Fiszki przypięte do pozycji bibliograficznych
W bazie projektu znajduje się 1444 opublikowanych fiszek. Każda karta pozostaje przypisana do konkretnej książki lub artykułu i może należeć do wielu miejsc w spisie treści tego projektu.
Znaleziono 1444 fiszek.
15 — WCRL Konflikt może być realny, ale tylko powierzchowny
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Brak tekstu karty.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Brak tekstu karty.
16 — WCRL Ewolucyjny argument przeciw naturalizmowi
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Brak tekstu karty.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Brak tekstu karty.
17 — KCB Ocena racjonalności teizmu zależy od jego prawdziwości
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Brak tekstu karty.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Brak tekstu karty.
18 — KCB Historyczno-krytyczna metoda jako analogia dla ograniczonej bazy
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Brak tekstu karty.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Brak tekstu karty.
19 — WCRL Imago Dei i odpowiedniość umysłu do rzeczywistości
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
ROZDZIAŁ III RACJONALNOŚĆ OSOBOTWÓRCZOŚĆ
Lokalizacja
WCRL, rozdz. 9 „Deep Concord”; strona PDF 273-274, Kindle Loc 3726-3740.
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „Bóg stworzył zarówno nas, jak i świat w taki sposób, że zachodzi pewne dopasowanie między światem a naszymi władzami poznawczymi. Średniowiecze ujmowało to formułą adequatio intellectus ad rem – odpowiedniość intelektu do rzeczywistości.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, cechy: racjonalny, osobotwórczy, komunikatywny; szczególnie predykcje 3, 5 i 6. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: Łączy poznawalność świata z teologiczną antropologią obrazu Boga. Daje podstawę dla tezy o „czytelności” stworzenia. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: Z samej poznawalności nie wynika dedukcyjnie teizm. Plantinga przedstawia zgodność eksplanacyjną, nie ścisły dowód.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
ROZDZIAŁ III RACJONALNOŚĆ OSOBOTWÓRCZOŚĆ
Lokalizacja
WCRL, rozdz. 9 „Deep Concord”; PDF s. 273-274, Kindle Loc 3726-3740.
Cytat oryginalny
“God created both us and our world in such a way that there is a certain fit or match between the world and our cognitive faculties. The medievals had a phrase for it: adequatio intellectus ad rem (the adequation of the intellect to reality).”
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „Bóg stworzył zarówno nas, jak i świat w taki sposób, że zachodzi pewne dopasowanie między światem a naszymi władzami poznawczymi. Średniowiecze ujmowało to formułą adequatio intellectus ad rem - odpowiedniość intelektu do rzeczywistości.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, cechy: racjonalny, osobotwórczy, komunikatywny; szczególnie predykcje 3, 5 i 6. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: Łączy poznawalność świata z teologiczną antropologią obrazu Boga. Daje podstawę dla tezy o „czytelności” stworzenia. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: Z samej poznawalności nie wynika dedukcyjnie teizm. Plantinga przedstawia zgodność eksplanacyjną, nie ścisły dowód.
20 — WCRL Porządek świata jako skutek działania osobowej inteligencji
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
ROZDZIAŁ III OSOBOWOŚĆ CELOWOŚĆ JEDNOŚĆ
Lokalizacja
WCRL, rozdz. 9; strona PDF 277, Kindle Loc 3780.
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „Podstawowa struktura świata jest skutkiem twórczej inteligencji: osoby, która dążyła do tego i zamierzyła, aby świat przejawiał określony charakter. Świat został stworzony tak, by ukazywał porządek i regularność.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, predykcje 1, 3, 4 i 7: osobowy, racjonalny, wolny/celowy i jednoczący Projektant. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: To jeden z najbardziej bezpośrednich fragmentów łączących porządek naukowy z kategoriami osoby, zamiaru i celu. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: Cytat wyraża teistyczną interpretację ładu, nie wynik samej fizyki. W rozprawie należy oddzielić przesłankę empiryczną od metafizycznej interpretacji.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
ROZDZIAŁ III OSOBOWOŚĆ CELOWOŚĆ JEDNOŚĆ
Lokalizacja
WCRL, rozdz. 9; PDF s. 277, Kindle Loc 3780.
Cytat oryginalny
“The basic structure of the world is due to a creative intelligence: a person, who aimed and intended that the world manifest a certain character. The world was created in such a way that it displays order and regularity.”
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „Podstawowa struktura świata jest skutkiem twórczej inteligencji: osoby, która dążyła do tego i zamierzyła, aby świat przejawiał określony charakter. Świat został stworzony tak, by ukazywał porządek i regularność.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, predykcje 1, 3, 4 i 7: osobowy, racjonalny, wolny/celowy i jednoczący Projektant. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: To jeden z najbardziej bezpośrednich fragmentów łączących porządek naukowy z kategoriami osoby, zamiaru i celu. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: Cytat wyraża teistyczną interpretację ładu, nie wynik samej fizyki. W rozprawie należy oddzielić przesłankę empiryczną od metafizycznej interpretacji.
