Fiszki przypięte do pozycji bibliograficznych
W bazie projektu znajduje się 111 opublikowanych fiszek. Każda karta pozostaje przypisana do konkretnej książki lub artykułu i może należeć do wielu miejsc w spisie treści tego projektu.
Znaleziono 111 fiszek.
PV11-196 — R20: Granice nauki — przypis 196
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
1. Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Tamże, s.8: „W historii nauki kilkakrotnie wytyczano takie bariery; np. w XIX wieku
wyrażano pogląd, że nauka nigdy nie zbada, z jakich pierwiastków chemicznych
zbudowane są gwiazdy. Wbrew pesymistycznym prognozom, wkrótce jednak analiza
spektroskopowa rozwiązała ten problem. W odniesieniu do tego rodzaju
przepowiedni słuszne jest powiedzenie, że w nauce nigdy nie należy mówić „nigdy”.
Ale też trzeba umieć spojrzeć na naukę z perspektywy pytań, na które nie dostarcza
ona odpowiedzi.”
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 20 „Teoria fundamentalna”, s. 210, przypis 196
2. Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
cytowanie skrócone
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
wraz z odkryciem spektroskopii), lecz w tym sensie, że pewne pytania wykraczają z definicji poza jej metodę. Czy to źle? Niekoniecznie – to zdrowa świadomość własnych ograniczeń. Heller powiada: „W nauce nigdy nie należy mówić nigdy. Ale też trzeba umieć spojrzeć na naukę z perspektywy pytań, na które nie dostarcza ona odpowiedzi”
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 20; przypis 196; heller-granice; opracowanie
PV11-210 — R22: Granice nauki — przypis 210
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
1. Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Heller, Granice nauki, op. cit., s. 225: „Z jednej strony usiłuje się ewolucję
zredukować do czystej gry przypadków, z drugiej strony – często w imię interpretacji
religijnych – stara się uzupełnić naukową teorię ewolucji o elementy „inteligentnego
projektu” (intelligent design). Obie te skrajności opierają się na nieporozumieniu,
polegającym głównie na niezrozumieniu roli przypadku w strukturze i ewolucji
Wszechświata.”
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 22 „Inteligencja ukryta w materii”, s. 228, przypis 210
2. Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Przed ostatecznym drukiem porównać cytat i numer strony z egzemplarzem źródłowym.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
parafrazując słowa piosenki, uśmiechnął się półgębkiem. Po chwili jednak spoważniał. – Wspomnieli, że dwie skrajności to błąd: jedni chcą wszystko wytłumaczyć ślepym trafem, inni na siłę dokładają wszędzie “inteligentny projekt” z pobudek religijnych. Obie strony nie rozumieją roli przypadku w ewolucji i strukturze Wszechświata210 – wyrecytował, najwyraźniej cytując
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 22; przypis 210; heller-granice; opracowanie
PV11-211 — R22: Granice nauki — przypis 211
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
1. Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Tamże, st. 227: „Celem tego tekstu jest pokazanie, że właśnie tu kryje się
nieporozumienie: przypadki nie są obcym ciałem w „siatce praw przyrody” lecz jej
inherentna częścią, bez której „siatka” nie mogłaby funkcjonować. Struktura
Wszechświata jest utkana z praw przyrody i przypadków; oba te elementy wzajemnie
bez siebie nie mogłyby istnieć. Wszechświat jest daleko bardziej całością niż się to
wydaje naszemu umysłowi przyzwyczajonemu do kawałkowania.”
Lokalizacja w źródle
Projektowani v11, rozdział 22 „Inteligencja ukryta w materii”, s. 228, przypis 211
2. Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
cytowanie skrócone
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
– Czyli nawet ksiądz Heller by się z tym zgodził? – spytała. Michał kiwnął głową. Profesor Heller – znany kosmolog i duchowny – rzeczywiście pisał, że przypadek nie jest intruzem we Wszechświecie, lecz częścią jego konstrukcji, wplecioną w „siatkę praw przyrody”. – Czy to nie piękne? – zamyślił się Michał. – Świat to taka tkanina z nici konieczności i przypadku, żaden element nie mógłby istnieć bez drugiego.
