Pełny widok tekstowy rozwija wszystkie sekcje i usuwa elementy strony niepotrzebne dla AI, Speechify oraz wydruku.
Autor / redaktor
Zygmunt Ziembiński
Tytuł
Logika praktyczna
Rok
2024
Identyfikator
ziembinski-zygmunt-logika-praktyczna
Źródło / uwaga
pozycje ogólne
Opis bibliograficzny
Zygmunt Ziembiński, Logika praktyczna, wydanie XXVI – dodruk, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2024; aneks Elementy rachunku predykatów: Kazimierz Świrydowicz. ISBN 978-83-01-11902-7.
Zakres dostępnej kopii
PDF liczy 277 stron i zawiera podręcznik z trzema częściami, 21 rozdziałami oraz aneksem Kazimierza Świrydowicza. Kończy się na drukowanej s. 275 aneksu (PDF 277); zapowiedzianego w spisie indeksu rzeczowego w kopii nie ma. Drukowane s. 272–273 występują dwukrotnie, na stronach PDF 272–273 i 274–275. Te powtórzenia oraz zakończenie sprawdzono w obrazie. Tekst ma liczne błędy rozpoznawania znaków, także w formułach; nie utożsamiano ich z brakami stron. Metryka wskazuje dodruk z 2024 r., nie 1994 r. z nazwy pliku.
Streszczenie treści
Podręcznik wprowadza do logiki rozumianej szeroko: semiotyki, logiki formalnej i metodologii nauk. Pierwsza część uczy precyzyjnego formułowania myśli, rozróżniania nazw i zdań, budowania definicji oraz podziałów logicznych. Omawia również relacje, oceny, normy, wypowiedzi modalne, pytania i źródła nieporozumień językowych. Druga część dotyczy uzasadniania twierdzeń: obserwacji, dedukcji, wnioskowań uprawdopodobniających, sprawdzania hipotez i prawdopodobieństwa. Rozdział o przekonywaniu oddziela dowodzenie od argumentowania oraz analizuje rzeczową dyskusję, zarzuty i nieuczciwe chwyty erystyczne. Trzecia część stosuje te narzędzia do uzasadniania wyroków, wykładni prawa, wnioskowań o normach i metodologii nauk prawnych. Aneks Świrydowicza przedstawia podstawy rachunku predykatów. Liczne zadania mają ćwiczyć samodzielne stosowanie pojęć. Książka może służyć jako warsztat przygotowania jasnej wypowiedzi, porządkowania rozumowań i odróżniania twierdzeń od ocen; dwie pierwsze części autor przeznacza także dla studentów innych kierunków humanistycznych.
Autor / redaktor: Ziembiński, Zygmunt Tytuł: Logika praktyczna Identyfikator:ziembinski-zygmunt-logika-praktyczna Źródło w pierwotnych plikach: pozycje ogólne
Spis treści
Wstęp
Część pierwsza. Słowne formułowanie myśli
Ogólne wiadomości o języku jako systemie znaków
Nazwy
Stosunki między zakresami nazw
Definicje
Podział logiczny
Zdanie
Funktory prawdziwościowe a spójniki międzyzdaniowe mowy potocznej
Podstawowe pojęcia dotyczące relacji
Wypowiedzi oceniające i normy
Wypowiedzi modalne
Pytania i odpowiedzi
Przyczyny nieporozumień
Część druga. Uzasadnianie twierdzeń
Uzasadnianie bezpośrednie
Wnioskowanie dedukcyjne i jego podstawy logiczne
Wnioskowania uprawdopodobniające
Myślenie kierowane z góry postawionymi zadaniami
Prawdopodobieństwo
Umiejętność przekonywania
Część trzecia. Praca myślowa prawnika
Logiczne podstawy uzasadniania wyroków sądowych
Logiczne podstawy wykładni przepisów prawnych i wnioskowań o obowiązywaniu norm prawnych
Charakterystyka metodologiczna nauk prawnych
Elementy rachunku predykatów
Wprowadzenie
Język rachunku predykatów
Analiza zdań języka potocznego za pomocą języka rachunku predykatów
Wybrane tautologie rachunku predykatów
Uzupełnienia
Indeks rzeczowy
Spis treści
Spis z PDF 4–6 sprawdzono wizualnie w powiększeniu. Zachowano nagłówki i podtematy; poprawiono oczywiste błędy znaków, np. „Vm.” na „VIII.”. Nieczytelnego numeru strony przy rozdziale VI nie odgadywano; opis w nawiasach kwadratowych jest uwagą redakcyjną. Aneks i indeks w tym spisie nie mają czytelnie podanych numerów stron. Wpis indeksu zachowano jako część oryginalnego spisu, mimo że samego indeksu w PDF brak.