21 — WCRL Prawa i regularność pasują do hipotezy racjonalnej Osoby
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
ROZDZIAŁ III PRAWA NATURY RACJONALNY PROJEKTANT
Lokalizacja
WCRL, rozdz. 9; strona PDF 287, Kindle Loc 3924.
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „Regularność i prawopodobność wyraźnie dobrze współgrają z myślą, że Bóg jest racjonalną osobą, która stworzyła nasz świat i ustanowiła prawa przyrody.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, predykcja 3 „racjonalny” oraz predykcja 7 „jednoczący”. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: Stanowi zwięzłą tezę o zgodności eksplanacyjnej między prawami natury a osobowym racjonalnym źródłem. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: Sformułowanie „fit well” oznacza zgodność, nie wyłączność wyjaśnienia. Należy porównać z konkurencyjnymi ujęciami praw natury.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
ROZDZIAŁ III PRAWA NATURY RACJONALNY PROJEKTANT
Lokalizacja
WCRL, rozdz. 9; PDF s. 287, Kindle Loc 3924.
Cytat oryginalny
“Regularity and lawlikeness obviously fit well with the thought that God is a rational person who has created our world, and instituted the laws of nature.”
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „Regularność i prawopodobność wyraźnie dobrze współgrają z myślą, że Bóg jest racjonalną osobą, która stworzyła nasz świat i ustanowiła prawa przyrody.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, predykcja 3 „racjonalny” oraz predykcja 7 „jednoczący”. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: Stanowi zwięzłą tezę o zgodności eksplanacyjnej między prawami natury a osobowym racjonalnym źródłem. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: Sformułowanie „fit well” oznacza zgodność, nie wyłączność wyjaśnienia. Należy porównać z konkurencyjnymi ujęciami praw natury.
22 — WCRL Kontyngencja stworzenia wskazuje na wolny akt
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
ROZDZIAŁ III WOLNOŚĆ KONTYNGENCJA
Lokalizacja
WCRL, rozdz. 9; strona PDF 305-306, Kindle Loc 4167-4182.
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „Bóg nie jest zobowiązany przez swoją naturę ani przez cokolwiek innego do stworzenia świata. […] Stworzenie jest więc Jego wolnym działaniem. […] Zarówno to, że w ogóle stworzył świat poza sobą, jak i to, że świat ma właśnie taki charakter i takie prawa, są sprawami kontyngentnymi.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, predykcja 4 „inteligencja ma wolę”; także Rozdział II, klasyczna teologia stworzenia. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: Łączy niekonieczność konkretnego porządku kosmicznego z kategorią wolnego wyboru, a zarazem uzasadnia empiryczny charakter nauki. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: Przejście od kontyngencji do wolnej woli zakłada teistyczną metafizykę stworzenia. Nie jest to wniosek wyprowadzany wyłącznie z danych naukowych.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
ROZDZIAŁ III WOLNOŚĆ KONTYNGENCJA
Lokalizacja
WCRL, rozdz. 9; PDF s. 305-306, Kindle Loc 4167-4182.
Cytat oryginalny
“God is not obliged, by his nature or anything else, to create the world. [...] Instead, creation is a free action on his part. [...] That he has created a world outside of himself at all, and that the world he has created displays the particular character and laws it does display - these are contingent matters.”
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „Bóg nie jest zobowiązany przez swoją naturę ani przez cokolwiek innego do stworzenia świata. [...] Stworzenie jest więc Jego wolnym działaniem. [...] Zarówno to, że w ogóle stworzył świat poza sobą, jak i to, że świat ma właśnie taki charakter i takie prawa, są sprawami kontyngentnymi.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, predykcja 4 „inteligencja ma wolę”; także Rozdział II, klasyczna teologia stworzenia. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: Łączy niekonieczność konkretnego porządku kosmicznego z kategorią wolnego wyboru, a zarazem uzasadnia empiryczny charakter nauki. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: Przejście od kontyngencji do wolnej woli zakłada teistyczną metafizykę stworzenia. Nie jest to wniosek wyprowadzany wyłącznie z danych naukowych.
23 — KCB Naturalne poznanie Boga nie musi być wynikiem argumentu
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
ROZDZIAŁ III SENSUS DIVINITATIS TEOLOGIA NATURALNA
Lokalizacja
KCB, rozdz. 3; strona PDF 37-38.
