teologiczny”
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 20 „Teoria fundamentalna”, s. 210, przypis 197
Rozumiem fragment
„W starożytności była herezja manichejczyków. Bardzo popularna, na przykład św. Augustyn przez lata był jej zwolennikiem. Manichejczycy twierdzili, że istnieją dwa przeciwstawne, walczące z sobą bieguny – Bóg, źródło dobra, oraz materia – źródło zła, swoisty ‘antybóg’. Kościół potępił tę herezję. Zwolennicy Inteligentnego Projektu, tacy jak Dembski, zamiast materii manichejczyków stawiają walczący z Bogiem przypadek. Dlatego mój atak na Dembskiego ma również kontekst teologiczny”
Ważne zastrzeżenie
źródło internetowe; opis źródła wymaga uzupełnienia
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
Inteligentny Projekt do dawnych herezji teologicznych. W wywiadzie zatytułowanym wymownie „Wielka Matryca i herezja Inteligentnego Projektu” Heller zauważa, że zwolennicy ID popełniają błąd podobny do starożytnych manichejczyków – tylko zamiast złej materii przeciwstawionej Bogu (jak chcieli manichejczycy), stawiają ślepy przypadek jako siłę walczącą z Bogiem 197 . Innymi słowy, dla propagatorów ID każda losowość i
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 20; przypis 197; heller-id-heresy; wywiad / filozofia nauki
PV11-206 — Konieczność i przypadek w ewolucji Wszechświata
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Heller mówi: „Przypadek nie jest jakąś destrukcyjną siłą, która niszczy lub narusza strukturę Wszechświata zakodowaną w prawach przyrody. Jest przeciwnie: przypadek stanowi nieusuwalny element
struktury Wszechświata… Jeżeli matematyczna struktura Wszechświata jest urzeczywistnieniem Stwórczego Zamysłu Boga, to przypadki stanowią istotny element tego Zamysłu”. Dalej autor krytykuje ideologię przeciwstawiającą Boga i przypadek, nazywając ją „współczesną wersją manicheizmu”.
Lokalizacja w źródle
https://info.wiara.pl/doc/182413.Ks-prof-Michal-Heller-Przypadek-we-Wszechswiecie-nie-oznacza
Rozumiem fragment
Heller mówi: „Przypadek nie jest jakąś destrukcyjną siłą, która niszczy lub narusza strukturę Wszechświata zakodowaną w prawach przyrody. Jest przeciwnie: przypadek stanowi nieusuwalny element struktury Wszechświata… Jeżeli matematyczna struktura Wszechświata jest urzeczywistnieniem Stwórczego Zamysłu Boga, to przypadki stanowią istotny element tego Zamysłu”. Dalej autor krytykuje ideologię przeciwstawiającą Boga i przypadek, nazywając ją „współczesną wersją manicheizmu”.
Ważne zastrzeżenie
cytat pośredni; opis źródła wymaga uzupełnienia
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
naruszającą strukturę Wszechświata zakodowaną w prawach przyrody” – tłumaczy Heller. – „Jest wręcz przeciwnie: przypadek stanowi nieusuwalny element struktury Wszechświata… Jeżeli matematyczna struktura świata jest urzeczywistnieniem Stwórczego Zamysłu Boga, to przypadki są istotnym elementem tego Zamysłu”206 . Innymi słowy: przypadki to po prostu część
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 21; przypis 206; heller-necessity-chance-lecture; wykład / filozofia przyrody
R3: Zmieniam stopień pewności. Jak nowe świadectwo wpływa na wcześniejsze przekonanie
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Fragment A — s. 37, §2.2 „Bayes’s Rule”. Zachowano pełne słowne sformułowanie reguły wraz ze zdaniem wprowadzającym i następującym po niej rozróżnieniem. Znak […] oznacza pominięcie wyłącznie zniekształconego w dostarczonym PDF-ie zapisu symbolicznego. Pominięto numer odsyłacza do przypisu 26.
