Grygiel, Wąsek, 2022 – Teologia ewolucyjna. Założenia – problemy – hipotezy

A. § 1.6, s. 32 PDF. Dwa ostatnie zdania przed § 1.7. Chodzi o historyczność naukowej interpretacji świata.

„Tym bardziej, że obraz świata dostarczany przez nauki też jest w pewien sposób historyczny, podlegający modyfikacjom w czasie, a nawet zupełnym zmianom paradygmatycznym. Można więc powiedzieć, że na poziomie interpretacji danych także to, co klasycznie nazywano Objawieniem naturalnym, jest Objawieniem historycznym, a więc dynamicznym i podlegającym prawom czasu.”

B. § 2.3, s. 51 PDF. Cały akapit o trzecim kryterium Newmana, obejmujący również własne zastosowanie autorów do teologii ewolucyjnej.

„Trzecie kryterium to zdolność asymilacji. Jeśli mamy do czynienia z żywą ideą, to w naturalny sposób wzrasta ona „dzięki pobieraniu do własnej substancji materiału z zewnątrz” w taki sposób, że to, co zostało przyswojone, stanowi odtąd jedność z jej istotą. Newman zdawał sobie sprawę z tego, że „doktryny i poglądy, które odnoszą się do człowieka, nie są umieszczone w próżni, lecz w zaludnionym świecie i torują sobie drogę przenikaniem, rozwijają się przez wchłanianie”. Jeśli jakaś idea wychodzi z takiej konfrontacji zwycięska, a więc nie zostaje wchłonięta, a sama potrafi zaabsorbować z innych systemów to, co dla niej korzystne, możemy ją określić jako mocną i właściwie się rozwijającą. Omawiany teolog nazwał ten proces eklektycznym, zachowawczym, asymilującym, uzdrawiającym i kształtującym, a Zdzisław Kijas określił go po prostu inkulturacją (Kijas, 2018, s. 140). Prawdopodobnie to kryterium ma największe znaczenie w budowaniu teologii ewolucyjnej. Jeśli chrześcijaństwo ma się rozwijać w sposób właściwy, powinno móc wyrazić swe prawdy w ewolucyjnym obrazie świata w równie kompleksowy sposób, jak czyniło to w modelu statycznym. Możemy powiedzieć nawet więcej: prawdy wiary w odpowiednim procesie reinterpretacji zyskują nowe, głębsze rozumienie, jeśli ukazuje się je w bardziej aktualnym i uzasadnionym naukowo kontekście, a dynamiczny obraz świata z pewnością taki właśnie jest.”

C. § 2.3, s. 52 PDF. Cały akapit o szóstym kryterium. Zachowano występujące w egzemplarzu sformułowanie „przez wieku”.

„Szósta cecha to stosunek zachowawczy wobec przebytego rozwoju. Jest to w pewien sposób powtórzenie istoty kilku poprzednich kryteriów, ponieważ również nakazuje spojrzenie z szacunkiem na historię ewolucji jakiejś doktryny. Angielski teolog pisał, że prawdziwy rozwój nie tylko zachowuje poprzednie etapy, ale i „sam jest w rzeczywistości tym poprzednim i ponadto czymś jeszcze: jest to pewien naddatek, który wyjaśnia a nie zaciemnia, który podkreśla, a nie poprawia cały zespół myśli, z jakiego się wywodzi”. Nie chodzi więc o rewolucję polegającą na usunięciu tego, co narosło przez wieku, ale o dodawanie do tego nowych perspektyw, ponieważ prawdziwy rozwój ma charakter pozytywny, a nie negatywny. Kryterium to przypomina wspomnianą już hermeneutykę ciągłości.”

D. Zakończenie § 2.3, s. 56 PDF. Dwa pierwsze punkty podsumowania rozdziału; punkt drugi bezpośrednio ogranicza zakres pierwszego.