Wstęp — 9
Część pierwsza
SŁOWNE FORMUŁOWANIE MYŚLI
I. Ogólne wiadomości o języku jako systemie znaków — 13
Pojęcie znaku. Znaki słowne. Język. Kategorie syntaktyczne. Role semiotyczne wypowiedzi. Zadania
II. Nazwy — 26
Pojęcie nazwy. Nazwy konkretne a nazwy abstrakcyjne. Desygnat nazwy. Nazwy indywidualne a nazwy generalne. Treść nazwy. Zakres nazwy. Nazwy zbiorowe. Nazwy a funktory nazwotwórcze. Ostrość zakresu nazwy. Zadania
III. Stosunki między zakresami nazw — 38
Wyjaśnienia wstępne. Rodzaje stosunków między zakresami nazw. Zadania
IV. Definicje — 44
Definicja realna a definicja nominalna. Rodzaje definicji ze względu na ich zadania. Rodzaje definicji ze względu na ich budowę. Warunki poprawności definicji. Zadania
V. Podział logiczny — 56
Pojęcie podziału logicznego. Warunki poprawności podziału logicznego. Klasyfikacja. Wyróżnianie typów a podział logiczny. Zadania
VI. Zdanie — [numer strony nieczytelny w kopii]
Pojęcie zdania w sensie logicznym. Wartość logiczna zdania. Obiektywny charakter prawdziwości i fałszywości zdań. Wypowiedzi niezupełne. Funkcje zdaniowe. Struktura zdania. Odpowiedniki zdania w naszej świadomości. Zadania
VII. Funktory prawdziwościowe a spójniki międzyzdaniowe mowy potocznej — 77
Pojęcie funktora prawdziwościowego. Negacja. Koniunkcja. Alternatywa nierozłączna, alternatywa rozłączna, dysjunkcja. Równoważność. Implikacja i stosunek wynikania. Zadania
VIII. Podstawowe pojęcia dotyczące relacji — 95
Zdania stwierdzające relację. Stosunki symetryczne, asymetryczne i nonsymetryczne. Stosunek przechodni. Stosunek porządkujący i stosunek równościowy w danej klasie przedmiotów. Zadania
IX. Wypowiedzi oceniające i normy — 102
Wypowiedzi oceniające i ich powiązania z wypowiedziami opisowymi. Pojęcie normy postępowania. Obowiązywanie normy. Postać słowna i struktura norm postępowania. Zadania
X. Wypowiedzi modalne — 121
Interpretacje słów „musi” i „może”. Modalność zdań. Modalności normatywne (deontyczne). Zadania
XI. Pytania i odpowiedzi — 130
Charakter wypowiedzi pytajnych. Sposób stawiania pytań. Rodzaje odpowiedzi. Zadania
XII. Przyczyny nieporozumień — 137
Wieloznaczność słów. Szczególne rodzaje wieloznaczności słów i zwrotów językowych. Ekwiwokacje. Spory słowne. Wieloznaczność wypowiedzi złożonych. Amfibologie. Znaczenie dosłowne i niedosłowne. Zadania
Część druga
UZASADNIANIE TWIERDZEŃ
XIII. Uzasadnianie bezpośrednie — 144
Sposoby uzasadniania. Spostrzeganie. Obserwacja. Zadania
XIV. Wnioskowanie dedukcyjne i jego podstawy logiczne — 150
A. Pojęcia ogólne
Wnioskowanie. Proces wnioskowania a stosunek wynikania. Prawa logiczne. Wnioskowanie dedukcyjne
B. Prawa logiczne ze zmiennymi zdaniowymi
