Bibliografia doktoratu

Ziembiński, Zygmunt, 1994- Logika praktyczna

Pełny widok tekstowy: wszystkie sekcje są rozwinięte i znajdują się w jednym dokumencie HTML.

Identyfikator
ziembinski-zygmunt-logika-praktyczna
Źródło / uwaga
pozycje ogólne

Omówienie źródła

Autor / redaktor: Ziembiński, Zygmunt
Tytuł: Logika praktyczna
Identyfikator: ziembinski-zygmunt-logika-praktyczna
Źródło w pierwotnych plikach: pozycje ogólne

Spis treści

Wstęp

Część pierwsza. Słowne formułowanie myśli

  1. Ogólne wiadomości o języku jako systemie znaków
  2. Nazwy
  3. Stosunki między zakresami nazw
  4. Definicje
  5. Podział logiczny
  6. Zdanie
  7. Funktory prawdziwościowe a spójniki międzyzdaniowe mowy potocznej
  8. Podstawowe pojęcia dotyczące relacji
  9. Wypowiedzi oceniające i normy
  10. Wypowiedzi modalne
  11. Pytania i odpowiedzi
  12. Przyczyny nieporozumień

Część druga. Uzasadnianie twierdzeń

  1. Uzasadnianie bezpośrednie
  2. Wnioskowanie dedukcyjne i jego podstawy logiczne
  3. Wnioskowania uprawdopodobniające
  4. Myślenie kierowane z góry postawionymi zadaniami
  5. Prawdopodobieństwo
  6. Umiejętność przekonywania

Część trzecia. Praca myślowa prawnika

  1. Logiczne podstawy uzasadniania wyroków sądowych
  2. Logiczne podstawy wykładni przepisów prawnych i wnioskowań o obowiązywaniu norm prawnych
  3. Charakterystyka metodologiczna nauk prawnych

Elementy rachunku predykatów

  1. Wprowadzenie
  2. Język rachunku predykatów
  3. Analiza zdań języka potocznego za pomocą języka rachunku predykatów
  4. Wybrane tautologie rachunku predykatów
  5. Uzupełnienia

Indeks rzeczowy

Fiszki (9)

L-01 — Jasność pojęć, wynikanie i wnioskowanie Ziembiński, Logika praktyczna | Wstęp, s. 11 (s. PDF 9) | metodologia ogólna | Priorytet: bardzo wysoki

Stały link do fiszki
Priorytet: Bardzo wysokiMiejsce: 1.1Miejsce: 1.3

Rozumiem fragment

Aby sprawnie myśleć, trzeba jasno formułować swe myśli w słowach, następnie trzeba znać związki wynikania jednych zdań z drugich ze względu na ich budowę (strukturę, formę), wreszcie — umieć wykorzystać wymienione poprzednio umiejętności we wnioskowaniu i innych czynnościach myślowych.

Miejsce w rozprawie

Wprowadzenie metodologiczne do całej rozprawy; szczególnie rozdział pierwszy, punkt 1 i rozdział pierwszy, punkt 3.

Jak wykorzystać

Jako krótka deklaracja metody: najpierw definicje, potem relacje wynikania, na końcu ocena siły wniosku. Można wykorzystać do uzasadnienia kolejności analiz w rozdziale 1.

Zastrzeżenie

To wskazówka metodologiczna, nie przesłanka w sporze o inteligentny projekt.

Zaplecze redakcyjne

Pełna karta — także tekst oryginalny

Cytat: Aby sprawnie myśleć, trzeba jasno formułować swe myśli w słowach, następnie trzeba znać związki wynikania jednych zdań z drugich ze względu na ich budowę (strukturę, formę), wreszcie — umieć wykorzystać wymienione poprzednio umiejętności we wnioskowaniu i innych czynnościach myślowych.

Miejsce w rozprawie

Wprowadzenie metodologiczne do całej rozprawy; szczególnie R1.1 i R1.3.

Jak wykorzystać

Jako krótka deklaracja metody: najpierw definicje, potem relacje wynikania, na końcu ocena siły wniosku. Można wykorzystać do uzasadnienia kolejności analiz w rozdziale 1.