“The answer given by Bayes, now known as Bayes’s Rule, may be stated more precisely as follows:
Bayes’s Rule. Upon learning ψ (and nothing else), the new probability of any proposition φ should equal the old (just previous to learning ψ) conditional probability of φ given ψ: […]
It is crucial to distinguish Bayes’s Rule, the epistemological postulate, from Bayes’s Theorem, the theorem of probability we introduced in §1.3.3.”
Fragment B — s. 38, §2.2.1 „Interlude: Updating Imprecise Confidences”, cały pierwszy akapit.
“How might Bayes’s Rule be adapted for scenarios in which agents seek to update quantifiably imprecise confidences (recall §1.4)? The rule’s underlying core idea that updated confidences should be determined by prior, suppositional confidences pertains equally well to precise and imprecise confidences. An agent might be equally confident that either one of two candidates will win the election, while having a higher though quantitatively imprecise confidence that candidate A will win supposing that A wins the state-wide vote in Arizona. A generalized version of Bayes’s Rule could then require that this agent, upon learning that A does indeed win in Arizona, update to his or her prior, imprecise, suppositional confidence that candidate A is more likely to win.”
Przekład całego fragmentu
Fragment A — przekład roboczy:
„Odpowiedź udzieloną przez Bayesa, znaną obecnie jako reguła Bayesa, można sformułować dokładniej w następujący sposób:
Reguła Bayesa. Po dowiedzeniu się, że ψ jest prawdziwe — i po uzyskaniu wyłącznie tej informacji — nowe prawdopodobieństwo dowolnego zdania φ powinno być równe wcześniejszemu, ustalonemu bezpośrednio przed uzyskaniem informacji ψ, prawdopodobieństwu warunkowemu φ przy założeniu ψ: […]
Zasadnicze znaczenie ma odróżnienie reguły Bayesa, będącej postulatem epistemologicznym, od twierdzenia Bayesa, czyli twierdzenia rachunku prawdopodobieństwa wprowadzonego przez nas w §1.3.3”.
Fragment B — przekład roboczy:
„Jak można dostosować regułę Bayesa do sytuacji, w których osoby rozumujące chcą aktualizować nieprecyzyjne ilościowo stopnie pewności (przypomnijmy §1.4)? Podstawowa idea tej reguły — że zaktualizowane stopnie pewności powinny być wyznaczane przez wcześniejsze stopnie pewności przy określonym założeniu — odnosi się zarówno do precyzyjnych, jak i nieprecyzyjnych stopni pewności. Ktoś może być jednakowo przekonany o zwycięstwie każdego z dwóch kandydatów w wyborach, a zarazem mieć wyższy, choć ilościowo nieprecyzyjny stopień pewności, że zwycięży kandydat A, przy założeniu, że A wygra głosowanie w stanie Arizona. Uogólniona wersja reguły Bayesa mogłaby wówczas wymagać, aby osoba ta, dowiedziawszy się, że A rzeczywiście wygrał w Arizonie, przyjęła swój wcześniejszy, nieprecyzyjny, warunkowy stopień pewności, zgodnie z którym zwycięstwo kandydata A jest bardziej prawdopodobne”.
Lokalizacja w źródle
Jonah N. Schupbach, Bayesianism and Scientific Reasoning, Elements in the Philosophy of Science (Cambridge: Cambridge University Press, 2022), s. 37–38, §2.2 „Bayes’s Rule” oraz §2.2.1 „Interlude: Updating Imprecise Confidences”.
Kontekst objaśnienia: s. 1–2 — znaczenie stopni pewności; s. 38 — przykład z talią kart i Luckym; s. 40–41, §2.2.2 „Complications and Generalizations” — niepewność samego świadectwa i ograniczenia uogólnień warunkowania.