Zaprzeczanie zdaniom złożonym. Transpozycja. Prawa o budowie sylogistycznej. Inne prawa rachunku zdań. System dedukcyjny
C. Prawa logiczne ze zmiennymi nazwowymi
Współczesny a tradycyjny rachunek nazw. Związki kwadratu logicznego. Konwersja, obwersja, kontrapozycja. Prawa sylogizmu kategorycznego
D. Błędy we wnioskowaniach dedukcyjnych
Błąd materialny. Błąd formalny
Zadania A, B, C, D
XV. Wnioskowanie uprawdopodobniające — 182
Wnioskowanie redukcyjne. Wnioskowanie indukcyjne. Kanony indukcji. Wnioskowanie z analogii. Zadania
XVI. Myślenie kierowane z góry postawionymi zadaniami — 194
Myślenie spontaniczne a myślenie kierowane zadaniami. Dowodzenie wprost i nie wprost. Sprawdzanie. Wyjaśnianie i hipotezy wyjaśniające. Teoria naukowa. Zadania
XVII. Prawdopodobieństwo — 206
Sposoby pojmowania prawdopodobieństwa. Prawdopodobieństwo aprioryczne. Prawdopodobieństwo aposterioryczne. Zadania
XVIII. Umiejętność przekonywania — 211
Dowodzenie a argumentowanie. Dyskusja i jej rodzaje. Zarzuty w dyskusji. Nielojalne fortele erystyczne
Część trzecia
PRACA MYŚLOWA PRAWNIKA
XIX. Logiczne podstawy uzasadniania wyroków sądowych — 216
Struktura uzasadnienia wyroku. Źródła ustaleń. Określanie wiarygodności świadków. Opinie rzeczoznawców. Domniemania prawne. Poszlaki. Rodzaje wnioskowań w sądowym postępowaniu dowodowym. Ustalenie stanu faktycznego a subsumpcja. Zadania
XX. Logiczne podstawy wykładni przepisów prawnych i wnioskowań o obowiązywaniu norm prawnych — 229
Pojęcie wykładni. Rodzaje przepisów prawnych. Typy dyrektyw wykładni. Językowe dyrektywy wykładni. Funkcjonalne dyrektywy wykładni. Wnioskowania prawnicze. Wnioskowania oparte na logicznym wynikaniu norm. Wnioskowania oparte na instrumentalnym wynikaniu norm. Wnioskowania oparte na założeniu konsekwencji ocen „prawodawcy”. Zadania
XXI. Charakterystyka metodologiczna nauk prawnych — 255
Ogólna metodologia nauk i metodologie szczegółowe. Różnorodność problematyki i metod badawczych nauk prawnych
Aneks
ELEMENTY RACHUNKU PREDYKATÓW
1. Wprowadzenie
2. Język rachunku predykatów
3. Analiza zdań języka potocznego za pomocą języka rachunku predykatów
4. Wybrane tautologie rachunku predykatów
5. Uzupełnienia
Indeks rzeczowy
Fiszki (9)
L-01 — Jasność pojęć, wynikanie i wnioskowanie Ziembiński, Logika praktyczna | Wstęp, s. 11 (s. PDF 9) | metodologia ogólna | Priorytet: bardzo wysoki
Aby sprawnie myśleć, trzeba jasno formułować swe myśli w słowach, następnie trzeba znać związki wynikania jednych zdań z drugich ze względu na ich budowę (strukturę, formę), wreszcie — umieć wykorzystać wymienione poprzednio umiejętności we wnioskowaniu i innych czynnościach myślowych.
