Haran, Uriel; Ritov, Ilana; Mellers, Barbara A., 2013-, The Role of Actively Open-Minded Thinking in Information Acquisition, Accuracy, and Calibration

Fiszka zostanie wykorzystana w rozdziale 2 po wprowadzeniu rozróżnienia między faktem a interpretacją. Ma uzasadnić praktyczną zasadę, że pierwsza wersja wydarzeń jest hipotezą roboczą, a nie gotowym wyrokiem. Zanim uznamy ją za prawdziwą, warto poszukać informacji, które mogą ją potwierdzić lub osłabić, oraz poważnie rozważyć przynajmniej jedno alternatywne wyjaśnienie.

Wyniki Harana, Ritov i Mellers pozwalają przejść od opisu błędu potwierdzenia do praktycznej metody ograniczania jego skutków. Nickerson i Stanovich pokazują, dlaczego bronimy własnej interpretacji; ta fiszka pokazuje, co można zrobić: nie kończyć poszukiwania danych w chwili znalezienia pierwszej informacji pasującej do naszej tezy.

Trzeba jednak zachować zawarte w badaniu ograniczenie: większa ilość informacji poprawia osąd tylko wtedy, gdy informacje są rzetelne i mają rzeczywistą wartość dla rozstrzyganego problemu. Nie chodzi o nieskończone czytanie wszystkiego, lecz o dostatecznie szeroką i uczciwą kwerendę.

aktywnie otwarte myślenie
AOT
poszukiwanie informacji
pierwsza interpretacja
alternatywne wyjaśnienia
jakość źródeł
trafność osądów
kalibracja
nadmierna pewność siebie
rewizja przekonań
fakty i interpretacje
rozdział 2

Aktywnie otwarte myślenie wiąże się z większą trafnością oszacowań przede wszystkim dlatego, że skłania człowieka do bardziej wytrwałego poszukiwania relewantnych informacji przed sformułowaniem odpowiedzi. Przewaga ta zanika, gdy badany nie może sam zdecydować, ile informacji zgromadzi. Nie jest też bezwarunkowa: gdy dostępne informacje są mylące albo nie odzwierciedlają niespodziewanego wyniku, konsekwentne kierowanie się nimi może pogorszyć trafność przewidywania.

Błędy w przewidywaniu często wynikają z zatrzymywania się przy pierwszej odpowiedzi i zbyt krótkiego poszukiwania informacji.
Autorzy porównują cztery właściwości: AOT, potrzebę poznania, wytrwałość oraz maksymalizowanie.
W pierwszym badaniu AOT jako jedyna zmienna przewiduje zarówno dłuższe poszukiwanie informacji, jak i lepsze wyniki.
Analiza mediacji pokazuje, że lepsze wyniki są w znacznym stopniu związane z większą ilością zgromadzonych danych.
W drugim badaniu uczestnicy otrzymują z góry ustaloną ilość informacji. AOT przestaje wtedy przewidywać trafność.
W trzecim badaniu AOT pomaga, gdy informacje trafnie wskazują najbardziej prawdopodobny wynik. Gdy dochodzi do niespodziewanego rezultatu, silniejsze oparcie na danych może zaszkodzić.
Wniosek: AOT zwiększa szansę trafnego osądu głównie przez bardziej wytrwałe poszukiwanie informacji, lecz jego skuteczność zależy od jakości i wartości predykcyjnej danych.

Autorzy zakładają, że jakość osądu można częściowo mierzyć jego zgodnością z później ustalonym wynikiem. Przyjmują również, że skala AOT trafnie mierzy gotowość do konfrontowania własnych przekonań z nowymi informacjami.

Założeniem normatywnym jest przekonanie, że człowiek powinien poświęcić problemowi dostatecznie dużo czasu, rozważać dowody sprzeczne z jego pierwszą odpowiedzią i uwzględniać opinie innych. Jednocześnie autorzy nie zakładają, że każda dodatkowa informacja jest wartościowa. Korzyść z otwartości zależy od tego, czy dostępne dane rzeczywiście pozostają związane z prawidłowym rozstrzygnięciem.