Słowa kluczowe
Projektowani v11; rozdział 22; przypis 211; heller-granice; opracowanie
M-5 — Racjonalność świata jako jego czytelność
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
1. Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
„„Świat jest racjonalny” znaczy, iż jego struktura jest czytelna dla metod stosowanych przez nauki
przyrodnicze, zwłaszcza ścisłe nauki empiryczne.”
Lokalizacja w źródle
Heller, 2014, s. 159 (strona PDF 150), rozdz. 14 „Afirmacja racjonalności”
2. Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Czytelność świata jest faktem epistemologicznym i metodologicznym. Przejście od niej do „racjonalnego autora” wymaga dodatkowego argumentu metafizycznego.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
To bezpośrednia fiszka do trzeciej i szóstej „predykcji” Projektanta: racjonalność oraz komunikatywność/czytelność świata. Pozwala sformułować tezę minimalną, jeszcze bez wnioskowania o osobie.
Słowa kluczowe
racjonalność świata, czytelność, poznawalność, nauki empiryczne
M-6 — Logos jako wspólne źródło prawdy i sensu
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Jak wykorzystać
Do teologicznej syntezy racjonalności kosmosu i sensu ludzkiego życia. Szczególnie pasuje do przejścia od matematycznej poznawalności świata do teologii Logosu. Ostrożność metodologiczna: To wypowiedź filozoficzno-teologiczna, nie wynik empiryczny. W rozprawie należy ją jawnie oznaczyć jako interpretację metafizyczną, a nie jako wniosek samej fizyki.
Słowa kluczowe
Jak wykorzystać
Jako zasadnicze rozróżnienie pojęciowe w klasycznej teologii stworzenia. Chroni przed utożsamieniem Wielkiego Wybuchu, osobliwości lub początku czasu z aktem stworzenia. Ostrożność metodologiczna: Neutralność nauki wobec stworzenia nie oznacza, że filozofia i teologia nie mogą korzystać z obrazu naukowego; oznacza, że stworzenie nie jest konkurencyjnym mechanizmem fizycznym.
Słowa kluczowe
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
Logos; sens; matematyka; antropologia; racjonalność
Pełna karta — także tekst oryginalny
Heller, 2014, s. 168 (PDF s. 159), rozdz. 14 „Afirmacja racjonalności” Rozdz. 3.3; 3.6 dopasowanie umiarkowane „Sens-Logos – dzięki któremu „2 razy 2 jest 4” i dzięki któremu ludzkie życie nie jest absurdem. Proste prawa tabliczki mnożenia i tajemnica ludzkiego życia są dwiema twarzami Tego Samego.”
Jak wykorzystać
Do teologicznej syntezy racjonalności kosmosu i sensu ludzkiego życia. Szczególnie pasuje do przejścia od matematycznej poznawalności świata do teologii Logosu. Ostrożność metodologiczna: To wypowiedź filozoficzno-teologiczna, nie wynik empiryczny. W rozprawie należy ją jawnie oznaczyć jako interpretację metafizyczną, a nie jako wniosek samej fizyki.
Słowa kluczowe
M-07. „Naturalny początek” nie jest tym samym co stworzenie Heller, 2014, s. 199 (PDF s. 190), rozdz. 18 „Bóg i kosmologia” Rozdz. 2.1; 2.3 dopasowanie wysokie „[Lemaître] podkreślał konieczność rozróżnienia „naturalnego początku”, którego badanie leży w kompetencjach nauki, od religijnej koncepcji stworzenia świata przez Boga, w stosunku do której nauka pozostaje neutralna.”