Miejsce w rozprawie
Wprowadzenie metodologiczne do całej rozprawy; szczególnie rozdział pierwszy, punkt 1 i rozdział pierwszy, punkt 3.
Jak wykorzystać
Jako krótka deklaracja metody: najpierw definicje, potem relacje wynikania, na końcu ocena siły wniosku. Można wykorzystać do uzasadnienia kolejności analiz w rozdziale 1.
Zastrzeżenie
To wskazówka metodologiczna, nie przesłanka w sporze o inteligentny projekt.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Cytat: Aby sprawnie myśleć, trzeba jasno formułować swe myśli w słowach, następnie trzeba znać związki wynikania jednych zdań z drugich ze względu na ich budowę (strukturę, formę), wreszcie — umieć wykorzystać wymienione poprzednio umiejętności we wnioskowaniu i innych czynnościach myślowych.
Miejsce w rozprawie
Wprowadzenie metodologiczne do całej rozprawy; szczególnie R1.1 i R1.3.
Jak wykorzystać
Jako krótka deklaracja metody: najpierw definicje, potem relacje wynikania, na końcu ocena siły wniosku. Można wykorzystać do uzasadnienia kolejności analiz w rozdziale 1.
Zastrzeżenie
To wskazówka metodologiczna, nie przesłanka w sporze o ID.
Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. IV, § 1, s. 44-45 (s. PDF 42-43) | definicje / semiotyka | Priorytet: bardzo wysoki „Definicja realna jest to zdanie podające taką charakterystykę pewnego przedmiotu czy też przedmiotów jakiegoś rodzaju, którą tym i tylko tym przedmiotom można przypisać”. […] „Definicja nominalna jest to wyrażenie w ten czy inny sposób podające informacje o znaczeniu jakiegoś słowa czy słów”. […] Jeśli dwóch uczonych podaje niezgodne definicje realne […], spór […] zamienia się niepostrzeżenie w spór o rozumienie słowa.
Miejsce w rozprawie
rozdział pierwszy, punkt 1 „Definicja Inteligentnego Projektu”; wszystkie punkty R3 dotyczące cech Projektanta.
Jak wykorzystać
Do odróżnienia pytań: „co znaczy inteligentny projekt/informacja/cel?” od „czym rzeczywiście jest projekt i jakie ma cechy?”. Pozwala zapobiec sytuacji, w której spór ontologiczny jest w istocie sporem o słowa.
Zastrzeżenie
Przed użyciem terminów „projekt”, „inteligencja”, „informacja”, „kod”, „celowość” i „przypadek” warto podać ich definicje robocze oraz kryteria stosowania.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. IV, § 1, s. 44-45 (s. PDF 42-43) | definicje / semiotyka | Priorytet: bardzo wysoki Cytat: „Definicja realna jest to zdanie podające taką charakterystykę pewnego przedmiotu czy też przedmiotów jakiegoś rodzaju, którą tym i tylko tym przedmiotom można przypisać”. [...] „Definicja nominalna jest to wyrażenie w ten czy inny sposób podające informacje o znaczeniu jakiegoś słowa czy słów”. [...] Jeśli dwóch uczonych podaje niezgodne definicje realne [...], spór [...] zamienia się niepostrzeżenie w spór o rozumienie słowa.
Miejsce w rozprawie
R1.1 „Definicja Inteligentnego Projektu”; wszystkie punkty R3 dotyczące cech Projektanta.
Jak wykorzystać
Do odróżnienia pytań: „co znaczy ID/informacja/cel?” od „czym rzeczywiście jest projekt i jakie ma cechy?”. Pozwala zapobiec sytuacji, w której spór ontologiczny jest w istocie sporem o słowa.