– aktywnie otwarte myślenie — AOT;
– poszukiwanie i pozyskiwanie informacji;
– trafność oszacowania;
– kalibracja pewności;
– nadmierna pewność siebie;
– spójność przewidywania z dostępnymi danymi;
– informacja predykcyjna i informacja myląca;
– potrzeba poznania;
– wytrwałość — grit;
– maksymalizowanie i wybór rozwiązania wystarczającego.

Artykuł nie jest pochwałą niekończącego się zbierania danych ani pozostawania bez własnego stanowiska. Autorzy pytają o konkretny mechanizm, dzięki któremu pewne osoby dokonują trafniejszych oszacowań.

Najsilniejsza interpretacja ich stanowiska brzmi: aktywnie otwarty człowiek nie jest kimś, kto w nic nie wierzy albo ciągle zmienia zdanie. Jest kimś, kto nie uznaje pierwszej odpowiedzi za ostateczną, zanim nie zgromadzi dostatecznej ilości informacji. Jego przewaga ma charakter praktyczny: dłużej szuka, sprawdza alternatywy i rzadziej zamyka kwerendę w chwili znalezienia wygodnego potwierdzenia.

Autorzy sami ograniczają zakres swojej tezy, pokazując sytuacje, w których dane mogą prowadzić do błędnego przewidywania. Dzięki temu ich stanowisko nie zamienia AOT w kolejną prostą receptę na nieomylność.

Fiszka wnosi do rozdziału 2 pozytywny odpowiednik opisanych wcześniej błędów poznawczych. Samo uświadomienie sobie istnienia efektu potwierdzenia nie mówi jeszcze, co człowiek ma zrobić. AOT wskazuje konkretną praktykę: zatrzymać pierwszą interpretację, wydłużyć poszukiwanie informacji, dopuścić możliwość błędu i rozważyć dane pochodzące z innej strony sporu.

Jest to szczególnie ważne dla całej książki „Projektowani”. Czytelnik będzie później oceniał argumenty kosmologiczne, biologiczne, filozoficzne i teologiczne. Nie powinien ani automatycznie przyjmować argumentu zgodnego z własnym światopoglądem, ani odrzucać go tylko dlatego, że pochodzi z obcego obozu.

Fiszka wprowadza zarazem ważne ograniczenie: otwartość umysłu musi iść w parze z krytyką źródeł. Więcej materiału nie zawsze oznacza więcej prawdy.

Przyjmuję, że pierwsza interpretacja powinna zachować status hipotezy roboczej, nawet wtedy, gdy towarzyszy jej mocne poczucie pewności. To, że coś wydaje mi się oczywiste, nie oznacza jeszcze, że właściwie odczytałem człowieka, wydarzenie albo argument.

Za trafne uznaję rozumienie aktywnie otwartego myślenia jako konkretnej postawy i praktyki. Oznacza ono gotowość do dalszego poszukiwania informacji, uwzględniania danych niewygodnych dla własnego stanowiska oraz poważnego rozważania racji innych osób. Nie jest deklaracją: „nie mam żadnych przekonań”. Nie oznacza również obowiązku ciągłego zmieniania zdania. Badanie Harana, Ritov i Mellers dotyczyło konkretnych zadań prognostycznych, ale dobrze pokazuje praktyczny mechanizm: osoby bardziej otwarte nie kończyły poszukiwania na pierwszej odpowiedzi, która wydawała się wystarczająca.

W sprawach religijnych otwartość rozumiem inaczej niż zawieszenie wiary. Objawienia nie traktuję jako jednej z wielu równorzędnych hipotez światopoglądowych. Przyjmuję je wiarą jako słowo Boga. Jednocześnie wiem, że moje rozumienie Objawienia, sposób wyrażania prawd wiary, wybór argumentów apologetycznych oraz ocena konkretnych stanowisk teologicznych pozostają ludzkie i mogą wymagać korekty.

