Heller, Michał, 2014- Granice nauki

Michał Heller, Granice nauki (Kraków: Copernicus Center Press, 2014), s. 236.
“Intuicyjny zdrowy rozsądek ma ograniczenia; poza zwykłym doświadczeniem kryje
się rzeczywistość niedostępna zmysłom.”

Tamże, s.8: „W historii nauki kilkakrotnie wytyczano takie bariery; np. w XIX wieku
wyrażano pogląd, że nauka nigdy nie zbada, z jakich pierwiastków chemicznych
zbudowane są gwiazdy. Wbrew pesymistycznym prognozom, wkrótce jednak analiza
spektroskopowa rozwiązała ten problem. W odniesieniu do tego rodzaju
przepowiedni słuszne jest powiedzenie, że w nauce nigdy nie należy mówić „nigdy”.
Ale też trzeba umieć spojrzeć na naukę z perspektywy pytań, na które nie dostarcza
ona odpowiedzi.”

Heller, Granice nauki, op. cit., s. 225: „Z jednej strony usiłuje się ewolucję
zredukować do czystej gry przypadków, z drugiej strony – często w imię interpretacji
religijnych – stara się uzupełnić naukową teorię ewolucji o elementy „inteligentnego
projektu” (intelligent design). Obie te skrajności opierają się na nieporozumieniu,
polegającym głównie na niezrozumieniu roli przypadku w strukturze i ewolucji
Wszechświata.”

Tamże, st. 227: „Celem tego tekstu jest pokazanie, że właśnie tu kryje się
nieporozumienie: przypadki nie są obcym ciałem w „siatce praw przyrody” lecz jej
inherentna częścią, bez której „siatka” nie mogłaby funkcjonować. Struktura
Wszechświata jest utkana z praw przyrody i przypadków; oba te elementy wzajemnie
bez siebie nie mogłyby istnieć. Wszechświat jest daleko bardziej całością niż się to
wydaje naszemu umysłowi przyzwyczajonemu do kawałkowania.”

„„Świat jest racjonalny” znaczy, iż jego struktura jest czytelna dla metod stosowanych przez nauki
przyrodnicze, zwłaszcza ścisłe nauki empiryczne.”

„Możliwość zawiązania się ewolucji biologicznej przynajmniej na jednej planecie wymaga przyjęcia bardzo
specyficznych warunków początkowych dla ewolucji Wszechświata, co z kolei sugeruje argument z
celowości.”
„Jeżeli przyjąć, że istnieją wszechświaty z wszystkimi możliwymi kombinacjami warunków początkowych,
[…] szczególny zestaw warunków początkowych zyskuje naturalne wytłumaczenie. […] Koncepcja
wieloświata niesie ze sobą silne zabarwienia światopoglądowe.”

„Akt stworzenia jest aktem rozumnym i tę rozumność można odczytać w odkrywanej przez
zmatematyzowane teorie naukowe strukturze Wszechświata. […] Myśl [ta] koresponduje z ideą Logosu
jako zasady racjonalności Wszechświata.”

„[Trzeba podjąć] rolę przypadku w procesie ewolucji, nie jako elementu przeciwdziałającego Bożemu
planowi stworzenia, lecz jako czynnikowi wkomponowanemu w ten plan.”

„Nigdy nie naruszać zasady autonomii nauki, unikając wszelkiego rodzaju „wymuszania” na teoriach
naukowych interpretacji zgodnych z przyjętymi założeniami filozoficznymi lub teologicznymi. […] Po drugie,
unikać wszelkiego rodzaju konkordyzmów.”

„ I tak zasada autonomii nauki, wraz z jej
uszczegółowieniem w postaci zasady unikania konkordyzmów, mówi coś o strategii,
jaką Bóg stosuje wobec Wszechświata: woli On pozostawać we Wszechświecie
niejako incognito, ukryty w metafizycznych podstawach istnienia, niż zostawiać
jakieś nadzwyczajne ślady swojej działalności. Właśnie dzięki temu nauka jest tym,
czym jest – wyzwaniem rzuconym światu, by wyjaśniać świat samym światem.”

„Do takich ideologii należy zaliczyć rozpowszechnioną dziś koncepcję, znaną pod nazwą „Inteligentnego
Projektu” […]. Jej zwolennicy usiłują usunąć, lub przynajmniej zminimalizować, rolę przypadku w
biologicznej i kosmologicznej ewolucji.”
„Wszechświat jest tworem dynamicznym. Rządzące nim prawa są tak przemyślne, że zawierają w sobie
twórcze potencjalności. Strategia przypadku, metoda prób i błędów są wkomponowane w strukturę
prawa.”