Newman, John Henry, 1998- O rozwoju doktryny chrześcijańskiej

Definicja rozwoju idei • A — rdzeniowa „Ten proces, dłuższy lub krótszy czasowo, dzięki któremu aspekty idei otrzymują wzajemne uzgodnienie i ukształtowanie, nazywam jej rozwojem, tj. najpierw kiełkowaniem, a następnie dojrzewaniem prawdy lub też pozornej prawdy na rozległej płaszczyźnie umysłowej.” Cz. I, rozdz. I, dział I: O ideach w ich procesie rozwojowym, s. 55; strona PDF 50.

Tożsamość przez ciągłość, nie izolację • A — rdzeniowa „Wzrasta, kiedy wciela się w siebie, tak że jego tożsamość potwierdza się nie w jego wyodrębnieniu, lecz w ciągłości i nadrzędności.” Cz. I, rozdz. I, dział I, s. 56; strona PDF 51.

Ryzyko dialogu musi zostać podjęte • A — rdzeniowa „Ale jakiekolwiek byłoby ryzyko skażenia ze względu na współżycie z otaczającym światem, ryzyko takie musi być podjęte, jeżeli jakaś wielka idea ma być należycie zrozumiana, a tym bardziej, jeśli ma zostać w pełni ujawniona.” Cz. I, rozdz. I, dział I, s. 56; strona PDF 51.

Zmiana służąca zachowaniu tożsamości • B — wspierająca „Idea zmienia się wraz z nimi, aby pozostać tą samą. W świecie wyższym jest inaczej, ale żyć tu, na Ziemi, to znaczy zmieniać się, a być doskonałym to znaczy zmieniać się często.” Cz. I, rozdz. I, dział I, s. 57; strona PDF 52.

Sumienie jako argument teologii naturalnej • B — wspierająca „Sumienie, którego istnienia nie można zaprzeczyć, jest dowodem na rzecz doktryny o Władcy moralnym, samo nadaje jej znaczenie i zakres, tak że doktryna o Sędzi i o Sądzie, który ma nadejść, jest rozwinięciem zjawiska sumienia.” Cz. I, rozdz. I, dział II: O typach rozwoju idei, s. 64; strona PDF 59.

„Jeżeli więc Twórca natury jest Dawcą łaski, można spodziewać się, iż podczas gdy dwa systemy faktów są różne i wzajemnie niezależne, zasady dochodzące w nich do głosu są te same i tworzą pomiędzy nimi ogniwo łączące.”

„Utrzymywanie stworzenia w bycie zawiera się w pojęciu stworzenia. Stwórca spoczął siódmego dnia, dokonawszy dzieła, jednak „działa aż dotąd”.”

„Różnica między religią naturalną a objawioną polega na tym, iż pierwsza ma autorytet subiektywny, a druga — obiektywny. Objawienie polega na ujawnieniu się niewidzialnej potęgi Bożej albo na zastąpieniu głosu sumienia przez głos Prawodawcy.”

Hipoteza wiążąca dane fakty • A — rdzeniowa „Nazwałem doktrynę nieomylności hipotezą; uważajmy ją za taką ze względu na tok rozumowania, to jest uważajmy ją jedynie za pogląd, nie oparty na bezpośredniej oczywistości, lecz postulowany przez dane fakty, jako wzajemnie je ze sobą wiążący.” FISZKI BADAWCZE • NAS / NEWMAN Cz. I, rozdz. II, dział II, s. 99; strona PDF 94.

„Starałem się wykazać odnośnie do doktryny objawionej […] że […] musiała ona rozrastać się, czyli rozwijać w miarę upływu czasu w obszerny system teologiczny.”

„Doktryny te są jakby członkami jednej rodziny — jedna sugeruje drugą; są współzależne, lub też potwierdzają się wzajemnie. Jedna rzuca światło na drugą, a wszystkie świadczą o każdej z osobna.”

„Wypaczenie nie zachodzi wtedy, gdy idea zachowuje jeden i ten sam typ, te same zasady, tę samą organizację; jeżeli jej początki zapowiadają jej dalsze fazy, a późniejsze zjawiska zabezpieczają wcześniejsze i popierają je; jeżeli ma ona zdolność przyswajania i odradzania się oraz jest żywotnie aktywna od początku do końca.”

„Części i proporcje rozwiniętego kształtu, jakkolwiek zmienione, odpowiadają tym, jakie przysługiwały jego zaczątkom.”

„Zasady są abstrakcyjne i ogólne, doktryny zaś odnoszą się do faktów. Doktryny rozwijają się, a zasady na pierwszy rzut oka — nie. Doktryny rozrastają się i rozszerzają, zasady natomiast trwają.”

„Doktryny i poglądy, które odnoszą się do człowieka, nie są umieszczone w próżni, lecz w zaludnionym świecie i torują sobie drogę przenikaniem, rozwijają się przez wchłanianie.”

Czwarta cecha: następstwo logiczne • A — rdzeniowa „Prawdopodobne jest zatem, że doktryna wyrażająca się w swojej dojrzałości przez filozofię czy religię jest prawdziwym rozwojem, a nie wypaczeniem — o tyle, o ile wydaje się ona być logicznym wynikiem swojej pierwotnej nauki.” Cz. II, rozdz. V, dział IV: Następstwo logiczne, s. 189; strona PDF 182.

„Zapowiedzi przyszłego rozwoju, choćby niewyraźne i odosobnione, mogą pojawić się od samego początku, jakkolwiek upływ czasu jest konieczny, aby mogły one dojść do pełnego rozkwitu.”

„Prawdziwy rozwój można zatem opisać jako taki, który jest zachowawczy wobec przebiegu poprzednich procesów rozwojowych i który sam jest w rzeczywistości tym poprzednim i ponadto czymś jeszcze: jest to pewien naddatek, który wyjaśnia a nie zaciemnia, który podkreśla, a nie poprawia cały zespół myśli, z jakiego się wywodzi.”