Wiara angażuje według mnie całą osobę. Rozum szuka zrozumienia tego, co zostało przyjęte w wierze. Emocje sprawiają, że prawdy religijne nie pozostają zimnymi formułami. Wola pozwala powierzyć siebie Bogu. Szczególną rolę odgrywa miłość do Boga. Bez niej wiedza religijna może pozostać zewnętrzna, poprawna na poziomie definicji, lecz nieprzemieniająca życia.

Przyjmuję również, że argument przeciwnika należy pozwolić wypowiedzieć do końca. Nie muszę natychmiast przerywać, przekonywać ani zwyciężać. Człowiek, który wypowiada swój sprzeciw, sam słyszy własne racje. Czasem dopiero po jakimś czasie, w innym doświadczeniu życiowym, wraca do nich i zaczyna je ponownie oceniać. Moje zadanie nie zawsze polega na natychmiastowej odpowiedzi. Niekiedy powinienem najpierw słuchać.

Nie przyjmuję założenia, że autentycznie otwarty człowiek musi traktować wszystkie swoje przekonania jako jednakowo prowizoryczne. Prawda wiary, opinia teologiczna, hipoteza naukowa, argument filozoficzny i prywatna intuicja nie mają tego samego statusu epistemicznego.

Nie zgadzam się również z poglądem, że wierność Objawieniu oznacza zgodę na każdą własną interpretację religijną. Mogę być wierny Bogu, a zarazem błędnie rozumieć tekst biblijny, dokument Kościoła, zdanie teologa albo znaczenie danych naukowych. Nieomylność Objawienia nie przechodzi automatycznie na moje prywatne rozumowanie.

Nie uważam, że silne uczucie religijne samo potwierdza prawdziwość określonego sądu. Miłość do Boga może otwierać na zaufanie, modlitwę i posłuszeństwo. Emocjonalna intensywność może jednak również wzmacniać efekt potwierdzenia. Człowiek łatwo uznaje za głos Boga to, co odpowiada jego pragnieniom, lękom albo przyjętemu wcześniej obrazowi świata.

Nie przyjmuję też, że niewiara albo sprzeciw religijny zawsze wynikają ze złej woli czy świadomej odmowy poznania. Nie mam dostępu do wnętrza drugiego człowieka. Mogę oceniać jego argument, ale nie powinienem pochopnie wyrokować o jego motywacji, otwartości na łaskę czy osobistej relacji z Bogiem.

Nie wystarcza także stwierdzenie: „pozwolę przeciwnikowi się wykrzyczeć”. Takie sformułowanie może zabrzmieć protekcjonalnie, jakby moja racja była już oczywista, a druga osoba potrzebowała jedynie emocjonalnego rozładowania. Lepiej powiedzieć:
Pozwolę mu wypowiedzieć argument do końca, zanim zdecyduję, że go rozumiem i potrafię na niego odpowiedzieć.

Najsilniejszy kontrargument brzmi: moje rozróżnienie może być bardzo wygodnym systemem obronnym.

Mogę powiedzieć, że Objawienie nie podlega rewizji, a kiedy przeciwnik przedstawi mocny argument, przenieść problem do kategorii „moja niedoskonała interpretacja”. Dzięki temu żaden argument nie będzie w stanie dotknąć samego rdzenia mojego przekonania. W praktyce moja wiara może stać się całkowicie odporna na racjonalną kontrolę.

Dodatkowo stwierdzenie, że wiara i miłość do Boga stoją ponad moim poznaniem, może zostać odczytane jako przyznanie emocjonalnemu przywiązaniu pierwszeństwa przed dowodami. Mogę uznawać określone twierdzenie za prawdziwe dlatego, że jest dla mnie święte, pocieszające i związane z najważniejszą relacją mojego życia.

Także moja postawa wobec przeciwnika może kryć niebezpieczeństwo. Mówiąc, że pozwalam mu „się wykrzyczeć”, mogę w rzeczywistości nie słuchać jego argumentu. Mogę jedynie spokojnie czekać, aż skończy, zachowując przeświadczenie, że problem znajduje się w jego woli, emocjach albo braku gotowości na wiarę.