Jak wykorzystać
Jako zasadnicze rozróżnienie pojęciowe w klasycznej teologii stworzenia. Chroni przed utożsamieniem Wielkiego Wybuchu, osobliwości lub początku czasu z aktem stworzenia. Ostrożność metodologiczna: Neutralność nauki wobec stworzenia nie oznacza, że filozofia i teologia nie mogą korzystać z obrazu naukowego; oznacza, że stworzenie nie jest konkurencyjnym mechanizmem fizycznym.
Słowa kluczowe
M-09 — Precyzyjne dostrojenie i wieloświat
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
1. Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
„Możliwość zawiązania się ewolucji biologicznej przynajmniej na jednej planecie wymaga przyjęcia bardzo
specyficznych warunków początkowych dla ewolucji Wszechświata, co z kolei sugeruje argument z
celowości.”
„Jeżeli przyjąć, że istnieją wszechświaty z wszystkimi możliwymi kombinacjami warunków początkowych,
[…] szczególny zestaw warunków początkowych zyskuje naturalne wytłumaczenie. […] Koncepcja
wieloświata niesie ze sobą silne zabarwienia światopoglądowe.”
Lokalizacja w źródle
Heller, 2014, s. 202 (strona PDF 193), rozdz. 18
2. Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Heller opisuje debatę i jej obciążenia światopoglądowe; nie dowodzi tu ani projektu, ani istnienia wieloświata. W rozprawie należy odróżnić motywację historyczną od aktualnego uzasadnienia modeli wieloświata.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
Do przedstawienia dwóch konkurencyjnych sposobów interpretacji fine-tuningu: argumentu celowościowego oraz wyjaśnienia selekcyjnego w wieloświecie. Dobrze nadaje się do sekcji „krytycy”.
Słowa kluczowe
fine-tuning, zasada antropiczna, wieloświat, celowość, światopogląd
M-13 — Rozumny akt stworzenia i Logos
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
1. Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
„Akt stworzenia jest aktem rozumnym i tę rozumność można odczytać w odkrywanej przez
zmatematyzowane teorie naukowe strukturze Wszechświata. […] Myśl [ta] koresponduje z ideą Logosu
jako zasady racjonalności Wszechświata.”
Lokalizacja w źródle
Heller, 2014, s. 208 (strona PDF 199), rozdz. 18
2. Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Zdanie rozpoczyna się od doktryny teologicznej i interpretuje strukturę świata w jej świetle. Nie jest czystym wnioskiem „od matematyki do Boga”; trzeba jasno rozróżnić kierunek argumentacji.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
Najmocniejszy fragment Hellera do rozdziału 3: łączy rozumność Stwórcy, matematyczną strukturę świata, jego poznawalność i teologię Logosu.
Słowa kluczowe
akt stworzenia, rozumność, Logos, matematyczność, poznawalność
M-14 — Przypadek jako element teologii ewolucji
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
1. Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
„[Trzeba podjąć] rolę przypadku w procesie ewolucji, nie jako elementu przeciwdziałającego Bożemu
planowi stworzenia, lecz jako czynnikowi wkomponowanemu w ten plan.”
Lokalizacja w źródle
Heller, 2014, s. 209 (strona PDF 200), rozdz. 18
2. Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Wkomponowanie przypadku w plan jest interpretacją teologiczną, nie wynikiem empirycznym. Nie dowodzi też konkretnego mechanizmu działania Boga.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
Do budowy teologii stworzenia kompatybilnej z procesami stochastycznymi. Cytat może osłabić fałszywą alternatywę: albo plan, albo przypadek.
Słowa kluczowe
przypadek, ewolucja, plan stworzenia, teologia ewolucji
M-15 — Autonomia nauki i zakaz konkordyzmu
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
1. Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
„Nigdy nie naruszać zasady autonomii nauki, unikając wszelkiego rodzaju „wymuszania” na teoriach
naukowych interpretacji zgodnych z przyjętymi założeniami filozoficznymi lub teologicznymi. […] Po drugie,
unikać wszelkiego rodzaju konkordyzmów.”