Zastrzeżenie

To wskazówka metodologiczna, nie przesłanka w sporze o ID.

L-02 — Definicja realna, nominalna i ryzyko sporu słownego

Stały link do fiszki
Priorytet: Bardzo wysokiMiejsce: 1.1Miejsce: 3.8

Rozumiem fragment

Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. IV, § 1, s. 44-45 (s. PDF 42-43) | definicje / semiotyka | Priorytet: bardzo wysoki „Definicja realna jest to zdanie podające taką charakterystykę pewnego przedmiotu czy też przedmiotów jakiegoś rodzaju, którą tym i tylko tym przedmiotom można przypisać”. […] „Definicja nominalna jest to wyrażenie w ten czy inny sposób podające informacje o znaczeniu jakiegoś słowa czy słów”. […] Jeśli dwóch uczonych podaje niezgodne definicje realne […], spór […] zamienia się niepostrzeżenie w spór o rozumienie słowa.

Miejsce w rozprawie

rozdział pierwszy, punkt 1 „Definicja Inteligentnego Projektu”; wszystkie punkty R3 dotyczące cech Projektanta.

Jak wykorzystać

Do odróżnienia pytań: „co znaczy inteligentny projekt/informacja/cel?” od „czym rzeczywiście jest projekt i jakie ma cechy?”. Pozwala zapobiec sytuacji, w której spór ontologiczny jest w istocie sporem o słowa.

Zastrzeżenie

Przed użyciem terminów „projekt”, „inteligencja”, „informacja”, „kod”, „celowość” i „przypadek” warto podać ich definicje robocze oraz kryteria stosowania.

Zaplecze redakcyjne

Pełna karta — także tekst oryginalny

Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. IV, § 1, s. 44-45 (s. PDF 42-43) | definicje / semiotyka | Priorytet: bardzo wysoki Cytat: „Definicja realna jest to zdanie podające taką charakterystykę pewnego przedmiotu czy też przedmiotów jakiegoś rodzaju, którą tym i tylko tym przedmiotom można przypisać”. [...] „Definicja nominalna jest to wyrażenie w ten czy inny sposób podające informacje o znaczeniu jakiegoś słowa czy słów”. [...] Jeśli dwóch uczonych podaje niezgodne definicje realne [...], spór [...] zamienia się niepostrzeżenie w spór o rozumienie słowa.

Miejsce w rozprawie

R1.1 „Definicja Inteligentnego Projektu”; wszystkie punkty R3 dotyczące cech Projektanta.

Jak wykorzystać

Do odróżnienia pytań: „co znaczy ID/informacja/cel?” od „czym rzeczywiście jest projekt i jakie ma cechy?”. Pozwala zapobiec sytuacji, w której spór ontologiczny jest w istocie sporem o słowa.

Zastrzeżenie

Przed użyciem terminów „projekt”, „inteligencja”, „informacja”, „kod”, „celowość” i „przypadek” warto podać ich definicje robocze oraz kryteria stosowania.

L-03 — Ekwiwokacja: jedno słowo, różne znaczenia Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XII, § 2, s. 139 (s. PDF 137) | błąd logiczny | Priorytet: bardzo wysoki

Stały link do fiszki
Priorytet: Bardzo wysokiMiejsce: 1.1Miejsce: 1.3Miejsce: 1.5

Rozumiem fragment

Błąd ekwiwokacji jest to błąd, który polega na tym, iż pewna osoba w jednym i tym samym rozumowaniu kilkakrotnie używa pewnego słowa wieloznacznego w różnych znaczeniach, sądząc błędnie, iż używa tego słowa jednoznacznie.

Miejsce w rozprawie

rozdział pierwszy, punkt 1, rozdział pierwszy, punkt 3 i rozdział pierwszy, punkt 5; szczególnie analiza słów „informacja”, „kod”, „przypadek”, „projekt” i „inteligencja”.