Wreszcie moje przekonanie, że osobiste doświadczenie bywa bardziej wiążące niż recenzja zewnętrzna, może wzmacniać stronniczość po mojej stronie. Kiedy krytyka mi odpowiada, uznam ją za cenną. Kiedy dotyka fundamentu mojego stanowiska, mogę wrócić do własnego doświadczenia i potraktować je jako ostateczne rozstrzygnięcie.

Przyjmuję ten zarzut jako poważny. Rozróżnienie Objawienia od mojej interpretacji nie może być używane dowolnie. Muszę za każdym razem wskazać, na jakiej podstawie nazywam dane twierdzenie prawdą wiary: czy wynika ono z Pisma i Tradycji oraz zostało autentycznie wyjaśnione przez Magisterium, czy jest opinią teologa, modelem apologetycznym albo moim własnym wnioskiem.

Dlatego w książce potrzebuję konsekwentnie rozdzielać:

„Kościół naucza”
„ten teolog uważa”
„zwolennicy tej teorii argumentują”
„ja skłaniam się ku stanowisku”
„na obecnym etapie nie wiem”.

Wiara nie może pełnić funkcji zakazu myślenia. Przekracza sam rozum, ale nie pozwala mi świadomie akceptować sprzeczności, nierzetelności źródłowej ani fałszu. Miłość do Boga nadaje poszukiwaniu kierunek i egzystencjalną wagę. Nie jest metodą ustalania wyników badań naukowych ani automatycznym potwierdzeniem mojej egzegezy.

Nie powinienem również diagnozować wnętrza przeciwnika. Mogę powiedzieć, że jego argument mnie nie przekonuje. Nie powinienem bez wystarczających podstaw mówić, że nie chce on poznać prawdy. Uczciwsze jest pytanie:

„Co dokładnie sprawia, że odrzucasz moje stanowisko?”

oraz:

„Która część mojego rozumowania wydaje Ci się najsłabsza?”

Emocjonalne poruszenie traktuję jako sygnał znaczenia, a nie jako dowód prawdziwości. Osobiste doświadczenie jest ważnym materiałem dla mojego stanowiska i mojego stylu pisania. Nie jest jednak ostatecznym kryterium w każdej dziedzinie. Twierdzenie naukowe wymaga źródeł naukowych, twierdzenie o nauczaniu Kościoła — źródeł Magisterium, a osobiste doświadczenie może pokazać, co dana prawda znaczy dla mnie.

Moim wkładem jest rozróżnienie dwóch rodzajów otwartości.

Pierwsza dotyczy przekonań, które mają charakter hipotez, interpretacji i sądów roboczych. Tutaj otwartość oznacza gotowość do zmiany stanowiska pod wpływem nowych danych.

Druga dotyczy wiary. Nie polega ona na codziennym zawieszaniu zaufania do Boga. Polega na gotowości do oczyszczania własnego rozumienia tego, co przyjmuję w wierze.

Tezę można zapisać następująco:

Aktywnie otwarte myślenie w sprawach religijnych nie wymaga traktowania Objawienia jako tymczasowej hipotezy. Wymaga natomiast gotowości do korygowania własnej interpretacji Objawienia, sposobu argumentowania oraz postawy wobec człowieka, który myśli inaczej.

Drugim elementem mojego wkładu jest ujęcie wiary jako rzeczywistości angażującej całą osobę:

Wiara nie jest wyłącznie operacją intelektualną. Rozum szuka zrozumienia, emocje nadają przeżyciu znaczenie, wola odpowiada decyzją, a miłość kieruje osobę ku Bogu. Żaden z tych wymiarów nie powinien jednak samodzielnie przejmować całej funkcji poznawczej.

Trzecia teza dotyczy argumentów strony przeciwnej:

Kontrargument może nie zmienić przedmiotu mojej wiary, a jednak może zmienić sposób, w jaki ją rozumiem, uzasadniam i przeżywam. Wtedy nie jest zagrożeniem, lecz narzędziem oczyszczenia.