Rozumiem fragment
Schupbach rozważa sytuację, którą można rozpoznać w zwyczajnym życiu: mamy już pewien pogląd, a następnie dowiadujemy się czegoś ważnego. Pytanie brzmi: jak ta wiadomość powinna zmienić nasze przekonanie? Autor opisuje normę racjonalnego rozumowania — sposób, w jaki stopień pewności powinien reagować na uzyskaną informację.
Kluczowe jest rozróżnienie dwóch chwil. W pierwszej rozważamy możliwość: „Gdyby okazało się, że E jest prawdziwe, jak mocno przemawiałoby to za H?”. W drugiej otrzymujemy właśnie tę informację: „Teraz wiem, że E jest prawdziwe”. Reguła Bayesa łączy obie chwile. Przy warunkach wskazanych w cytacie nasza nowa pewność wobec H powinna odpowiadać wcześniejszej ocenie H dokonanej przy założeniu E.
H oznacza tu rozpatrywaną hipotezę, a E — nowe świadectwo. W źródłowym sformułowaniu podobną rolę pełnią greckie litery φ i ψ. Przystępny zapis słownego sensu reguły wygląda następująco:
P_nowe(H) = P_dotychczasowe(H | E).
Pionową kreskę czytamy: „przy założeniu, że”. To uporządkowany zapis reguły objaśnianej przez autora, a nie dosłowny cytat z uszkodzonego zapisu wzoru w PDF-ie.
Autor ilustruje to przykładem z kartami. Początkowo każdej karcie w zwykłej talii liczącej 52 karty przypisujemy taką samą szansę wyciągnięcia. W szczególności szansa na waleta kier wynosi w przyjętej ocenie 1/52. Zarazem zakładamy, że gdyby kartę wyciągał znajomy szuler Lucky, ocenialibyśmy szansę waleta kier na 1/12. Następnie dowiadujemy się, że kartę rzeczywiście wyciągnął Lucky. Według reguły Bayesa, przy zachowaniu opisanych założeń, powinniśmy przejść do oceny 1/12.
Liczby są założeniami przykładu myślowego Schupbacha. Ich zadaniem jest pokazanie aktualizacji. Nowa wiadomość zwiększa oceniane prawdopodobieństwo waleta kier ponad czterokrotnie. Nadal jednak wynosi ono zaledwie około 8,3%. Z tych liczb widać, że nawet wyraźne wzmocnienie hipotezy może pozostawić ją stosunkowo mało prawdopodobną. Wzrost jej wiarygodności oraz osiągnięcie pewności to dwa odrębne rezultaty.
Drugi cytat wprowadza ważne ułatwienie. W codziennym namyśle często potrafimy powiedzieć: „teraz wydaje mi się to bardziej prawdopodobne”, chociaż określenie dokładnej liczby byłoby sztuczne. Schupbach omawia możliwość aktualizacji również takich nieprecyzyjnych ocen. Precyzja zapisu powinna odpowiadać temu, co rzeczywiście potrafimy uzasadnić. Jego hipotetyczny przykład wyborczy pokazuje właśnie przejście do większej pewności bez ustalania jej jednej dokładnej wartości.
Trzeba przy tym oddzielić dwa rodzaje niepewności. Możemy nie znać dokładnej wartości liczbowej naszego przekonania. Możemy też wątpić w samą nową wiadomość. Pierwszej sytuacji dotyczy drugi cytat. Druga wymaga dodatkowego namysłu: usłyszenie pogłoski o zdarzeniu oraz pewne ustalenie, że zdarzenie zaszło, dostarczają różnych informacji. Schupbach poświęca tej trudności dalszą część rozdziału i przedstawia uogólnienia reguły.
W rozdziale 3 ten fragment pozwoli pokazać zmianę przekonania jako proces mający różną siłę i kierunek. Można nadal skłaniać się ku dotychczasowej interpretacji, a zarazem uznać, że nowe dane ją osłabiły. Można również zauważyć wzrost poparcia dla pewnej możliwości i wciąż oczekiwać mocniejszych świadectw. Takie stopniowanie daje autorowi język do opisywania rzeczywistej pracy nad własnym stanowiskiem.