Jak wykorzystać

Jako narzędzie audytu argumentów. Każdy etap rozumowania powinien zachować to samo znaczenie terminu albo jawnie uzasadnić zmianę poziomu, np. od informacji Shannona do informacji semantycznej.

Zastrzeżenie

Samo wykrycie wieloznaczności nie obala argumentu; trzeba pokazać, że zmiana znaczenia jest nieuprawniona i istotna dla wniosku.

Zaplecze redakcyjne

Pełna karta — także tekst oryginalny

Cytat: Błąd ekwiwokacji jest to błąd, który polega na tym, iż pewna osoba w jednym i tym samym rozumowaniu kilkakrotnie używa pewnego słowa wieloznacznego w różnych znaczeniach, sądząc błędnie, iż używa tego słowa jednoznacznie.

Miejsce w rozprawie

R1.1, R1.3 i R1.5; szczególnie analiza słów „informacja”, „kod”, „przypadek”, „projekt” i „inteligencja”.

Jak wykorzystać

Jako narzędzie audytu argumentów. Każdy etap rozumowania powinien zachować to samo znaczenie terminu albo jawnie uzasadnić zmianę poziomu, np. od informacji Shannona do informacji semantycznej.

Zastrzeżenie

Samo wykrycie wieloznaczności nie obala argumentu; trzeba pokazać, że zmiana znaczenia jest nieuprawniona i istotna dla wniosku.

L-04 — Postulat racji dostatecznej Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XIII, § 1, s. 144 (s. PDF 142) | standard uzasadnienia | Priorytet: bardzo wysoki

Stały link do fiszki
Priorytet: Bardzo wysokiMiejsce: 1.3Miejsce: 1.5Miejsce: 2.3

Rozumiem fragment

Należy przyjąć postulat racji dostatecznej (zasadę racji dostatecznej, postulat krytycyzmu), który domaga się, abyśmy za prawdziwe uznawali tylko takie zdania, dla których umiemy wskazać należyte uzasadnienie.

Miejsce w rozprawie

rozdział pierwszy, punkt 3 „Jakie dane świadczą o istnieniu inteligencji”; rozdział pierwszy, punkt 5 „Krytyka”.

Jak wykorzystać

Do sformułowania centralnego pytania rozprawy: jakie dane i jaki schemat wnioskowania stanowią „należyte uzasadnienie” wniosku o inteligencji, a jaka siła wniosku jest proporcjonalna do przesłanek.

Zastrzeżenie

„Należyte uzasadnienie” zależy od rodzaju twierdzenia; inne kryteria stosuje się do faktów empirycznych, inne do wniosków metafizycznych i teologicznych.

Zaplecze redakcyjne

Pełna karta — także tekst oryginalny

Cytat: Należy przyjąć postulat racji dostatecznej (zasadę racji dostatecznej, postulat krytycyzmu), który domaga się, abyśmy za prawdziwe uznawali tylko takie zdania, dla których umiemy wskazać należyte uzasadnienie.

Miejsce w rozprawie

R1.3 „Jakie dane świadczą o istnieniu inteligencji”; R1.5 „Krytyka”.

Jak wykorzystać

Do sformułowania centralnego pytania rozprawy: jakie dane i jaki schemat wnioskowania stanowią „należyte uzasadnienie” wniosku o inteligencji, a jaka siła wniosku jest proporcjonalna do przesłanek.

Zastrzeżenie

„Należyte uzasadnienie” zależy od rodzaju twierdzenia; inne kryteria stosuje się do faktów empirycznych, inne do wniosków metafizycznych i teologicznych.

L-06 — Zawodność indukcji niezupełnej i analogii

Stały link do fiszki
Priorytet: Bardzo wysokiMiejsce: 1.2Miejsce: 1.3Miejsce: 1.5

Rozumiem fragment

Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XV, § 2 i § 4, s. 185 i 191 (s. PDF 183 i 189) | wnioskowanie uprawdopodobniające |

Typ i priorytet

bardzo wysoki „W przypadku wnioskowania przez indukcję niezupełną […] spodziewamy się, że wniosek taki jest prawdziwy, ale może się okazać, że jest on fałszywy”. […] Przy wnioskowaniu z analogii „wniosek nie wynika z przesłanek, może być więc zgoła fałszywy, choć przesłanki były prawdziwe”.