Opracować klasyczne rozróżnienie między fides quae — treścią wiary — oraz fides qua — osobistym aktem wiary.
Uzupełnić źródła dotyczące relacji wiary i rozumu, szczególnie odpowiednie fragmenty Fides et ratio.
Sprawdzić w źródłach kościelnych relację między Objawieniem, Tradycją, Pismem Świętym i Magisterium. Pozwoli to ustalić, kiedy autor może napisać „prawda wiary”, a kiedy powinien użyć określenia „moja interpretacja”.
Opracować krótką hierarchię statusów twierdzeń używanych w książce:
dogmat lub prawda wiary;
inne nauczanie Magisterium;
opinia teologiczna;
argument filozoficzny;
model apologetyczny;
hipoteza naukowa;
stanowisko autora.
Sprawdzić teologiczne źródła dotyczące współpracy łaski i wolności człowieka. Należy uniknąć sprowadzenia narodzin wiary wyłącznie do dobrej woli, intelektualnej otwartości albo emocjonalnej podatności.
Opracować dla rozdziału 2 prostą procedurę badania własnych przekonań religijnych:
Co dokładnie twierdzę?
Jaki status ma to twierdzenie?
Z jakiego źródła pochodzi?
Co jest w nim prawdą wiary, a co moją interpretacją?
Czy kontrargument dotyka rdzenia wiary, czy jedynie mojego uzasadnienia?
Zachować Twoją myśl o pozwoleniu przeciwnikowi na pełne wypowiedzenie sprzeciwu, ale zastąpić obraz „wykrzyczenia się” bardziej partnerskim sformułowaniem.

Nie traktuję Objawienia jak jednej z wielu hipotez, które każdego ranka ustawiam na linii startu. Wierzę Bogu. Ta wiara angażuje mój rozum, emocje, wolę i miłość. Nie chcę jednak mylić Boga z własnym obrazem Boga ani Objawienia z tym, co akurat zdołałem z niego zrozumieć.

Dlatego argument człowieka niewierzącego może być dla mnie ważny. Nie musi odebrać mi wiary. Może za to obnażyć słabość mojego rozumowania, nieznajomość źródła albo zdanie, które powtarzałem od lat, nigdy go porządnie nie sprawdzając.

Czasem najuczciwsza odpowiedź brzmi:

— Wierzę, że to jest prawda. Widzę jednak, że nie potrafię jeszcze dobrze wyjaśnić dlaczego.

Takie zdanie nie jest kapitulacją. Jest początkiem pracy.

Nie muszę natychmiast przerywać rozmówcy i bronić każdego fragmentu swojego światopoglądu. Najpierw chcę usłyszeć jego argument do końca. Może się okazać słaby. Może wynikać z bolesnego doświadczenia. Może też trafić dokładnie w miejsce, w którym moje własne przekonania były wygodne, lecz niedopracowane.

Wiara szuka zrozumienia. Jeżeli przestaje szukać, łatwo pomylić wierność z lękiem przed pytaniem.

Uriel Haran, Ilana Ritov i Barbara A. Mellers — aktywnie otwarte myślenie, poszukiwanie dodatkowych informacji oraz ograniczenia AOT.

Raymond S. Nickerson — efekt potwierdzenia i nieświadome budowanie argumentacji na rzecz wcześniej przyjętej tezy.

Keith E. Stanovich, Richard F. West i Maggie E. Toplak — myside bias oraz możliwość inteligentnego bronienia własnej strony bez uczciwego rozważenia strony przeciwnej.

Daniel Kahneman — szybkie sądy, pierwsza spójna opowieść i nadmierna pewność.

Jan Paweł II, Fides et ratio — relacja wiary i rozumu; konieczne źródło dla teologicznego rozwinięcia osobistej intuicji autora.

Miejsce w książce: Część I, rozdział 2, po omówieniu pierwszej interpretacji i aktywnie otwartego myślenia. Fragment będzie przygotowywał czytelnika do późniejszych sporów kosmologicznych, biologicznych i teologicznych.

working

high