Lokalizacja w źródle
Heller, 2014, s. 209 (strona PDF 200), rozdz. 18
2. Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Zasada działa symetrycznie: nie wolno wymuszać interpretacji teistycznej, ale także ateistycznej, gdy ta nie wynika z przesłanek wewnątrznaukowych.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
Jako kryterium redakcyjne całej rozprawy: interpretacja teologiczna może być racjonalna, ale nie może stanowić kryterium wyboru teorii naukowej ani zmieniać treści danych.
Słowa kluczowe
autonomia nauki, konkordyzm, interpretacja, kryteria naukowe
M-17 — Bóg „incognito” i naukowe wyjaśnianie świata
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
1. Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
„ I tak zasada autonomii nauki, wraz z jej
uszczegółowieniem w postaci zasady unikania konkordyzmów, mówi coś o strategii,
jaką Bóg stosuje wobec Wszechświata: woli On pozostawać we Wszechświecie
niejako incognito, ukryty w metafizycznych podstawach istnienia, niż zostawiać
jakieś nadzwyczajne ślady swojej działalności. Właśnie dzięki temu nauka jest tym,
czym jest – wyzwaniem rzuconym światu, by wyjaśniać świat samym światem.”
Lokalizacja w źródle
Heller, 2014, s. 211 (strona PDF 202), rozdz. 18
2. Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
To teologiczna interpretacja „ukrycia” Boga, nie falsyfikowalna hipoteza naukowa. Nie należy jej używać do immunizowania dowolnego argumentu przed krytyką.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
Do ósmej cechy i do zakończenia: przyroda może być metafizycznie zależna od Boga, a zarazem naukowo samowyjaśnialna w obrębie praw i przyczyn naturalnych. To wyznacza granicę, na której kończy się nauka, a zaczyna metafizyka i Objawienie.
Słowa kluczowe
ukrycie Boga, incognito, metafizyka, samowyjaśnialność, Objawienie
M-18 — Krytyka inteligentny projekt i alternatywa: przypadek w strukturze prawa
Otwórz w książce i skopiuj stały linkPrzeczytaj fragment i opracowanie
1. Czytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
„Do takich ideologii należy zaliczyć rozpowszechnioną dziś koncepcję, znaną pod nazwą „Inteligentnego
Projektu” […]. Jej zwolennicy usiłują usunąć, lub przynajmniej zminimalizować, rolę przypadku w
biologicznej i kosmologicznej ewolucji.”
„Wszechświat jest tworem dynamicznym. Rządzące nim prawa są tak przemyślne, że zawierają w sobie
twórcze potencjalności. Strategia przypadku, metoda prób i błędów są wkomponowane w strukturę
prawa.”
Lokalizacja w źródle
Heller, 2014, s. 236 i 241 (strona PDF 227 i 232), rozdz. 20–21
2. Rozumiem fragment
Ważne zastrzeżenie
Charakterystyka ruchu inteligentny projekt przez Hellera jest szeroka i polemiczna; nie należy przyjmować jej bez analizy źródeł pierwotnych. Szczególnie trzeba rozróżnić „przypadek” jako stochastyczny składnik procesu od twierdzenia, że proces przypadku i konieczności jest wyjaśniająco kompletny.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Jak wykorzystać w tekście
To obowiązkowa fiszka do uczciwej rekonstrukcji krytyki inteligentny projekt. Można zestawić zarzut Hellera z tekstami Behego, Meyera i Dembskiego: czy rzeczywiście odrzucają przypadek jako taki, czy tylko kwestionują jego wystarczalność w określonych wyjaśnieniach? Drugi cytat pokazuje proponowaną przez Hellera alternatywę teologiczną.
Słowa kluczowe
krytyka inteligentny projekt, przypadek, prawa przyrody, twórcze potencjalności, teologia stworzenia