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „To naturalne poznanie Boga nie zostaje osiągnięte przez inferencję lub argument, lecz w sposób znacznie bardziej bezpośredni. […] Przy postrzeganiu nocnego nieba, górskiego krajobrazu czy drobnego kwiatu przekonania te po prostu w nas powstają. Rodzą się w tych okolicznościach, ale nie są z nich wywnioskowanymi konkluzjami.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, predykcja 6 o komunikatywności i „czytelności” świata; także Rozdział II, teologia naturalna. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: Pozwala odróżnić argumentację naturalnoteologiczną od bezpośredniego doświadczenia lub rozpoznania sensu stworzenia. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: Sensus divinitatis to element modelu A/C, a nie empirycznie rozstrzygnięta teoria psychologiczna. Trzeba przedstawić status „modelu” u Plantingi.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
ROZDZIAŁ III SENSUS DIVINITATIS TEOLOGIA NATURALNA
Lokalizacja
KCB, rozdz. 3; PDF s. 37-38.
Cytat oryginalny
“This natural knowledge of God is not arrived at by inference or argument [...] but in a much more immediate way. [...] Upon the perception of the night sky or the mountain vista or the tiny flower these beliefs just arise within us. They arise in these circumstances; they are not conclusions from them.”
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „To naturalne poznanie Boga nie zostaje osiągnięte przez inferencję lub argument, lecz w sposób znacznie bardziej bezpośredni. [...] Przy postrzeganiu nocnego nieba, górskiego krajobrazu czy drobnego kwiatu przekonania te po prostu w nas powstają. Rodzą się w tych okolicznościach, ale nie są z nich wywnioskowanymi konkluzjami.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, predykcja 6 o komunikatywności i „czytelności” świata; także Rozdział II, teologia naturalna. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: Pozwala odróżnić argumentację naturalnoteologiczną od bezpośredniego doświadczenia lub rozpoznania sensu stworzenia. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: Sensus divinitatis to element modelu A/C, a nie empirycznie rozstrzygnięta teoria psychologiczna. Trzeba przedstawić status „modelu” u Plantingi.
24 — KCB Władza poznawcza ukierunkowana na prawdę o Bogu
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
ROZDZIAŁ III OSOBOWY PROJEKTANT POZNANIE
Lokalizacja
KCB, rozdz. 3; strona PDF 38.
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „Nasze władze poznawcze zostały zaprojektowane i stworzone przez Boga; plan ich działania został opracowany i ustanowiony przez świadomy, inteligentny czynnik. Celem sensus divinitatis jest umożliwienie nam posiadania prawdziwych przekonań o Bogu.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, predykcje 1, 3, 5 i 6: osobowy, racjonalny, ukierunkowany na poznanie i komunikatywny. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: Wspiera teologiczną rekonstrukcję Projektanta jako świadomego i racjonalnego oraz człowieka jako istoty zdolnej odczytywać rzeczywistość. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: To część modelu epistemologicznego zakładającego teizm. Nie powinno być przedstawiane jako niezależny argument wychodzący od danych biologicznych.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
ROZDZIAŁ III OSOBOWY PROJEKTANT POZNANIE
Lokalizacja
KCB, rozdz. 3; PDF s. 38.
Cytat oryginalny
“Our cognitive faculties have been designed and created by God; the design plan [...] has been developed and instituted by a conscious, intelligent agent. The purpose of the sensus divinitatis is to enable us to have true beliefs about God.”
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „Nasze władze poznawcze zostały zaprojektowane i stworzone przez Boga; plan ich działania został opracowany i ustanowiony przez świadomy, inteligentny czynnik. Celem sensus divinitatis jest umożliwienie nam posiadania prawdziwych przekonań o Bogu.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, predykcje 1, 3, 5 i 6: osobowy, racjonalny, ukierunkowany na poznanie i komunikatywny. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: Wspiera teologiczną rekonstrukcję Projektanta jako świadomego i racjonalnego oraz człowieka jako istoty zdolnej odczytywać rzeczywistość. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: To część modelu epistemologicznego zakładającego teizm. Nie powinno być przedstawiane jako niezależny argument wychodzący od danych biologicznych.
25 — KCB Granica teologii naturalnej: od argumentu do Objawienia
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
ROZDZIAŁ III OBJAWIENIE GRANICE WNIOSKOWANIA
Lokalizacja
KCB, Preface, strona PDF 8; oraz rozdz. 5 „Faith”, strona PDF 59.
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „Istnieją bardzo dobre argumenty za teizmem, jednak nie są one dość silne, by podtrzymać przekonanie o takim stopniu pewności, z jakim poważni wierzący rzeczywiście przyjmują teizm.” / „Pismo jest przede wszystkim orędziem, komunikacją Boga skierowaną do ludzkości; jest słowem od Pana.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, predykcja 8: z samej przyrody nie poznamy wszystkiego; przejście od profilu metafizycznego Projektanta do Objawienia. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: Daje mocne uzasadnienie dwustopniowej konstrukcji: argumenty naturalne mogą wspierać teizm, ale treści specyficznie chrześcijańskie pochodzą z Objawienia. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: Plantinga nie twierdzi, że argumenty są bezwartościowe. Ogranicza ich rolę epistemiczną; nie zastępują wiary i specjalnego Objawienia.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
ROZDZIAŁ III OBJAWIENIE GRANICE WNIOSKOWANIA
Lokalizacja
KCB, Preface, PDF s. 8; oraz rozdz. 5 „Faith”, PDF s. 59.
