PraktykaModlitwa głębi

Źródła
modlitwy głębi

Cisza, która służy spotkaniu.

Co łączy modlitwę głębi z Ewangelią, lectio divina i dawną tradycją kontemplacyjną? Poznaj jej podstawy — zanim przejdziesz do praktyki.

Mieczysław Sowiński
Akademia Wychowania Duchowego

Dłonie trzymające księgę w ciepłym świetle zapalonych świec
Słuchać. Odpowiadać. Trwać.
Pismo Święte

Najpierw jest Bóg, który zaprasza

„Wytrwajcie w miłości mojej!”

J 15,9 · Biblia Tysiąclecia [3]

W obrazie winnego krzewu Jezus mówi o więzi, z której wyrasta życie ucznia. Trwanie w Nim łączy z przyjmowaniem Jego słowa, zachowywaniem przykazań i miłością do innych. Nie jest to opis konkretnej techniki modlitwy. To wskazanie, komu powierzamy życie i skąd czerpiemy siłę do miłości (por. J 15,1–17).[3]

Podobnie obietnica obecności Ojca i Syna w człowieku nie jest oderwana od wiary i życia: Jezus wiąże ją z miłowaniem Go i zachowywaniem Jego nauki. Zapowiada też Ducha Świętego, który pozostanie z uczniami (por. J 14,16–17.23). Mówienie o Bożej obecności w naszym wnętrzu ma zatem sens osobowej, trynitarnej relacji, a nie odkrywania bezosobowej siły.[3]

W tym świetle ciszę można rozumieć nie jako zamknięcie się w sobie, lecz jako gotowość słuchania: nie muszę przez cały czas mówić, żeby być zwróconym ku Temu, do kogo się modlę.

Dar kontemplacji

Kontemplacja jest darem, nie wynikiem

Katechizm Kościoła Katolickiego przedstawia modlitwę kontemplacyjną jako relację przymierza i dar przyjmowany w pokorze. Jej centrum stanowi spojrzenie wiary skierowane ku Jezusowi, słuchanie słowa Bożego i milcząca miłość. Nie sprowadza jej do wyciszenia myśli ani do przyjemnego stanu wewnętrznego (por. KKK 2713, 2715–2717).[2]

Pomocna może być analogia do przyjaźni. Spotkanie nie traci wartości wtedy, gdy kończą się tematy rozmowy. Czasem wspólne milczenie nie jest brakiem kontaktu, lecz jego prostszą postacią. Podobnie w modlitwie: mniej słów nie musi oznaczać mniej obecności i miłości.

Ta prostota nie prowadzi „poza Chrystusa”. Chodzi o głębszą więź z Nim, uczestnictwo w Jego modlitwie i w misterium celebrowanym przez Kościół, szczególnie w Eucharystii (por. KKK 2718).[2]

Tradycja
kontemplacyjna

Słowo, skupienie i miłość

Warto czytać dawnych autorów we własnym kontekście, a nie traktować ich jak twórców jednej, niezmiennej instrukcji. Oto trzy punkty odniesienia pomagające zrozumieć modlitwę ciszy.

Lectio divina — słowo staje się spotkaniem

Modlitewna lektura Biblii nie kończy się na zebraniu informacji. Od uważnego czytania i rozważania prowadzi do odpowiedzi dawanej Bogu oraz kontemplacji. Benedykt XVI przypomina, że ta droga powinna owocować także działaniem: życiem stającym się darem dla innych. Cisza nie oznacza więc porzucenia Ewangelii, ale może być sposobem jej głębszego przyjęcia (por. Verbum Domini, 86–87).[4]

Szczegółowe wprowadzenie znajdziesz na osobnej stronie: Lectio divina — jak modlić się Słowem Bożym?

Jan Kasjan — powracać do Boga

W dziesiątej Rozmowie z Ojcami Kasjan przekazuje naukę abba Izaaka o modlitwie nieustannej. Krótki werset psalmu, przywoływany w różnych okolicznościach, pomaga zachowywać pamięć o Bogu. Ważne są przy tym pokora, uznanie własnej słabości i ufność w Bożą pomoc. To świadectwo dawnej modlitwy prostoty, nie opis dzisiejszej metody Centering Prayer (por. Rozmowy X, 10).[5]

Obłok niewiedzy — kochać Tego, którego nie ogarniamy

Anonimowy autor Obłoku niewiedzy zwraca uwagę na granice naszego pojmowania Boga. Nie możemy objąć Go rozumem tak, jak obejmujemy myślą przedmioty. Możemy jednak zwracać się ku Niemu miłością. Wskazania do prostego, miłosnego skupienia trzeba czytać w kontekście całego dzieła i jego wymagań duchowych, nie jako zachętę do bezmyślności (por. rozdz. 3–7).[6]

Współczesna
metoda

Gdzie jest miejsce modlitwy głębi?