Zastrzeżenie
Przed użyciem terminów „projekt”, „inteligencja”, „informacja”, „kod”, „celowość” i „przypadek” warto podać ich definicje robocze oraz kryteria stosowania.
L-03 — Ekwiwokacja: jedno słowo, różne znaczenia Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XII, § 2, s. 139 (s. PDF 137) | błąd logiczny | Priorytet: bardzo wysoki
Priorytet: Bardzo wysokiMiejsce: 1.1Miejsce: 1.3Miejsce: 1.5
Przeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Błąd ekwiwokacji jest to błąd, który polega na tym, iż pewna osoba w jednym i tym samym rozumowaniu kilkakrotnie używa pewnego słowa wieloznacznego w różnych znaczeniach, sądząc błędnie, iż używa tego słowa jednoznacznie.
Miejsce w rozprawie
rozdział pierwszy, punkt 1, rozdział pierwszy, punkt 3 i rozdział pierwszy, punkt 5; szczególnie analiza słów „informacja”, „kod”, „przypadek”, „projekt” i „inteligencja”.
Jak wykorzystać
Jako narzędzie audytu argumentów. Każdy etap rozumowania powinien zachować to samo znaczenie terminu albo jawnie uzasadnić zmianę poziomu, np. od informacji Shannona do informacji semantycznej.
Zastrzeżenie
Samo wykrycie wieloznaczności nie obala argumentu; trzeba pokazać, że zmiana znaczenia jest nieuprawniona i istotna dla wniosku.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Cytat: Błąd ekwiwokacji jest to błąd, który polega na tym, iż pewna osoba w jednym i tym samym rozumowaniu kilkakrotnie używa pewnego słowa wieloznacznego w różnych znaczeniach, sądząc błędnie, iż używa tego słowa jednoznacznie.
Miejsce w rozprawie
R1.1, R1.3 i R1.5; szczególnie analiza słów „informacja”, „kod”, „przypadek”, „projekt” i „inteligencja”.
Jak wykorzystać
Jako narzędzie audytu argumentów. Każdy etap rozumowania powinien zachować to samo znaczenie terminu albo jawnie uzasadnić zmianę poziomu, np. od informacji Shannona do informacji semantycznej.
Zastrzeżenie
Samo wykrycie wieloznaczności nie obala argumentu; trzeba pokazać, że zmiana znaczenia jest nieuprawniona i istotna dla wniosku.
L-04 — Postulat racji dostatecznej Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XIII, § 1, s. 144 (s. PDF 142) | standard uzasadnienia | Priorytet: bardzo wysoki
Priorytet: Bardzo wysokiMiejsce: 1.3Miejsce: 1.5Miejsce: 2.3
Przeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Należy przyjąć postulat racji dostatecznej (zasadę racji dostatecznej, postulat krytycyzmu), który domaga się, abyśmy za prawdziwe uznawali tylko takie zdania, dla których umiemy wskazać należyte uzasadnienie.
Miejsce w rozprawie
rozdział pierwszy, punkt 3 „Jakie dane świadczą o istnieniu inteligencji”; rozdział pierwszy, punkt 5 „Krytyka”.
Jak wykorzystać
Do sformułowania centralnego pytania rozprawy: jakie dane i jaki schemat wnioskowania stanowią „należyte uzasadnienie” wniosku o inteligencji, a jaka siła wniosku jest proporcjonalna do przesłanek.
Zastrzeżenie
„Należyte uzasadnienie” zależy od rodzaju twierdzenia; inne kryteria stosuje się do faktów empirycznych, inne do wniosków metafizycznych i teologicznych.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Cytat: Należy przyjąć postulat racji dostatecznej (zasadę racji dostatecznej, postulat krytycyzmu), który domaga się, abyśmy za prawdziwe uznawali tylko takie zdania, dla których umiemy wskazać należyte uzasadnienie.