Cytat oryginalny
“There are some very good arguments for theistic belief [...] nevertheless, these arguments are not strong enough to support the conviction with which serious believers in God do in fact accept theistic belief.” / “Scripture is most importantly a message, a communication from God to humankind; Scripture is a word from the Lord.”
Przekład roboczy
(TŁUM. WŁASNE) „Istnieją bardzo dobre argumenty za teizmem, jednak nie są one dość silne, by podtrzymać przekonanie o takim stopniu pewności, z jakim poważni wierzący rzeczywiście przyjmują teizm.” / „Pismo jest przede wszystkim orędziem, komunikacją Boga skierowaną do ludzkości; jest słowem od Pana.”
WYKORZYSTANIE W ROZPRAWIE: Rozdział III, predykcja 8: z samej przyrody nie poznamy wszystkiego; przejście od profilu metafizycznego Projektanta do Objawienia. FUNKCJA ARGUMENTACYJNA: Daje mocne uzasadnienie dwustopniowej konstrukcji: argumenty naturalne mogą wspierać teizm, ale treści specyficznie chrześcijańskie pochodzą z Objawienia. ZASTRZEŻENIE / KONTEKST: Plantinga nie twierdzi, że argumenty są bezwartościowe. Ogranicza ich rolę epistemiczną; nie zastępują wiary i specjalnego Objawienia.
P-01 — Wiedza rośnie przez domysły, krytykę i próby obalenia
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Lokalizacja
Przedmowa, s. vii; strona PDF 2/409. Rozdział: Rozdz. 1, zwłaszcza 1.5; pomocniczo rozdz. 2.3.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Przekład roboczy
„Wiedza, a zwłaszcza wiedza naukowa, rozwija się przez nieuzasadnione (i niemożliwe do ostatecznego uzasadnienia) antycypacje, domysły, próbne rozwiązania problemów, czyli hipotezy. Hipotezy te są kontrolowane przez krytykę, to znaczy przez próby ich obalenia, obejmujące surowe testy krytyczne.”
Jak wykorzystać
Dobrze nadaje się do metodologicznego otwarcia analizy inteligentny projekt. Pozwala przedstawić argument z projektu nie jako niepodważalny „dowód”, lecz jako hipotezę wyjaśniającą, którą należy porównywać z konkurencją i wystawiać na krytykę. W rozdziale 1.5 może porządkować kryteria oceny zarówno zwolenników, jak i krytyków inteligentny projekt.
Zastrzeżenie
Popper opisuje logikę wzrostu wiedzy naukowej, nie rozstrzyga prawdziwości inteligentny projekt ani teologii stworzenia. Cytat nie usprawiedliwia tezy, że każda śmiała hipoteza jest naukowa.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
fallibilizm; hipoteza; refutacja
Pełna karta — także tekst oryginalny
Lokalizacja
Przedmowa, s. vii; PDF s. 2/409. Rozdział: Rozdz. 1, zwłaszcza 1.5; pomocniczo rozdz. 2.3.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Cytat oryginalny
“The way in which knowledge progresses, and especially our scientific knowledge, is by unjustified (and unjustifiable) anticipations, by guesses, by tentative solutions to our problems, by conjectures. These conjectures are controlled by criticism; that is, by attempted refutations, which include severely critical tests.”
Przekład roboczy
„Wiedza, a zwłaszcza wiedza naukowa, rozwija się przez nieuzasadnione (i niemożliwe do ostatecznego uzasadnienia) antycypacje, domysły, próbne rozwiązania problemów, czyli hipotezy. Hipotezy te są kontrolowane przez krytykę, to znaczy przez próby ich obalenia, obejmujące surowe testy krytyczne.”
Jak wykorzystać
Dobrze nadaje się do metodologicznego otwarcia analizy ID. Pozwala przedstawić argument z projektu nie jako niepodważalny „dowód”, lecz jako hipotezę wyjaśniającą, którą należy porównywać z konkurencją i wystawiać na krytykę. W rozdziale 1.5 może porządkować kryteria oceny zarówno zwolenników, jak i krytyków ID.
Zastrzeżenie
Popper opisuje logikę wzrostu wiedzy naukowej, nie rozstrzyga prawdziwości ID ani teologii stworzenia. Cytat nie usprawiedliwia tezy, że każda śmiała hipoteza jest naukowa.