Miejsce w rozprawie

rozdział pierwszy, punkt 2 „Paley, Behe i Meyer”; rozdział pierwszy, punkt 3; rozdział pierwszy, punkt 5.

Jak wykorzystać

Do formalnego scharakteryzowania argumentu z analogii artefakt-organizm oraz indukcji od znanych skutków inteligencji do zjawisk przyrodniczych. Pomaga mówić o stopniu uzasadnienia zamiast o dowodzie dedukcyjnym.

Zastrzeżenie

Wnioskowanie zawodne może być racjonalne. Należy oceniać podobieństwa relewantne, różnice, dane bazowe i istnienie konkurencyjnych przyczyn.

Zaplecze redakcyjne

Pełna karta — także tekst oryginalny

Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XV, § 2 i § 4, s. 185 i 191 (s. PDF 183 i 189) | wnioskowanie uprawdopodobniające |

Typ i priorytet

bardzo wysoki Cytat: „W przypadku wnioskowania przez indukcję niezupełną [...] spodziewamy się, że wniosek taki jest prawdziwy, ale może się okazać, że jest on fałszywy”. [...] Przy wnioskowaniu z analogii „wniosek nie wynika z przesłanek, może być więc zgoła fałszywy, choć przesłanki były prawdziwe”.

Miejsce w rozprawie

R1.2 „Paley, Behe i Meyer”; R1.3; R1.5.

Jak wykorzystać

Do formalnego scharakteryzowania argumentu z analogii artefakt-organizm oraz indukcji od znanych skutków inteligencji do zjawisk przyrodniczych. Pomaga mówić o stopniu uzasadnienia zamiast o dowodzie dedukcyjnym.

Zastrzeżenie

Wnioskowanie zawodne może być racjonalne. Należy oceniać podobieństwa relewantne, różnice, dane bazowe i istnienie konkurencyjnych przyczyn.

L-07 — Hipoteza wyjaśniająca jako tymczasowa racja danych

Stały link do fiszki
Priorytet: Bardzo wysokiMiejsce: 1.3Miejsce: 1.5

Rozumiem fragment

Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XVI, § 4, s. 198-199 (s. PDF 198-199) | metodologia wyjaśniania | Priorytet: bardzo wysoki Wyjaśnianie polega na wskazaniu racji dla zdania, które stwierdziliśmy. […] Hipotezą wyjaśniającą […] nazywamy takie zdanie o nie ustalonej jeszcze wartości logicznej, które przyjmujemy tymczasowo za prawdziwe ze względu na to, iż owo zdanie w koniunkcji ze zdaniami naszej wiedzy stanowi rację dla zdań o faktach stwierdzonych w doświadczeniu.

Miejsce w rozprawie

rozdział pierwszy, punkt 3 „Jakie dane świadczą o istnieniu inteligencji”; rozdział pierwszy, punkt 5.

Jak wykorzystać

Do przedstawienia inteligentny projekt jako hipotezy wyjaśniającej, a nie bezpośredniego odczytu faktu. Wtedy trzeba wskazać dane Z, wiedzę tła W, hipotezę H i konkurencyjne H1, H2…

Zastrzeżenie

Samo wyjaśnianie danych przez H nie dowodzi prawdziwości H. Potrzebne są przewidywania, porównanie z alternatywami i próby falsyfikacji.

Zaplecze redakcyjne

Pełna karta — także tekst oryginalny

Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XVI, § 4, s. 198-199 (s. PDF 198-199) | metodologia wyjaśniania | Priorytet: bardzo wysoki Cytat: Wyjaśnianie polega na wskazaniu racji dla zdania, które stwierdziliśmy. [...] Hipotezą wyjaśniającą [...] nazywamy takie zdanie o nie ustalonej jeszcze wartości logicznej, które przyjmujemy tymczasowo za prawdziwe ze względu na to, iż owo zdanie w koniunkcji ze zdaniami naszej wiedzy stanowi rację dla zdań o faktach stwierdzonych w doświadczeniu.

