Teologia ewolucji - polemika

Atanazy z Aleksandrii, 1998 – O wcieleniu Słowa, przeł. Wojciechowski

Pełny widok tekstowy

Pełny widok tekstowy rozwija wszystkie sekcje i usuwa elementy strony niepotrzebne dla AI, Speechify oraz wydruku.

Opis bibliograficzny

Atanazy z Aleksandrii, O wcieleniu Słowa, przekł., wprowadzenie, przypisy i indeksy Michał Wojciechowski, Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, t. 61, Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1998.

Fiszki (1)

AT-WC-01 — Tożsamość Słowa a odnowienie człowieka: Stwórca, Objawiciel i Zbawca

Stały link do fiszki
Priorytet: Bardzo wysokiMiejsce: nieprzypisane
Przeczytaj fragment i opracowanie

Czytam autora

Fragment źródłowy w kontekście

A. Odnowienie obrazu przez sam Obraz Ojca — 13,7–14,2; s. drukowane 34–35, PDF 20-21. Ciągły fragment; cyfry oznaczają wewnętrzną numerację dzieła.

„7. Cóż zatem miał czynić Bóg? Albo cóż innego miało się stać, jak nie ponowne odnowienie według obrazu, żeby ludzie ponownie mogli znać Boga? Jak to by się jednak stało, jeśli nie przez obecność Obrazu Bożego, naszego Zbawcy Jezusa Chrystusa? Dzięki ludziom nie było to jednak możliwe, skoro i oni zostali utworzeni według obrazu, ani dzięki aniołom; ani ci, ani tamci nie są przecież obrazami. Dlatego Boże Słowo zjawiło się samo, żeby jako Obraz Ojca móc odtworzyć człowieka, który jest według obrazu. 8. To znowu by się jednak nie mogło stać w innym wypadku, niż gdyby śmierć i rozkład nie zostały unicestwione. 9. Dlatego słusznie przyjęło śmiertelne ciało, aby móc w nim także unicestwić śmierć i znów odnowić ludzi, którzy są według obrazu. Nikt nie był na wysokości tego zadania oprócz Obrazu Ojca.

14,1. Gdy bowiem postać narysowana na drewnie staje się niewidoczna z powodu zabrudzenia po wierzchu, trzeba, by znów zjawił się ten, czyja to jest postać, żeby można było odnowić obraz na tym samym materiale – ze względu na ową postać nie wyrzuca się materiału, na którym wyrysowano, lecz się ją na nim odbija. 2. Tak samo i najświętszy Syn Ojca, Obrazem będący Ojca, zjawił się na miejscu, gdzie jesteśmy, żeby odnowić człowieka uczynionego wedle siebie i żeby go, zgubionego, znaleźć przez odpuszczenie grzechów, jak to sam rzekł w Ewangeliach: «Przyszedłem zaginione znaleźć i uratować». Dlatego i do Żydów mówił: «Jeśli ktoś nie zostanie odrodzony», nie wskazując na narodziny z kobiety, jak oni domniemywali, lecz objawiając odrodzenie i odtworzenie duszy według obrazu.”

B. Objawienie Boskiej tożsamości — 16,1–2; s. drukowane 36–37, PDF 22-23. Odrębny fragment.

„16,1. Gdy zatem myśl ludzka raz zapadła w sferę zmysłów, Słowo podjęło ukazanie się poprzez ciało, aby do siebie jako człowieka przeciągnąć ludzi i skłonić ku sobie ich zmysły, a następnie, by widzących [Słowo] jako człowieka przekonać przez dzieła dokonane, że nie jest ono jedynie człowiekiem, ale i Bogiem oraz Słowem i Mądrością Boga prawdziwego. 2. Chcąc zaś to zaznaczyć Paweł rzekł: «Żebyście, w miłości zakorzenieni i mający fundament, nabrali siły do pojęcia razem ze wszystkimi świętymi, czym jest szerokość, długość, wysokość i głębokość, oraz do poznania przekraczającej poznanie miłości Chrystusowej, byście się wypełnili aż po całą pełnię Boga».”

C. Synteza związku stworzenia, odnowienia, życia i poznania Ojca — 20,1; s. drukowana 40, PDF 26. Odrębny fragment.

„20,1. Po części powiedzieliśmy już uprzednio, na ile mogliśmy to pojąć, jaka była przyczyna jego cielesnego objawienia się i tegoż rodzaj: nie do kogoś innego należało przemienić zniszczalne w niezniszczalność, tylko do samego Zbawcy, który na początku uczynił wszystko z nicości; nie do kogoś innego należało odtworzyć w ludziach porządek obrazu [Bożego], tylko do Obrazu Ojca; nie do kogoś innego należało sprawić, by śmiertelny powstał nieśmiertelnym, tylko do Pana naszego Jezusa Chrystusa będącego Życiem samym w sobie; nie do kogoś innego należało nauczyć o Ojcu i usunąć kult bożków, tylko do urządzającego wszystko Słowa, będącego jedynym jednorodzonym i prawdziwym Synem Ojca.”

Lokalizacja w źródle

Atanazy z Aleksandrii, O wcieleniu Słowa, przekład Michała Wojciechowskiego, Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy 61 (Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1998). Dane wydania według katalogu Biblioteki Kórnickiej PAN; przekazany wyciąg nie zawiera metryki.