Ważne zastrzeżenie
Reguła w cytacie dotyczy poznania określonej informacji i tylko tej informacji. W omawianej wersji nowo poznane zdanie zostaje przyjęte z pewnością; przy standardowej definicji prawdopodobieństwa warunkowego jego wcześniejsze prawdopodobieństwo musi być dodatnie. Schupbach wskazuje te ograniczenia na s. 37 i 40. Pogłoska, niepewne wspomnienie albo nowe dane zmieniające wiele założeń wymagają dokładniejszego opisu sytuacji poznawczej.
Schupbach wyraźnie rozdziela twierdzenie Bayesa jako zależność matematyczną od reguły aktualizacji jako postulatu epistemologicznego. Uzasadnienie i zakres stosowania tego postulatu są przedmiotem dyskusji. Fiszka przedstawia proponowaną normę rozumowania, a nie wynik eksperymentu dowodzącego, że ludzki umysł zawsze pracuje w ten sposób.
Aktualizacja korzysta z przyjętych wcześniej ocen i relacji między hipotezą a świadectwem. Ich rzetelność wymaga osobnej oceny. W samym przykładzie z kartami liczba 1/12 jest założona, a nie wyprowadzona z przedstawionych wyników badania.
Nieprecyzyjność liczbowej oceny i niepewność świadectwa to różne zagadnienia. Autor omawia oba oraz trudności proponowanych rozwiązań. Omawiany fragment dotyczy stopnia pewności wobec zdań; nie stanowi obliczenia wartości osoby, siły wiary religijnej ani rozstrzygnięcia prawd teologicznych.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
Umieścić w rozdziale 3 „Prawdopodobieństwo, którego nie czujemy”, po częstościach bazowych i małych próbach. Punktem wyjścia powinna być autentyczna sytuacja uzyskana z odpowiedzi autora na pytanie 1 lub 2. Pokazać początkową ocenę, nową informację oraz rzeczywistą zmianę siły przekonania. W razie braku takiej sceny można wykorzystać wyraźnie oznaczony przykład myślowy Schupbacha z talią kart.
Nazwisko i szczegóły formalne umieścić przede wszystkim w przypisie. W tekście głównym zachować różnicę między „mam teraz więcej powodów, by tak sądzić” a „mam już wystarczającą podstawę do stanowczej oceny”. Fiszka ma rozwijać narzędzie oceny świadectw; jej wykorzystanie do poszczególnych argumentów apologetycznych będzie wymagało dodatkowych danych i jawnych założeń.
Słowa kluczowe
aktualizacja przekonań; stopień pewności; reguła Bayesa; twierdzenie Bayesa; prawdopodobieństwo warunkowe; warunkowanie; świadectwo; nieprecyzyjne prawdopodobieństwa; pewność świadectwa; epistemologia bayesowska; rozdział 3
PV11-006 — R1: Granice nauki — przypis 6
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Michał Heller, Granice nauki (Kraków: Copernicus Center Press, 2014), s. 236.
“Intuicyjny zdrowy rozsądek ma ograniczenia; poza zwykłym doświadczeniem kryje
się rzeczywistość niedostępna zmysłom.”
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 1 „Huk talerzy”, s. 19, przypis 6
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
niż się intuicyjnie wydaje6. Świadomość tych ograniczeń to pierwszy krok do pokory: uznaję, że mogę czegoś nie rozumieć i muszę uczyć się na nowo.
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 1; przypis 6; heller-granice; opracowanie
PV11-008 — R1: Motivational Interviewing: Helping People Change — przypis 8
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
William R. Miller, Motivational Interviewing: Helping People Change (New York:
Guilford Press, 2013), s. 126: “People are more likely to be persuaded by what they
hear themselves say.”