P-02 — Samo nagromadzenie potwierdzeń nie wystarcza
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Lokalizacja
Rozdz. 1, część I, s. 36; strona PDF 37/409. Rozdział: Rozdz. 1.3-1.5.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Przekład roboczy
„Łatwo uzyskać potwierdzenia lub weryfikacje niemal każdej teorii, jeżeli poszukuje się potwierdzeń. Potwierdzenia powinny liczyć się tylko wtedy, gdy są wynikiem ryzykownych przewidywań, a więc gdy bez danej teorii oczekiwalibyśmy zdarzenia z nią niezgodnego — zdarzenia, które by ją obaliło.”
Jak wykorzystać
Można użyć do postawienia pytania, czy dane przywoływane przez inteligentny projekt były przewidziane przez teorię, czy zostały dopasowane po fakcie. Ta sama reguła powinna zostać zastosowana do naturalistycznych wyjaśnień konkurencyjnych, co chroni rozprawę przed metodologiczną asymetrią.
Zastrzeżenie
Wnioskowanie do najlepszego wyjaśnienia nie zawsze ma postać ścisłej predykcji czasowej. Należy więc odróżnić „nową predykcję” od retrodukcji i testów porównawczych.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
confirmation bias; ryzykowna
Pełna karta — także tekst oryginalny
Lokalizacja
Rozdz. 1, część I, s. 36; PDF s. 37/409. Rozdział: Rozdz. 1.3-1.5.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Cytat oryginalny
“It is easy to obtain confirmations, or verifications, for nearly every theory—if we look for confirmations. Confirmations should count only if they are the result of risky predictions; that is to say, if, unenlightened by the theory in question, we should have expected an event which was incompatible with the theory—an event which would have refuted the theory.”
Przekład roboczy
„Łatwo uzyskać potwierdzenia lub weryfikacje niemal każdej teorii, jeżeli poszukuje się potwierdzeń. Potwierdzenia powinny liczyć się tylko wtedy, gdy są wynikiem ryzykownych przewidywań, a więc gdy bez danej teorii oczekiwalibyśmy zdarzenia z nią niezgodnego — zdarzenia, które by ją obaliło.”
Jak wykorzystać
Można użyć do postawienia pytania, czy dane przywoływane przez ID były przewidziane przez teorię, czy zostały dopasowane po fakcie. Ta sama reguła powinna zostać zastosowana do naturalistycznych wyjaśnień konkurencyjnych, co chroni rozprawę przed metodologiczną asymetrią.
Zastrzeżenie
Wnioskowanie do najlepszego wyjaśnienia nie zawsze ma postać ścisłej predykcji czasowej. Należy więc odróżnić „nową predykcję” od retrodukcji i testów porównawczych.
P-04 — Ratowanie teorii za pomocą zabiegów ad hoc obniża jej status
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Lokalizacja
Rozdz. 1, część I, s. 37; strona PDF 38/409. Rozdział: Rozdz. 1.5.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Przekład roboczy
„Niektóre rzeczywiście testowalne teorie, gdy okażą się fałszywe, są nadal podtrzymywane przez zwolenników, na przykład przez doraźne wprowadzenie hipotezy pomocniczej albo taką reinterpretację teorii, aby uniknęła obalenia. Taki zabieg jest zawsze możliwy, lecz ratuje teorię kosztem zniszczenia lub przynajmniej obniżenia jej statusu naukowego.”
Jak wykorzystać
Przydatne w analizie krytyki inteligentny projekt: trzeba sprawdzić, czy niepowodzenie konkretnego argumentu prowadzi do jego korekty, czy do nieograniczonej reinterpretacji. Równie ważne jest zbadanie, czy krytycy inteligentny projekt nie chronią naturalizmu przez dowolne hipotezy pomocnicze.
Zastrzeżenie
Nie każda hipoteza pomocnicza jest ad hoc. W nauce bywa uzasadniona niezależnymi racjami; należy badać jej samodzielną testowalność.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
ad hoc; immunizacja teorii
Pełna karta — także tekst oryginalny
Lokalizacja
Rozdz. 1, część I, s. 37; PDF s. 38/409. Rozdział: Rozdz. 1.5.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Cytat oryginalny
“Some genuinely testable theories, when found to be false, are still upheld by their admirers—for example by introducing ad hoc some auxiliary assumption, or by re-interpreting the theory ad hoc in such a way that it escapes refutation. Such a procedure is always possible, but it rescues the theory from refutation only at the price of destroying, or at least lowering, its scientific status.”
Przekład roboczy
„Niektóre rzeczywiście testowalne teorie, gdy okażą się fałszywe, są nadal podtrzymywane przez zwolenników, na przykład przez doraźne wprowadzenie hipotezy pomocniczej albo taką reinterpretację teorii, aby uniknęła obalenia. Taki zabieg jest zawsze możliwy, lecz ratuje teorię kosztem zniszczenia lub przynajmniej obniżenia jej statusu naukowego.”
Jak wykorzystać
Przydatne w analizie krytyki ID: trzeba sprawdzić, czy niepowodzenie konkretnego argumentu prowadzi do jego korekty, czy do nieograniczonej reinterpretacji. Równie ważne jest zbadanie, czy krytycy ID nie chronią naturalizmu przez dowolne hipotezy pomocnicze.