Miejsce w rozprawie

R1.3 „Jakie dane świadczą o istnieniu inteligencji”; R1.5.

Jak wykorzystać

Do przedstawienia ID jako hipotezy wyjaśniającej, a nie bezpośredniego odczytu faktu. Wtedy trzeba wskazać dane Z, wiedzę tła W, hipotezę H i konkurencyjne H1, H2...

Zastrzeżenie

Samo wyjaśnianie danych przez H nie dowodzi prawdziwości H. Potrzebne są przewidywania, porównanie z alternatywami i próby falsyfikacji.

L-08 — Zakaz hipotez ad hoc i potrzeba hipotez konkurencyjnych

Stały link do fiszki
Priorytet: Bardzo wysokiMiejsce: 1.3Miejsce: 1.5

Rozumiem fragment

Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XVI, § 4-5, s. 200 i 202 (s. PDF 200 i 202) | testowanie hipotez | Priorytet: bardzo wysoki Przyjmowanym hipotezom wyjaśniającym stawia się między innymi wymóg, aby nie były to hipotezy formułowane ad hoc, to znaczy takie, które nie nadają się do wyjaśniania jakichś innych faktów poza tym, którego wyjaśnienia właśnie szukamy. […] Postęp w badaniach dokonuje się […] przez stawianie i kolejne obalanie konkurencyjnych hipotez.

Miejsce w rozprawie

rozdział pierwszy, punkt 3 i rozdział pierwszy, punkt 5.

Jak wykorzystać

Do zbudowania kryteriów oceny inteligentny projekt: zakres wyjaśnianych danych, niezależne konsekwencje, odporność na modyfikacje ratunkowe oraz wynik porównania z ewolucją, samoorganizacją i innymi hipotezami.

Zastrzeżenie

Hipoteza projektu nie powinna być definiowana tak elastycznie, aby każdy możliwy wynik był z nią zgodny; wtedy traci wartość rozróżniającą.

Zaplecze redakcyjne

Pełna karta — także tekst oryginalny

Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XVI, § 4-5, s. 200 i 202 (s. PDF 200 i 202) | testowanie hipotez | Priorytet: bardzo wysoki Cytat: Przyjmowanym hipotezom wyjaśniającym stawia się między innymi wymóg, aby nie były to hipotezy formułowane ad hoc, to znaczy takie, które nie nadają się do wyjaśniania jakichś innych faktów poza tym, którego wyjaśnienia właśnie szukamy. [...] Postęp w badaniach dokonuje się [...] przez stawianie i kolejne obalanie konkurencyjnych hipotez.

Miejsce w rozprawie

R1.3 i R1.5.

Jak wykorzystać

Do zbudowania kryteriów oceny ID: zakres wyjaśnianych danych, niezależne konsekwencje, odporność na modyfikacje ratunkowe oraz wynik porównania z ewolucją, samoorganizacją i innymi hipotezami.

Zastrzeżenie

Hipoteza projektu nie powinna być definiowana tak elastycznie, aby każdy możliwy wynik był z nią zgodny; wtedy traci wartość rozróżniającą.

L-05 — Obserwacja jest kształtowana przez wcześniejszą wiedzę

Stały link do fiszki
Priorytet: WysokiMiejsce: 1.3Miejsce: 1.5

Rozumiem fragment

Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XIII, § 2, s. 146 (s. PDF 144) | metodologia obserwacji | Priorytet: wysoki W każdym zaś przypadku dokonując spostrzeżeń opieramy się, świadomie czy nieświadomie, na naszej dotychczasowej wiedzy, która może być błędna.

Miejsce w rozprawie

rozdział pierwszy, punkt 3 i rozdział pierwszy, punkt 5.

Jak wykorzystać

Do pokazania, że „dane wskazują na projekt” zawsze znaczy: dane są interpretowane w ramach określonego modelu i wiedzy tła. Uzasadnia konieczność porównania konkurencyjnych interpretacji.