Źródło cytatów: załącznik „Atanazy Wielki, O Wcieleniu Słowa.pdf”, 24 strony; zachowana paginacja drukowana 28–51.
A: 13,7–14,2, s. 34–35 = PDF 20-21.
B: 16,1–2, s. 36–37 = PDF 22–23.
C: 20,1, s. 40 = PDF 26.
Kontekst przeczytany w wyciągu: 7,2–20,2, szczególnie 7,4–5; 8,3; 11,3; 14,6–15,7; 18,1. Początek 7,1 jest w pliku urwany. Nie przedstawia się wyciągu jako całego dzieła.

Rozumiem fragment

Przedmiot i sens argumentu

Atanazy łączy odnowienie człowieka z tożsamością działającego Słowa. Człowiek jest stworzony według Obrazu, natomiast Syn jest Obrazem Ojca. Dlatego odnowienie nie zostaje przedstawione jako zadanie dowolnego nauczyciela: przychodzi sam Ten, według którego człowiek został uczyniony. W 13,7–14,2 poznanie Boga, odpuszczenie grzechów oraz przezwyciężenie śmierci i rozkładu należą do jednego wywodu. Porównanie z odnawianiem zabrudzonego wizerunku ilustruje rolę pierwowzoru, nie dostarcza samoistnego dowodu metafizycznego. [1]

Rozdział 16 rozwija wymiar objawieniowy. Słowo zbliża się do zmysłowego sposobu poznania ludzi, ale nie po to, aby zostać rozpoznane wyłącznie jako człowiek. Dzieła mają ujawnić Jego Boską tożsamość. Z kolei 20,1 zbiera wcześniejsze racje: Ten sam jest Stwórcą, odnawia obraz, przywraca życie i pozwala poznać Ojca. Osoba działającego i treść Jego działania są w tej argumentacji wzajemnie związane. [2–3]

Nie przeciwstawia się tutaj Syna Ojcu. Sam Syn kieruje ku poznaniu Ojca; już 11,3 oraz 14,6–15,2 łączą rozpoznanie Słowa z poznaniem Ojca. Z tego powodu Atanazy nadaje się do zbadania tezy, że skupienie na tożsamości Chrystusa miałoby przeszkadzać w rozumieniu relacji z Bogiem. W przytoczonym ujęciu właśnie tożsamość Słowa uzasadnia możliwość odnowienia tej relacji. [1–3]

Zakres zastosowania do współczesnej polemiki

Wniosek porównawczy brzmi: prowadzenie do Ojca i uznanie Boskiej tożsamości Syna nie tworzą koniecznej alternatywy. Nie jest to jednak dowód, że Grygiel i Wąsek ją we wszystkich miejscach ustanawiają. Ich tekst trzeba przeczytać niezależnie, łącznie z wypowiedzią o Jezusie jako samoobjawieniu Boga. Fiszka stanowi źródło pozytywnego argumentu, nie orzeczenie o współczesnych autorach.

Ważna jest także terminologiczna ostrożność. Atanazy sam nazywa przyjęte ciało instrumentem w 8,3. Nie wystarcza zatem uznać każde słowo „środek” lub „instrument” za redukcję. Trzeba ustalić, co jest tak określane i kim jest podmiot działania. Nie należy też odczytywać jego wyrażeń „nie jako człowiek, lecz jako Bóg” w oderwaniu od potwierdzenia rzeczywistego ciała i człowieczeństwa w 18,1. [1–3]

Oficjalne nauczanie jako odrębny punkt odniesienia

KKK 464, 467–469 i 480 wiąże pełne bóstwo i człowieczeństwo z jednością Boskiej Osoby oraz pośrednictwem Chrystusa. Nie jest to procentowy podział natur. Dei Verbum 2 i 4 łączy pośrednictwo z pełnią Objawienia w Synu. Dokumenty te nie stanowią wypowiedzi Atanazego ani oceny książki Grygiela i Wąska. [4–5]

Bilans

Źródło wspiera powiązanie chrystologii, soteriologii i teologii Objawienia. Nie rozstrzyga samo współczesnych sporów biologicznych, nie rekonstruuje całej antropogenezy ani nie uprawnia do wyprowadzenia niehistoryczności ukrzyżowania z określonego sposobu interpretowania Rdz. Jego wartość dla artykułu polega na pozytywnym pokazaniu, dlaczego pytanie o tożsamość Zbawcy nie jest zbędnym dodatkiem do pytania o zbawienie.

Ważne zastrzeżenie

Świadectwo jednego Ojca Kościoła nie jest automatycznie kompletnym wykazem dogmatów. Nie dowodzi, że wszystkie inne soteriologie są błędne. Nie przenosi się na Atanazego dosłownej formuły „tożsamość poprzedza funkcję” — jest ona skrótem analizy, nie cytatem. Nie wyklucza się również drogi poznawczej, w której od dzieł Chrystusa dochodzi się do rozpoznania Jego tożsamości: właśnie tak argumentuje rozdział 16. Relacyjne słownictwo samo nie jest zarzutem.

Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście

We wstępnej części chrystologicznej, przed omówieniem Grygiela i Wąska. Najpierw zrekonstruować 13,7–14,2, następnie użyć 20,1 jako syntezy. Wskazać, że chodzi o tożsamość działającego, a nie psychologiczną intensywność fascynacji Jezusem. Przytoczenie 16,1 może zilustrować zgodność objawiania Ojca i poznawania Syna.

Słowa kluczowe

Atanazy; Słowo; Obraz Ojca; Wcielenie; stworzenie i odkupienie; tożsamość Chrystusa; soteriologia; Objawienie

Opublikowane głosy / osobny formularzMożesz też zaznaczyć fragment podczas lektury, dopisać komentarz i wysłać wszystkie uwagi razem.

← Wróć do indeksu bibliografii