„Jeżeli więc Twórca natury jest Dawcą łaski, można spodziewać się, iż podczas gdy dwa systemy faktów są różne i wzajemnie niezależne, zasady dochodzące w nich do głosu są te same i tworzą pomiędzy nimi ogniwo łączące.”

„Utrzymywanie stworzenia w bycie zawiera się w pojęciu stworzenia. Stwórca spoczął siódmego dnia, dokonawszy dzieła, jednak „działa aż dotąd”.”

„Różnica między religią naturalną a objawioną polega na tym, iż pierwsza ma autorytet subiektywny, a druga — obiektywny. Objawienie polega na ujawnieniu się niewidzialnej potęgi Bożej albo na zastąpieniu głosu sumienia przez głos Prawodawcy.”

Hipoteza wiążąca dane fakty • A — rdzeniowa „Nazwałem doktrynę nieomylności hipotezą; uważajmy ją za taką ze względu na tok rozumowania, to jest uważajmy ją jedynie za pogląd, nie oparty na bezpośredniej oczywistości, lecz postulowany przez dane fakty, jako wzajemnie je ze sobą wiążący.” FISZKI BADAWCZE • NAS / NEWMAN

„Starałem się wykazać odnośnie do doktryny objawionej […] że […] musiała ona rozrastać się, czyli rozwijać w miarę upływu czasu w obszerny system teologiczny.”

„Doktryny te są jakby członkami jednej rodziny — jedna sugeruje drugą; są współzależne, lub też potwierdzają się wzajemnie. Jedna rzuca światło na drugą, a wszystkie świadczą o każdej z osobna.”

„Wypaczenie nie zachodzi wtedy, gdy idea zachowuje jeden i ten sam typ, te same zasady, tę samą organizację; jeżeli jej początki zapowiadają jej dalsze fazy, a późniejsze zjawiska zabezpieczają wcześniejsze i popierają je; jeżeli ma ona zdolność przyswajania i odradzania się oraz jest żywotnie aktywna od początku do końca.”

„Części i proporcje rozwiniętego kształtu, jakkolwiek zmienione, odpowiadają tym, jakie przysługiwały jego zaczątkom.”

„Zasady są abstrakcyjne i ogólne, doktryny zaś odnoszą się do faktów. Doktryny rozwijają się, a zasady na pierwszy rzut oka — nie. Doktryny rozrastają się i rozszerzają, zasady natomiast trwają.”

„Doktryny i poglądy, które odnoszą się do człowieka, nie są umieszczone w próżni, lecz w zaludnionym świecie i torują sobie drogę przenikaniem, rozwijają się przez wchłanianie.”

Czwarta cecha: następstwo logiczne • A — rdzeniowa „Prawdopodobne jest zatem, że doktryna wyrażająca się w swojej dojrzałości przez filozofię czy religię jest prawdziwym rozwojem, a nie wypaczeniem — o tyle, o ile wydaje się ona być logicznym wynikiem swojej pierwotnej nauki.”

„Zapowiedzi przyszłego rozwoju, choćby niewyraźne i odosobnione, mogą pojawić się od samego początku, jakkolwiek upływ czasu jest konieczny, aby mogły one dojść do pełnego rozkwitu.”

„Prawdziwy rozwój można zatem opisać jako taki, który jest zachowawczy wobec przebiegu poprzednich procesów rozwojowych i który sam jest w rzeczywistości tym poprzednim i ponadto czymś jeszcze: jest to pewien naddatek, który wyjaśnia a nie zaciemnia, który podkreśla, a nie poprawia cały zespół myśli, z jakiego się wywodzi.”

Od uporządkowanego mechanizmu do wniosku o twórcy CYTAT “[T]he inference, we think, is inevitable; that the watch must have had a maker; that there must have existed, at some time and at some place or other, an artificer or artificers, who formed it for the purpose which we find it actually to answer; who comprehended its construction, and designed its use.” TŁUMACZENIE ROBOCZE „Wniosek wydaje się nieunikniony: zegarek musiał mieć twórcę — rzemieślnika lub rzemieślników, którzy ukształtowali go dla celu, jaki rzeczywiście spełnia, rozumieli jego budowę i zaprojektowali jego użytek.”

Projekt nie musi oznaczać doskonałości CYTAT “It is not necessary that a machine be perfect, in order to shew with what design it was made: still less necessary, where the only question is, whether it were made with any design at all.” TŁUMACZENIE ROBOCZE „Maszyna nie musi być doskonała, aby można było rozpoznać, do jakiego celu została wykonana; tym bardziej nie musi być doskonała, gdy pytamy jedynie, czy w ogóle wykonano ją według jakiegoś zamysłu.”

CYTAT “It is a perversion of language to assign any law, as the efficient, operative, cause of any thing. A law presupposes an agent; for it is only the mode, according to which an agent proceeds: it implies a power; for it is the order, according to which that power acts. Without this agent, without this power […] the law does nothing; is nothing.”

TŁUMACZENIE ROBOCZE „Przypisywanie prawu roli przyczyny sprawczej jest nadużyciem języka. Prawo zakłada podmiot działania: określa sposób, według którego działa sprawca, i porządek działania pewnej mocy. Bez sprawcy i bez mocy prawo niczego nie czyni.”

Cel, wybór i relacje części jako znaki umysłu CYTAT “There cannot be design without a designer; contrivance without a contriver; order without choice […] Arrangement, disposition of parts, subserviency of means to an end, relation of instruments to an use, imply the presence of intelligence and mind.” TŁUMACZENIE ROBOCZE „Nie ma projektu bez projektanta, zamysłu bez podmiotu zamysłu ani porządku bez wyboru. Rozmieszczenie części, podporządkowanie środków celowi i relacja narzędzi do użycia wskazują na obecność inteligencji i umysłu.”

Sama sukcesja pokoleń nie jest dla Paleya wyjaśnieniem organizacji CYTAT “The generation of the animal no more accounts for the contrivance of the eye or ear, than […] the production of a watch by the motion and mechanism of a former watch, would account for the skill and intention evidenced in the watch so produced.” TŁUMACZENIE ROBOCZE „Powstanie zwierzęcia z poprzedniego pokolenia nie wyjaśnia zamysłu oka lub ucha bardziej niż wytworzenie zegarka przez mechanizm wcześniejszego zegarka wyjaśnia umiejętność i intencję widoczne w wytworzonym zegarku.”

Argument jako przypadek kumulatywny, a nie pojedynczy łańcuch CYTAT “The proof is not a conclusion, which lies at the end of a chain of reasoning […] but it is an argument separately supplied by every separate example. An error in stating an example affects only that example. The argument is cumulative in the fullest sense of that term.” TŁUMACZENIE ROBOCZE „Dowód nie jest jedynie konkluzją na końcu jednego łańcucha rozumowania. Każdy odrębny przykład dostarcza osobnego argumentu; błąd dotyczący jednego przykładu narusza tylko ten przykład. Argument ma w pełnym sensie charakter kumulatywny.”

Przygotowanie do przyszłego użycia jako ślad przewidywania CYTAT “I can hardly imagine to myself a more distinguishing mark, and, consequently, a more certain proof of design, than preparation, i. e. the providing of things beforehand, which are not to be used until a considerable time afterwards; for this implies a contemplation of the future, which belongs only to intelligence.” TŁUMACZENIE ROBOCZE „Trudno wyobrazić sobie bardziej wyróżniający znak projektu niż przygotowanie czegoś z wyprzedzeniem do użycia dopiero w przyszłości; zakłada to bowiem uwzględnienie przyszłości, właściwe inteligencji.”