Zastrzeżenie
Nie każda hipoteza pomocnicza jest ad hoc. W nauce bywa uzasadniona niezależnymi racjami; należy badać jej samodzielną testowalność.
P-05 — Nauka może zaczynać od mitów, lecz rozwija się przez ich krytykę
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Lokalizacja
Rozdz. 1, część VIII, s. 50; strona PDF 51/409. Rozdział: Rozdz. 2.1-2.2; pomocniczo rozdz. 1.2.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Przekład roboczy
„Nauka musi zatem zaczynać od mitów i od krytyki mitów — nie od samego gromadzenia obserwacji ani od wynajdywania eksperymentów, lecz od krytycznej dyskusji mitów oraz magicznych technik i praktyk.” Fiszki źródłowe do rozprawy doktorskiej: Popper i Pritchard
Jak wykorzystać
Stanowi dobry most między materiałem Pritcharda a metodologią nauki. Pozwala pokazać, że starożytne kosmogonie mogą należeć do historii pytań o ład świata, ale ich rola naukowa zaczyna się dopiero wtedy, gdy pojawiają się twierdzenia krytykowalne i testowalne.
Zastrzeżenie
Nie należy z tego wyprowadzać, że teksty biblijne są „prymitywną nauką”. Popper mówi o genealogii problemów i idei, nie o redukcji religii do nauki.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
mit; krytyka; tradycja naukowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Lokalizacja
Rozdz. 1, część VIII, s. 50; PDF s. 51/409. Rozdział: Rozdz. 2.1-2.2; pomocniczo rozdz. 1.2.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Cytat oryginalny
“Thus science must begin with myths, and with the criticism of myths; neither with the collection of observations, nor with the invention of experiments, but with the critical discussion of myths, and of magical techniques and practices.”
Przekład roboczy
„Nauka musi zatem zaczynać od mitów i od krytyki mitów — nie od samego gromadzenia obserwacji ani od wynajdywania eksperymentów, lecz od krytycznej dyskusji mitów oraz magicznych technik i praktyk.” Fiszki źródłowe do rozprawy doktorskiej: Popper i Pritchard
Jak wykorzystać
Stanowi dobry most między materiałem Pritcharda a metodologią nauki. Pozwala pokazać, że starożytne kosmogonie mogą należeć do historii pytań o ład świata, ale ich rola naukowa zaczyna się dopiero wtedy, gdy pojawiają się twierdzenia krytykowalne i testowalne.
Zastrzeżenie
Nie należy z tego wyprowadzać, że teksty biblijne są „prymitywną nauką”. Popper mówi o genealogii problemów i idei, nie o redukcji religii do nauki.
P-06 — Problemy naukowe przecinają granice dyscyplin
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Lokalizacja
Rozdz. 2, s. 67; strona PDF 67/409. Rozdział: Rozdz. 1.4 oraz rozdz. 2.3.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Przekład roboczy
„Nie jesteśmy badaczami jakiegoś wydzielonego przedmiotu, lecz badaczami problemów. Problemy zaś mogą przebiegać w poprzek granic dowolnego przedmiotu lub dyscypliny.”
Jak wykorzystać
Uzasadnia interdyscyplinarną konstrukcję rozprawy łączącej biologię, kosmologię, chemię, filozofię nauki i teologię fundamentalną. Może otwierać metodologiczne wyjaśnienie, dlaczego problem projektu nie mieści się w jednej dyscyplinie.
Zastrzeżenie
Przekraczanie granic nie zwalnia z respektowania odmiennych metod i poziomów wyjaśniania. Wniosek teologiczny wymaga osobnego argumentu, a nie prostego przeniesienia terminów z biologii.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
interdyscyplinarność; problem
Pełna karta — także tekst oryginalny
Lokalizacja
Rozdz. 2, s. 67; PDF s. 67/409. Rozdział: Rozdz. 1.4 oraz rozdz. 2.3.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Cytat oryginalny
“We are not students of some subject matter but students of problems. And problems may cut right across the border of any subject matter or discipline.”
Przekład roboczy
„Nie jesteśmy badaczami jakiegoś wydzielonego przedmiotu, lecz badaczami problemów. Problemy zaś mogą przebiegać w poprzek granic dowolnego przedmiotu lub dyscypliny.”
Jak wykorzystać
Uzasadnia interdyscyplinarną konstrukcję rozprawy łączącej biologię, kosmologię, chemię, filozofię nauki i teologię fundamentalną. Może otwierać metodologiczne wyjaśnienie, dlaczego problem projektu nie mieści się w jednej dyscyplinie.
Zastrzeżenie
Przekraczanie granic nie zwalnia z respektowania odmiennych metod i poziomów wyjaśniania. Wniosek teologiczny wymaga osobnego argumentu, a nie prostego przeniesienia terminów z biologii.