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 1 „Huk talerzy”, s. 20, przypis 8
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
likely to be persuaded by what they hear themselves say” – tę zasadę słusznie podkreśla William Miller, twórca podejścia Motivational Interviewing. Zamiast kogoś przekrzykiwać, lepiej dać mu dojść do słowa i pozwolić samodzielnie dostrzec prawdę.
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 1; przypis 8; miller-motivational-2013; psychologia / komunikacja
PV11-010 — R2: The Art of Thinking Clearly — przypis 10
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
R. Dobelli – „wolimy zajmującą fikcję od nudnych faktów” (o skłonności do
atrakcyjnych narracji kosztem prawdy).
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 2 „Fakty vs. interpretacje”, s. 23, przypis 10
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
że jest ciekawy albo potwierdza czyjeś przekonania, a ludzie puszczają go dalej. Dowód natomiast to fakt lub zbiór danych, które można obiektywnie zweryfikować. Nic dziwnego, że mem bywa łatwiejszy do przyjęcia niż surowe dane – jest emocjonalny, prosty i mieści się w dobrze znanych schematach myślenia. To zrozumiałe – ludzie wolą barwną opowieść od nudnych faktów10. Nasz mózg ma też tendencję do selektywnego traktowania
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 2; przypis 10; dobelli-thinking-clearly; psychologia popularna
PV11-014 — R3: Granice nauki — przypis 14
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Michał Heller, Granice nauki (Kraków: Copernicus Center Press, 2014), s. 7: „To, co
znajduje się poza granicami, nie należy (jeszcze) do nauki, ale stanowi dla niej
wyzwanie…”.
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 3 „Jak to działa vs. po co to wszystko”, s. 28, przypis 14
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
kwestie celu czy sensu zjawisk. To nie wada, tylko cecha metodologii. Jak zauważa ks. Michał Heller, nauki przyrodnicze po prostu nie dociekają znaczenia ani celu – nie zostały do tego stworzone14. Nie można przecież mieć
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 3; przypis 14; heller-granice; opracowanie
PV11-015 — R3: Falsification and the Methodology of Scientific Research Programmes — przypis 15
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Imre Lakatos, The Methodology of Scientific Research Programmes (Cambridge:
CUP, 1978), s. 185: „A research programme has a tenacious hard core… and a
protective belt…”.
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 3 „Jak to działa vs. po co to wszystko”, s. 28, przypis 15
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
zorganizowanym sceptycyzmem – naukowcy wstrzymują się od sądów w sprawach wykraczających poza naturalne przyczyny i testowalne hipotezy. Dzięki temu nauka trzyma się tego, co da się obiektywnie zbadać. Filozof nauki Imre Lakatos uzupełnia ten obraz: solidny program badawczy trzyma się „twardego rdzenia” swoich podstawowych założeń i testuje tylko to, co sprawdzalne empirycznie15. Nauka skupia się na pytaniu jak działa świat – a
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 3; przypis 15; lakatos-falsification; opracowanie
PV11-016 — R3: Conjectures and Refutations: The Growth of Scientific Knowledge — przypis 16
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Karl R. Popper, Conjectures and Refutations (London: Routledge, 1963), s. 28:
„Nasza wiedza może być tylko skończona, podczas gdy nasza ignorancja koniecznie
jest nieskończona”.