Miejsce w rozprawie
R1.3 „Jakie dane świadczą o istnieniu inteligencji”; R1.5 „Krytyka”.
Jak wykorzystać
Do sformułowania centralnego pytania rozprawy: jakie dane i jaki schemat wnioskowania stanowią „należyte uzasadnienie” wniosku o inteligencji, a jaka siła wniosku jest proporcjonalna do przesłanek.
Zastrzeżenie
„Należyte uzasadnienie” zależy od rodzaju twierdzenia; inne kryteria stosuje się do faktów empirycznych, inne do wniosków metafizycznych i teologicznych.
Priorytet: Bardzo wysokiMiejsce: 1.2Miejsce: 1.3Miejsce: 1.5
Przeczytaj fragment i opracowanie
2. Rozumiem fragment
Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XV, § 2 i § 4, s. 185 i 191 (s. PDF 183 i 189) | wnioskowanie uprawdopodobniające |
Typ i priorytet
bardzo wysoki „W przypadku wnioskowania przez indukcję niezupełną […] spodziewamy się, że wniosek taki jest prawdziwy, ale może się okazać, że jest on fałszywy”. […] Przy wnioskowaniu z analogii „wniosek nie wynika z przesłanek, może być więc zgoła fałszywy, choć przesłanki były prawdziwe”.
Miejsce w rozprawie
rozdział pierwszy, punkt 2 „Paley, Behe i Meyer”; rozdział pierwszy, punkt 3; rozdział pierwszy, punkt 5.
Jak wykorzystać
Do formalnego scharakteryzowania argumentu z analogii artefakt-organizm oraz indukcji od znanych skutków inteligencji do zjawisk przyrodniczych. Pomaga mówić o stopniu uzasadnienia zamiast o dowodzie dedukcyjnym.
Zastrzeżenie
Wnioskowanie zawodne może być racjonalne. Należy oceniać podobieństwa relewantne, różnice, dane bazowe i istnienie konkurencyjnych przyczyn.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XV, § 2 i § 4, s. 185 i 191 (s. PDF 183 i 189) | wnioskowanie uprawdopodobniające |
Typ i priorytet
bardzo wysoki Cytat: „W przypadku wnioskowania przez indukcję niezupełną [...] spodziewamy się, że wniosek taki jest prawdziwy, ale może się okazać, że jest on fałszywy”. [...] Przy wnioskowaniu z analogii „wniosek nie wynika z przesłanek, może być więc zgoła fałszywy, choć przesłanki były prawdziwe”.
Miejsce w rozprawie
R1.2 „Paley, Behe i Meyer”; R1.3; R1.5.
Jak wykorzystać
Do formalnego scharakteryzowania argumentu z analogii artefakt-organizm oraz indukcji od znanych skutków inteligencji do zjawisk przyrodniczych. Pomaga mówić o stopniu uzasadnienia zamiast o dowodzie dedukcyjnym.
Zastrzeżenie
Wnioskowanie zawodne może być racjonalne. Należy oceniać podobieństwa relewantne, różnice, dane bazowe i istnienie konkurencyjnych przyczyn.
Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XVI, § 4, s. 198-199 (s. PDF 198-199) | metodologia wyjaśniania | Priorytet: bardzo wysoki Wyjaśnianie polega na wskazaniu racji dla zdania, które stwierdziliśmy. […] Hipotezą wyjaśniającą […] nazywamy takie zdanie o nie ustalonej jeszcze wartości logicznej, które przyjmujemy tymczasowo za prawdziwe ze względu na to, iż owo zdanie w koniunkcji ze zdaniami naszej wiedzy stanowi rację dla zdań o faktach stwierdzonych w doświadczeniu.
Miejsce w rozprawie
rozdział pierwszy, punkt 3 „Jakie dane świadczą o istnieniu inteligencji”; rozdział pierwszy, punkt 5.