P-7 — Teorie są konstrukcjami, ale rzeczywistość może im zaprzeczyć
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Lokalizacja
Rozdz. 3, część VI, s. 117; strona PDF 118/409. Rozdział: Rozdz. 2.2; pomocniczo rozdz. 3.3 i 3.6.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Przekład roboczy
„Teorie są naszymi wynalazkami, naszymi ideami; nie są nam narzucone, lecz stanowią wytworzone przez nas narzędzia myślenia. Jednak niektóre z naszych teorii mogą zderzyć się z rzeczywistością; gdy tak się dzieje, wiemy, że istnieje rzeczywistość przypominająca nam, iż nasze idee mogą być błędne.”
Jak wykorzystać
Może posłużyć do obrony krytycznego realizmu w teologii naturalnej: struktury pojęciowe są konstruowane, ale nie są dowolne. Świat może opierać się naszym interpretacjom projektu lub naturalistycznym rekonstrukcjom.
Zastrzeżenie
Cytat nie dowodzi, że konkretny wzorzec jest obiektywnym „śladem projektu”; wskazuje jedynie na możliwość realistycznej kontroli teorii.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
realizm krytyczny
Pełna karta — także tekst oryginalny
Lokalizacja
Rozdz. 3, część VI, s. 117; PDF s. 118/409. Rozdział: Rozdz. 2.2; pomocniczo rozdz. 3.3 i 3.6.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Cytat oryginalny
“Theories are our own inventions, our own ideas; they are not forced upon us, but are our self-made instruments of thought: this has been clearly seen by the idealist. But some of these theories of ours can clash with reality; and when they do, we know that there is a reality; that there is something to remind us of the fact that our ideas may be mistaken.”
Przekład roboczy
„Teorie są naszymi wynalazkami, naszymi ideami; nie są nam narzucone, lecz stanowią wytworzone przez nas narzędzia myślenia. Jednak niektóre z naszych teorii mogą zderzyć się z rzeczywistością; gdy tak się dzieje, wiemy, że istnieje rzeczywistość przypominająca nam, iż nasze idee mogą być błędne.”
Jak wykorzystać
Może posłużyć do obrony krytycznego realizmu w teologii naturalnej: struktury pojęciowe są konstruowane, ale nie są dowolne. Świat może opierać się naszym interpretacjom projektu lub naturalistycznym rekonstrukcjom.
Zastrzeżenie
Cytat nie dowodzi, że konkretny wzorzec jest obiektywnym „śladem projektu”; wskazuje jedynie na możliwość realistycznej kontroli teorii.
P-08 — Postęp nauki polega na systematycznej korekcie błędów
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Lokalizacja
Rozdz. 10, część I, s. 215; strona PDF 212/409. Rozdział: Rozdz. 1.5; pomocniczo wstęp metodologiczny.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna Fiszki źródłowe do rozprawy doktorskiej: Popper i Pritchard
Przekład roboczy
„Historia nauki, podobnie jak historia wszystkich ludzkich idei, jest historią nieodpowiedzialnych marzeń, uporu i błędu. Nauka należy jednak do nielicznych ludzkich działań — być może jest jedynym — w których błędy są systematycznie krytykowane i dość często z czasem korygowane.”
Jak wykorzystać
Przydatne jako antidotum na triumfalizm obu stron sporu. Historia argumentów z projektu i naturalistycznych wyjaśnień powinna być przedstawiona jako sekwencja korekt, a nie prosty marsz ku jednej z góry założonej konkluzji.
Zastrzeżenie
Popper nie twierdzi, że korekta zachodzi automatycznie ani że każda zmiana teorii jest postępem.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
postęp; historia nauki; błąd
Pełna karta — także tekst oryginalny
Lokalizacja
Rozdz. 10, część I, s. 215; PDF s. 212/409. Rozdział: Rozdz. 1.5; pomocniczo wstęp metodologiczny.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna Fiszki źródłowe do rozprawy doktorskiej: Popper i Pritchard
Cytat oryginalny
“The history of science, like the history of all human ideas, is a history of irresponsible dreams, of obstinacy, and of error. But science is one of the very few human activities—perhaps the only one—in which errors are systematically criticized and fairly often, in time, corrected.”
Przekład roboczy
„Historia nauki, podobnie jak historia wszystkich ludzkich idei, jest historią nieodpowiedzialnych marzeń, uporu i błędu. Nauka należy jednak do nielicznych ludzkich działań — być może jest jedynym — w których błędy są systematycznie krytykowane i dość często z czasem korygowane.”
Jak wykorzystać
Przydatne jako antidotum na triumfalizm obu stron sporu. Historia argumentów z projektu i naturalistycznych wyjaśnień powinna być przedstawiona jako sekwencja korekt, a nie prosty marsz ku jednej z góry założonej konkluzji.