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 3 „Jak to działa vs. po co to wszystko”, s. 30, przypis 16
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
wykracza poza metodę naukową – i naukowcy świadomie zawieszają osąd w tych kwestiach, pozostawiając je filozofii czy teologii. Taka pokora intelektualna jest zdrowa. Historia nauki uczy nas pokory: kiedyś sądzono, że wiedza da pełne odpowiedzi, ale im więcej odkrywamy, tym bardziej widzimy ogrom własnej niewiedzy. Karl Popper trafnie zauważył: „Nasza wiedza może być skończona, podczas gdy nasza ignorancja – nieskończona”16 . Zamiast
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 3; przypis 16; popper-conjectures; opracowanie
PV11-017 — R3: Science and Creationism. A View from the National Academy of Sciences — przypis 17
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
National Academy of Sciences, Science and Creationism: A View from the National
Academy of Sciences (1999), s. 25: nauka i religia działają na „odrębnych polach
doświadczenia” – zajmują się różnymi wymiarami rzeczywistości.
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 3 „Jak to działa vs. po co to wszystko”, s. 31, przypis 17
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
świata, a sfera duchowa uczy jak tę wiedzę mądrze wykorzystać i jaki nadać jej sens. Odrzucając jedno z tych skrzydeł, daleko nie polecimy. Wniosek? Nie musimy wybierać między nauką a wiarą. Możemy z ciekawością poznawać świat eksperymentami, a jednocześnie szukać głębszego znaczenia w filozofii czy religii. Te dziedziny wspólnie pomagają nam zrozumieć pełnię rzeczywistości.
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 3; przypis 17; nas-science-creationism; opracowanie
PV11-018 — R3: What Science Is and How It Really Works — przypis 18
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
James C. Zimring, What Science Is and How It Really Works (Cambridge: Cambridge
University Press, 2019), s. 2: nauka radzi sobie z niepewnością, podając błędy
standardowe i przedziały ufności, zamiast rościć pretensje do absolutnej pewności.
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 3 „Jak to działa vs. po co to wszystko”, s. 32, przypis 18
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
pytania. Gdy słyszysz naukową sensację, pytaj: „Skąd to wiemy? Czy to wynik eksperymentu, czy interpretacja?”. Oddzielaj twarde dane od czyichś opinii.
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 3; przypis 18; zimring-science; opracowanie
PV11-023 — R4: The Art of Thinking Clearly — przypis 23
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Rolf Dobelli, The Art of Thinking Clearly (London: Harper, 2014), s. 15: tendencyjnie
„układamy fakty w spójną narrację, pomijając niewygodne elementy” – czyli
ulegamy tzw. story bias.
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 4 „Pułapki myślenia”, s. 37, przypis 23
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
sobie podobne przypadki?”22. To przykład tzw. heurystyki dostępności – przez nią przeszacowujemy częstość zdarzeń, które są akurat głośne lub świeżo w pamięci. Ulegamy też heurystyce zakotwiczenia: nadmiernie ufamy pierwszej zasłyszanej informacji jako punktowi odniesienia. Rolf Dobelli zwraca uwagę na jeszcze inny skrót: story bias, czyli pokusę, by układać fakty w spójną, atrakcyjną opowieść kosztem niewygodnych elementów23 . Takie heurystyki
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 4; przypis 23; dobelli-thinking-clearly; psychologia popularna
PV11-024 — R4: Stop Fooling Yourself! Diagnosing and Treating Confirmation Bias — przypis 24
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Richard T. Born, Stop Fooling Yourself! (Diagnosing and Treating Confirmation Bias,
eNeuro 11(10) 2024), s. 2: „Merely being aware of our biases can help us combat
them…”.
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 4 „Pułapki myślenia”, s. 38, przypis 24
Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
dziennikarskiej pracy. Naukowiec doskonale wie, że może mieć bias – dlatego stosuje ślepe próby, grupy kontrolne i powtarzalne testy, by wykluczyć swoje uprzedzenia. Dziennikarz, świadomy ludzkiej stronniczości, weryfikuje informacje w kilku niezależnych źródłach. Możemy więc świadomie przeciwdziałać wpływowi biasów. Wniosek? Sama świadomość istnienia pułapek umysłu już pomaga się na nie uodpornić 24 . Jeśli wiem, że mam
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 4; przypis 24; born-confirmation-bias; psychologia / neuronauka