„1. Doktryna Kościoła nie jest raz sformułowanym monolitem, ale żywą tkanką, która ulega nieustannemu rozwojowi. Zdefiniowane prawdy wiary, które kłócą się z nowymi, ewolucyjnymi obrazami świata można więc modyfikować i ich zmiana nie powoduje wyjścia poza granice ortodoksji.

2. W ramach rozwoju doktryny istotne jest kierowanie się pewnymi kryteriami wierności Tradycji, ale dotyczą one istoty Objawienia, a nie słownych formulacji. Świadomość metaforyczności języka teologicznego pozwala na poszukiwanie wciąż nowych obrazów, które w sposób bardziej adekwatny będą odsyłały do tej istoty. Metafory są zawsze kontekstualne. Teologia ewolucyjna może więc stanowić projekt tworzenia nowych interpretacji prawd wiary za pomocą metafor, symboli i obrazów korespondujących ze współczesnymi odkryciami naukowymi.”

A. § 1.3, s. 23–24 PDF. Cały akapit po przytoczeniu Schillebeeckxa; rekonstrukcja jego stanowiska w książce Grygiela i Wąska.
„Odpowiadając na powyższe pytania stwierdził jednoznacznie, że nigdy nie przemawia do nas nuda vox Dei, a zatem nic, co sformułowane w historii, nie jest czysto boskie. Nawet Biblia zawiera interpretującą odpowiedź na inicjatywę Boga, osadzoną w pewnej sytuacji, a więc posiadającą własny historyczny kontekst. Treść Objawienia dociera do nas przez wiernie przekazywany wyraz „samozrozumienia pierwszych chrześcijan”, którzy nie tylko słuchali Słowa, ale i starali się je interpretować. W tym słuchaniu i interpretacji w pierwotnym Kościele działał Duch Święty, który przypominał wydarzenia źródłowe i objawiał ich sens. Z jednej strony, dzięki temu natchnieniu można traktować Pismo Święte jako „kanoniczne archiwum”, przy pomocy którego chrześcijanie wszystkich epok są w stanie poddawać próbie i weryfikować własne doświadczenia spotkania z Bogiem i czerpać z coraz to nowych sytuacji. Z drugiej strony, w tych formułach interpretacyjnych obecne jest to wszystko, co stanowiło „kapitał” kulturowy interpretatorów: ich poglądy, wiedza, specyfika języka, doświadczenia życiowe i spory, jakie toczyli.”

B. § 1.3, s. 24 PDF. Dwa kolejne zdania następnego akapitu, po przywołaniu de Lubaca, przed metaforą przypisaną Kasperowi. Nie następują bezpośrednio po A.

„Nie można więc traktować orzeczeń teologicznych jako stojących ponad czasem, ponieważ wtedy życie chrześcijańskie będzie przypominało zwiedzanie muzeum, a nie budowanie żywej relacji z Bogiem. Właściwym podejściem jest nieustanne pytanie o to, co stanowi zbawczą istotę przekazanej w historii formuły, a co jest jedynie jej kontekstem interpretacyjnym, próbą „wydestylowania” tej istoty i wyrażenia jej w języku właściwym współczesności.”

C. § 1.7, s. 34 PDF. Cały pierwszy punkt własnego podsumowania autorów, po zdaniu zapowiadającym wnioski dla modelu teologii ewolucyjnej.

„Objawienie to nie prawdy, a Bóg wysyłający zaproszenie do zbudowania z Nim więzi, „wyciągnięta w kierunku stworzenia ręka”, którą człowiek może chwycić, a więc nawiązać z Bogiem relację nie tyle o charakterze poznawczym, co egzystencjalnym (choć element poznawczy również ma znaczenie). Można więc powiedzieć, że skoro sam Bóg jest Objawieniem, to konkretne treści są opowiadaniem o tym Objawieniu, czyli o różnych sposobach samoudzielania się Stwórcy.”