Zastrzeżenie
Popper nie twierdzi, że korekta zachodzi automatycznie ani że każda zmiana teorii jest postępem.
P-10 — Racjonalność nauki tkwi w postawie krytycznej, nie w samym przywoływaniu danych
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Lokalizacja
Rozdz. 10, część VIII, s. 228-229; strona PDF 224-225/409. Rozdział: Rozdz. 1.5 oraz rozdz. 2.3.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Przekład roboczy
„Racjonalność nauki nie polega na zwyczaju odwoływania się do danych empirycznych dla poparcia swoich dogmatów — astrologowie także to robią — lecz na podejściu krytycznym, które obejmuje krytyczne użycie danych empirycznych, zwłaszcza w próbach obalenia.”
Jak wykorzystać
Można zastosować do oceny retoryki „naukowości” w sporze o inteligentny projekt. Samo cytowanie badań biologicznych lub kosmologicznych nie wystarcza; liczy się jawność założeń, możliwość krytyki i porównanie z konkurencyjnymi wyjaśnieniami. Fiszki źródłowe do rozprawy doktorskiej: Popper i Pritchard
Zastrzeżenie
Nie należy używać cytatu do pomniejszania danych empirycznych. Popper podkreśla ich krytyczną funkcję, a nie ich zbędność.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
racjonalność; krytyka; dane
Pełna karta — także tekst oryginalny
Lokalizacja
Rozdz. 10, część VIII, s. 228-229; PDF s. 224-225/409. Rozdział: Rozdz. 1.5 oraz rozdz. 2.3.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Cytat oryginalny
“[T]he rationality of science lies not in its habit of appealing to empirical evidence in support of its dogmas—astrologers do so too—but solely in the critical approach—in an attitude which, of course, involves the critical use, among other arguments, of empirical evidence (especially in refutations).”
Przekład roboczy
„Racjonalność nauki nie polega na zwyczaju odwoływania się do danych empirycznych dla poparcia swoich dogmatów — astrologowie także to robią — lecz na podejściu krytycznym, które obejmuje krytyczne użycie danych empirycznych, zwłaszcza w próbach obalenia.”
Jak wykorzystać
Można zastosować do oceny retoryki „naukowości” w sporze o ID. Samo cytowanie badań biologicznych lub kosmologicznych nie wystarcza; liczy się jawność założeń, możliwość krytyki i porównanie z konkurencyjnymi wyjaśnieniami. Fiszki źródłowe do rozprawy doktorskiej: Popper i Pritchard
Zastrzeżenie
Nie należy używać cytatu do pomniejszania danych empirycznych. Popper podkreśla ich krytyczną funkcję, a nie ich zbędność.
P-9 — Prawda jako zgodność z faktami pozostaje celem regulatywnym
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Lokalizacja
Rozdz. 10, część II, s. 224; strona PDF 220/409. Rozdział: Rozdz. 2.2-2.3.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Przekład roboczy
„Dzięki pracy Tarskiego idea prawdy obiektywnej lub absolutnej — to znaczy prawdy jako zgodności z faktami — może być dziś z przekonaniem przyjmowana przez tych, którzy ją rozumieją.”
Jak wykorzystać
Nadaje się do epistemologicznego fundamentu teologii naturalnej: spór o projekt nie jest wyłącznie grą perspektyw, lecz dotyczy tego, która interpretacja lepiej odpowiada rzeczywistości. Pozwala odróżnić prawdę od samej użyteczności modelu.
Zastrzeżenie
Popper nie twierdzi, że posiadamy kryterium nieomylnego rozpoznawania prawdy; prawda jest standardem, do którego przybliżają się krytycznie badane teorie.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
prawda obiektywna
Pełna karta — także tekst oryginalny
Lokalizacja
Rozdz. 10, część II, s. 224; PDF s. 220/409. Rozdział: Rozdz. 2.2-2.3.
Słowa kluczowe
Typ i priorytet
cytat źródłowy + wskazówka interpretacyjna
Cytat oryginalny
“Thanks to Tarski's work, the idea of objective or absolute truth—that is truth as correspondence with the facts—appears to be accepted today with confidence by all who understand it.”
Przekład roboczy
„Dzięki pracy Tarskiego idea prawdy obiektywnej lub absolutnej — to znaczy prawdy jako zgodności z faktami — może być dziś z przekonaniem przyjmowana przez tych, którzy ją rozumieją.”
Jak wykorzystać
Nadaje się do epistemologicznego fundamentu teologii naturalnej: spór o projekt nie jest wyłącznie grą perspektyw, lecz dotyczy tego, która interpretacja lepiej odpowiada rzeczywistości. Pozwala odróżnić prawdę od samej użyteczności modelu.
Zastrzeżenie
Popper nie twierdzi, że posiadamy kryterium nieomylnego rozpoznawania prawdy; prawda jest standardem, do którego przybliżają się krytycznie badane teorie.