Zastrzeżenie

Teoria-uwikłanie obserwacji nie oznacza dowolności; interpretacje nadal mogą być lepiej lub gorzej zgodne z danymi.

Zaplecze redakcyjne

Pełna karta — także tekst oryginalny

Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XIII, § 2, s. 146 (s. PDF 144) | metodologia obserwacji | Priorytet: wysoki Cytat: W każdym zaś przypadku dokonując spostrzeżeń opieramy się, świadomie czy nieświadomie, na naszej dotychczasowej wiedzy, która może być błędna.

Miejsce w rozprawie

R1.3 i R1.5.

Jak wykorzystać

Do pokazania, że „dane wskazują na projekt” zawsze znaczy: dane są interpretowane w ramach określonego modelu i wiedzy tła. Uzasadnia konieczność porównania konkurencyjnych interpretacji.

Zastrzeżenie

Teoria-uwikłanie obserwacji nie oznacza dowolności; interpretacje nadal mogą być lepiej lub gorzej zgodne z danymi.

L-09 — Rzeczowa dyskusja i życzliwa interpretacja krytyków

Stały link do fiszki
Priorytet: WysokiMiejsce: 1.5Miejsce: 2.1Miejsce: 2.2Miejsce: 2.3Miejsce: 3.1Miejsce: 3.2Miejsce: 3.3Miejsce: 3.4Miejsce: 3.5Miejsce: 3.6Miejsce: 3.7Miejsce: 3.8

Rozumiem fragment

Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XVIII, § 2-4, s. 213-214 (s. PDF 213-214) | etyka argumentacji | Priorytet: wysoki Dyskusja rzeczowa jest tylko tam, gdzie równouprawnieni uczestnicy wypowiadają tezy uargumentowane i tylko siła argumentów, a nie pozycja społeczna dyskutantów, ma znaczenie istotne. […] Lojalnych dyskutantów obowiązuje tzw. życzliwa interpretacja, to znaczy branie wypowiedzi przeciwnika w takim znaczeniu, w jakim wyrażałyby one myśl najsłuszniejszą.

Miejsce w rozprawie

rozdział pierwszy, punkt 5 „Krytyka idei Inteligentnego Projektu”; zasada redakcyjna całej rozprawy.

Jak wykorzystać

Do uzasadnienia symetrycznego traktowania zwolenników i krytyków inteligentny projekt. Najpierw należy rekonstruować najmocniejszą wersję argumentu, dopiero potem wskazywać błędy merytoryczne lub formalne.

Zastrzeżenie

„Życzliwa interpretacja” nie oznacza pomijania niejasności; przeciwnie, wymaga jawnego wskazania, jaką wersję tezy poddaje się ocenie.

Zaplecze redakcyjne

Pełna karta — także tekst oryginalny

Ziembiński, Logika praktyczna | rozdz. XVIII, § 2-4, s. 213-214 (s. PDF 213-214) | etyka argumentacji | Priorytet: wysoki Cytat: Dyskusja rzeczowa jest tylko tam, gdzie równouprawnieni uczestnicy wypowiadają tezy uargumentowane i tylko siła argumentów, a nie pozycja społeczna dyskutantów, ma znaczenie istotne. [...] Lojalnych dyskutantów obowiązuje tzw. życzliwa interpretacja, to znaczy branie wypowiedzi przeciwnika w takim znaczeniu, w jakim wyrażałyby one myśl najsłuszniejszą.

Miejsce w rozprawie

R1.5 „Krytyka idei Inteligentnego Projektu”; zasada redakcyjna całej rozprawy.

Jak wykorzystać

Do uzasadnienia symetrycznego traktowania zwolenników i krytyków ID. Najpierw należy rekonstruować najmocniejszą wersję argumentu, dopiero potem wskazywać błędy merytoryczne lub formalne.

Zastrzeżenie

„Życzliwa interpretacja” nie oznacza pomijania niejasności; przeciwnie, wymaga jawnego wskazania, jaką wersję tezy poddaje się ocenie.