Jak wykorzystać
Do przedstawienia inteligentny projekt jako hipotezy wyjaśniającej, a nie bezpośredniego odczytu faktu. Wtedy trzeba wskazać dane Z, wiedzę tła W, hipotezę H i konkurencyjne H1, H2…
Zastrzeżenie
Samo wyjaśnianie danych przez H nie dowodzi prawdziwości H. Potrzebne są przewidywania, porównanie z alternatywami i próby falsyfikacji.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XVI, § 4, s. 198-199 (s. PDF 198-199) | metodologia wyjaśniania | Priorytet: bardzo wysoki Cytat: Wyjaśnianie polega na wskazaniu racji dla zdania, które stwierdziliśmy. [...] Hipotezą wyjaśniającą [...] nazywamy takie zdanie o nie ustalonej jeszcze wartości logicznej, które przyjmujemy tymczasowo za prawdziwe ze względu na to, iż owo zdanie w koniunkcji ze zdaniami naszej wiedzy stanowi rację dla zdań o faktach stwierdzonych w doświadczeniu.
Miejsce w rozprawie
R1.3 „Jakie dane świadczą o istnieniu inteligencji”; R1.5.
Jak wykorzystać
Do przedstawienia ID jako hipotezy wyjaśniającej, a nie bezpośredniego odczytu faktu. Wtedy trzeba wskazać dane Z, wiedzę tła W, hipotezę H i konkurencyjne H1, H2...
Zastrzeżenie
Samo wyjaśnianie danych przez H nie dowodzi prawdziwości H. Potrzebne są przewidywania, porównanie z alternatywami i próby falsyfikacji.
Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XVI, § 4-5, s. 200 i 202 (s. PDF 200 i 202) | testowanie hipotez | Priorytet: bardzo wysoki Przyjmowanym hipotezom wyjaśniającym stawia się między innymi wymóg, aby nie były to hipotezy formułowane ad hoc, to znaczy takie, które nie nadają się do wyjaśniania jakichś innych faktów poza tym, którego wyjaśnienia właśnie szukamy. […] Postęp w badaniach dokonuje się […] przez stawianie i kolejne obalanie konkurencyjnych hipotez.
Miejsce w rozprawie
rozdział pierwszy, punkt 3 i rozdział pierwszy, punkt 5.
Jak wykorzystać
Do zbudowania kryteriów oceny inteligentny projekt: zakres wyjaśnianych danych, niezależne konsekwencje, odporność na modyfikacje ratunkowe oraz wynik porównania z ewolucją, samoorganizacją i innymi hipotezami.
Zastrzeżenie
Hipoteza projektu nie powinna być definiowana tak elastycznie, aby każdy możliwy wynik był z nią zgodny; wtedy traci wartość rozróżniającą.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XVI, § 4-5, s. 200 i 202 (s. PDF 200 i 202) | testowanie hipotez | Priorytet: bardzo wysoki Cytat: Przyjmowanym hipotezom wyjaśniającym stawia się między innymi wymóg, aby nie były to hipotezy formułowane ad hoc, to znaczy takie, które nie nadają się do wyjaśniania jakichś innych faktów poza tym, którego wyjaśnienia właśnie szukamy. [...] Postęp w badaniach dokonuje się [...] przez stawianie i kolejne obalanie konkurencyjnych hipotez.
Miejsce w rozprawie
R1.3 i R1.5.
Jak wykorzystać
Do zbudowania kryteriów oceny ID: zakres wyjaśnianych danych, niezależne konsekwencje, odporność na modyfikacje ratunkowe oraz wynik porównania z ewolucją, samoorganizacją i innymi hipotezami.
Zastrzeżenie
Hipoteza projektu nie powinna być definiowana tak elastycznie, aby każdy możliwy wynik był z nią zgodny; wtedy traci wartość rozróżniającą.
Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XIII, § 2, s. 146 (s. PDF 144) | metodologia obserwacji | Priorytet: wysoki W każdym zaś przypadku dokonując spostrzeżeń opieramy się, świadomie czy nieświadomie, na naszej dotychczasowej wiedzy, która może być błędna.
Miejsce w rozprawie
rozdział pierwszy, punkt 3 i rozdział pierwszy, punkt 5.
Jak wykorzystać
Do pokazania, że „dane wskazują na projekt” zawsze znaczy: dane są interpretowane w ramach określonego modelu i wiedzy tła. Uzasadnia konieczność porównania konkurencyjnych interpretacji.
Zastrzeżenie
Teoria-uwikłanie obserwacji nie oznacza dowolności; interpretacje nadal mogą być lepiej lub gorzej zgodne z danymi.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XIII, § 2, s. 146 (s. PDF 144) | metodologia obserwacji | Priorytet: wysoki Cytat: W każdym zaś przypadku dokonując spostrzeżeń opieramy się, świadomie czy nieświadomie, na naszej dotychczasowej wiedzy, która może być błędna.
Miejsce w rozprawie
R1.3 i R1.5.
Jak wykorzystać
Do pokazania, że „dane wskazują na projekt” zawsze znaczy: dane są interpretowane w ramach określonego modelu i wiedzy tła. Uzasadnia konieczność porównania konkurencyjnych interpretacji.
Zastrzeżenie
Teoria-uwikłanie obserwacji nie oznacza dowolności; interpretacje nadal mogą być lepiej lub gorzej zgodne z danymi.
Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XVIII, § 2-4, s. 213-214 (s. PDF 213-214) | etyka argumentacji | Priorytet: wysoki Dyskusja rzeczowa jest tylko tam, gdzie równouprawnieni uczestnicy wypowiadają tezy uargumentowane i tylko siła argumentów, a nie pozycja społeczna dyskutantów, ma znaczenie istotne. […] Lojalnych dyskutantów obowiązuje tzw. życzliwa interpretacja, to znaczy branie wypowiedzi przeciwnika w takim znaczeniu, w jakim wyrażałyby one myśl najsłuszniejszą.
Miejsce w rozprawie
rozdział pierwszy, punkt 5 „Krytyka idei Inteligentnego Projektu”; zasada redakcyjna całej rozprawy.
Jak wykorzystać
Do uzasadnienia symetrycznego traktowania zwolenników i krytyków inteligentny projekt. Najpierw należy rekonstruować najmocniejszą wersję argumentu, dopiero potem wskazywać błędy merytoryczne lub formalne.
Zastrzeżenie
„Życzliwa interpretacja” nie oznacza pomijania niejasności; przeciwnie, wymaga jawnego wskazania, jaką wersję tezy poddaje się ocenie.
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Pełna karta — także tekst oryginalny
Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XVIII, § 2-4, s. 213-214 (s. PDF 213-214) | etyka argumentacji | Priorytet: wysoki Cytat: Dyskusja rzeczowa jest tylko tam, gdzie równouprawnieni uczestnicy wypowiadają tezy uargumentowane i tylko siła argumentów, a nie pozycja społeczna dyskutantów, ma znaczenie istotne. [...] Lojalnych dyskutantów obowiązuje tzw. życzliwa interpretacja, to znaczy branie wypowiedzi przeciwnika w takim znaczeniu, w jakim wyrażałyby one myśl najsłuszniejszą.
Miejsce w rozprawie
R1.5 „Krytyka idei Inteligentnego Projektu”; zasada redakcyjna całej rozprawy.
Jak wykorzystać
Do uzasadnienia symetrycznego traktowania zwolenników i krytyków ID. Najpierw należy rekonstruować najmocniejszą wersję argumentu, dopiero potem wskazywać błędy merytoryczne lub formalne.
Zastrzeżenie
„Życzliwa interpretacja” nie oznacza pomijania niejasności; przeciwnie, wymaga jawnego wskazania, jaką wersję tezy poddaje się ocenie.