Centering Prayer, nazywana po polsku modlitwą głębi, otrzymała współczesną postać w XX wieku dzięki trapistom z opactwa św. Józefa w Spencer w Stanach Zjednoczonych. Z jej rozwojem związani byli William Meninger, Basil Pennington i Thomas Keating. Sięgali do chrześcijańskiego dziedzictwa kontemplacyjnego, chcąc udostępnić je także osobom żyjącym poza klasztorem.[7]

W ujęciu Contemplative Outreach istotą tej praktyki jest zgoda na obecność i działanie Boga. Tak zwane święte słowo służy jako znak tej intencji. Metoda ma wspierać otwarcie na dar kontemplacji i pogłębiać życie modlitwy, a nie zastępować wszystkie jego pozostałe formy.[1]

Rozeznawanie

Po czym poznawać kierunek modlitwy?

List Kongregacji Nauki Wiary Orationis formas pomaga zachować właściwe proporcje w chrześcijańskiej medytacji. Z jego wskazań wynikają trzy ważne kryteria.[8]

Chrystus, a nie sama cisza

Celem jest spotkanie z Bogiem objawionym w Jezusie Chrystusie. Zjednoczenie z Nim nie oznacza zaniku osoby ani zatarcia różnicy między Stwórcą a stworzeniem (por. nr 3, 14–15).[8]

Łaska, a nie szczególne odczucia

Uspokojenie i dobre samopoczucie nie są same w sobie dowodem działania łaski. Z kolei oschłość nie musi oznaczać, że Bóg jest nieobecny. Nie utożsamiajmy życia duchowego z intensywnością przeżyć (por. nr 9, 23, 28).[8]

Miłość, a nie ucieczka od życia

Modlitwa pozostaje związana z sakramentami, nawróceniem i wspólnotą Kościoła. Powinna prowadzić ku miłości bliźniego i służbie, nie zamykać człowieka w samym sobie (por. nr 3, 7, 13).[8]

Warto więc pytać nie tylko: „Co przeżyłem podczas modlitwy?”, lecz także: „Jak spotykam człowieka po jej zakończeniu? Czy potrafię go wysłuchać? Czy umiem uznać błąd i uczciwie podjąć swoje obowiązki?”. To pytania do osobistego rachunku sumienia, nie test mierzący kontemplację.

Czytaj dalej w Akademii

Źródła i dalsza lektura

Rozróżniajmy rodzaje źródeł: Pismo Święte i dokumenty Kościoła wyznaczają ramy teologiczne, dawne dzieła świadczą o tradycji, a Contemplative Outreach przedstawia własne rozumienie metody. Przywołanie dokumentów Kościoła nie oznacza formalnego zatwierdzenia Centering Prayer. Poza oznaczonym cytatem biblijnym tekst zawiera omówienia i komentarze, nie dosłowne przekłady źródeł.

  1. [1]Contemplative Outreach, Centering Prayer. (otwiera nową kartę)Opis celu i podstaw metody przez środowisko, które ją upowszechnia. Tekst angielski.
  2. [2]Katechizm Kościoła Katolickiego, 2709–2719. (otwiera nową kartę)Kontemplacja, łaska, słuchanie i więź z Chrystusem. Oficjalny tekst angielski.
  3. [3]Biblia Tysiąclecia: J 14,16–17.23 (otwiera nową kartę) oraz J 15,1–17 (otwiera nową kartę).Boża obecność, trwanie w Chrystusie i przykazanie miłości. Wydawnictwo Pallottinum; tekst w serwisie DEON.
  4. [4]Benedykt XVI, Verbum Domini, 86–87. (otwiera nową kartę)Adhortacja z 30 września 2010 r. Modlitewna lektura Biblii i jej owoce w życiu. Oficjalny tekst angielski.
  5. [5]Jan Kasjan, Rozmowy z Ojcami, X, 10. (otwiera nową kartę)Druga rozmowa z abba Izaakiem o modlitwie; rozdział o modlitwie nieustannej. Angielski przekład C. S. Gibsona w New Advent.
  6. [6]Anonim, Obłok niewiedzy, rozdz. 3–7. (otwiera nową kartę)Skupienie, miłość i granice poznania. Tekst angielski w Christian Classics Ethereal Library.
  7. [7]Contemplative Outreach, History of Centering Prayer. (otwiera nową kartę)Historia współczesnej metody przedstawiona przez związane z nią środowisko. Tekst angielski.
  8. [8]Kongregacja Nauki Wiary, Orationis formas. (otwiera nową kartę)List o niektórych aspektach medytacji chrześcijańskiej, 15 października 1989 r.; zwłaszcza nr 3, 7, 9, 13–15, 23, 28. Oficjalny tekst angielski.