Bibliografia doktoratu
Chaberek, Michał, 2012- Tomasz z Akwinu a ewolucjonizm
Pełny widok tekstowy rozwija wszystkie sekcje i usuwa elementy strony niepotrzebne dla AI, Speechify oraz wydruku.
Omówienie źródła
Spis treści
This paper concerns the relationship between Thomas Aquinas’ doctrine and the concept of biological evolution. It is a response to theses presented by two catholic authors (Piotr Lichacz and William E. Carroll), according to whom Thomas’ teaching does not exclude, at any point, biological evolution widely accepted in contemporary science.
Firstly, the article presents four basic difficulties to the idea presented by Lichacz and Carroll. If Thomas’ teaching could have been reconciled with the idea of evolution, it must have been evolution somehow directed by God. Otherwise, evolution is atheistic concept which Thomas would have never agreed on. Nevertheless, this first condition does not solve all nonconformities.
The other problems to reconcile Thomas Aquinas’ doctrine and contemporary notion of biological evolution are different concept of causality, lack of species transformism in Aquinas’ doctrine and Christian belief that only God himself (in a direct act) can produce a totally new nature (natura perfecta) in matter.
These three substantial ideas do not allow to say that Thomas’ teaching can be compatible with the modern concept of biological evolution. At some points, Aquinas’ doctrine is irrelevant to it, but at other, it directly excludes it.
Fiszki (8)
14 — Opus creationis i opus distinctionis
Stały link do fiszkiPrzeczytaj fragment i opracowanie
Rozumiem fragment
“Czymś innym jest stworzenie świata w ogóle, w pierwszym akcie, a czymś innym stworzenie czy ukształtowanie poszczególnych bytów. W tradycyjnej teologii katolickiej mówiono o opus creationis i opus distinctionis (czasem także o pierwszym i drugim stworzeniu).”
Lokalizacja
M. Chaberek, „Św. Tomasz z Akwinu a ewolucjonizm”, Filozoficzne Aspekty Genezy 9 (2012), s. 40; s. PDF 8.
Miejsce w rozprawie
Rozdział 2, pkt 1 (klasyczna teologia stworzenia).
Jak wykorzystać
Jako zasadniczą dystynkcję do uporządkowania relacji między creatio ex nihilo a historycznym wyłanianiem się zróżnicowanych natur. Może stać się podrozdziałem porządkującym spór. Status metodologiczny: Bardzo przydatna rama interpretacyjna. Należy zweryfikować terminologię w szerszej tradycji patrystycznej i scholastycznej oraz w tekstach samego Tomasza.
Słowa kluczowe
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
opus creationis; opus distinctionis; creatio ex nihilo; formowanie świata.
15 — Creatio non est mutatio
Stały link do fiszkiPrzeczytaj fragment i opracowanie
Rozumiem fragment
“Creatio non est mutatio. Zdanie to wyraża istotę Tomaszowego pojęcia stworzenia i oznacza, że stworzenie nie jest żadną zmianą, ani ruchem, ani żadnym procesem. […] Stworzenie jest prostym wyłonieniem bytu z nicości, a ewolucja jest zmianą.”
Lokalizacja
M. Chaberek, „Św. Tomasz z Akwinu a ewolucjonizm”, s. 38; s. PDF 6.
Miejsce w rozprawie
Rozdział 2, pkt 1.
Jak wykorzystać
Do precyzyjnego odróżnienia aktu stwórczego od przemian zachodzących w istniejącej rzeczywistości. Jest to konieczne, by nie używać słowa „stworzenie” zamiennie z „procesem rozwoju”. Status metodologiczny: Rdzeń tomistycznej metafizyki stworzenia. W rozprawie cytować bezpośrednio Tomasza, a Chaberka wykorzystać jako interpretatora i partnera dyskusji. Trop do źródła pierwotnego: S.th. I, q. 45, a. 2 ad 2-3; C.g. II, cap. 17; In II Sent., d. 1, q. 1, a. 2.
Słowa kluczowe
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
stworzenie; zmiana; emanatio; metafizyka.
16 — Stworzenie jako productio entis secundum totam substantiam
Stały link do fiszkiPrzeczytaj fragment i opracowanie
Rozumiem fragment
“„Stworzenie to wytwarzanie bytu co do całej jego substancji” (productio entis secundum totam suam substantiam). […] Wynika stąd, że stworzenie jest stworzeniem substancji, a nie tylko materii (materii pierwszej), która posiadałaby jakieś własności samoorganizowania się.”
Lokalizacja
M. Chaberek, „Św. Tomasz z Akwinu a ewolucjonizm”, s. 42; s. PDF 10.
Miejsce w rozprawie
Rozdział 2, pkt 1; pomocniczo rozdział 3 przy analizie transcendencji i sprawczości Projektanta.
Jak wykorzystać
Do omówienia relacji materii i formy w akcie stworzenia oraz do krytycznej analizy modeli, które redukują Boską sprawczość do nadania materii potencjałów samoorganizacji. Status metodologiczny: Chaberek wyprowadza tu wniosek polemiczny. Trzeba oddzielić bezsporne twierdzenie Tomasza o stworzeniu całego bytu od dyskusyjnego zastosowania go do historii biologicznej. Trop do źródła pierwotnego: S.th. I, q. 45, a. 4 ad 3; C.g. II, cap. 42.
Słowa kluczowe
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
substancja; materia; forma; samoorganizacja; stworzenie.
17 — Bezpośrednie pochodzenie pierwszych form cielesnych – cytat z Tomasza
Stały link do fiszkiPrzeczytaj fragment i opracowanie
Rozumiem fragment
“W pierwszym utworzeniu stworzeń cielesnych nie szuka się jakiegoś przejścia od możności do aktu. I dlatego formy cielesne, które ciała otrzymały przy pierwszym stworzeniu, zostały utworzone bezpośrednio przez Boga. Tylko Jemu bowiem materia posłuszna jest na każde polecenie tak, jak właściwej przyczynie.”
Lokalizacja
Św. Tomasz z Akwinu, S.th. I, q. 65, a. 4 c., cyt. za: M. Chaberek, „Św. Tomasz z Akwinu a ewolucjonizm”, s. 43-44; s. PDF 11-12.
Miejsce w rozprawie
Rozdział 2, pkt 1.
Jak wykorzystać
Jako najważniejszy tekst źródłowy w dyskusji o tym, czy Akwinata przypisywał pierwsze formy pośrednim procesom naturalnym, czy bezpośredniej sprawczości Boga. Status metodologiczny: To cytat źródłowy przytoczony w artykule. W rozprawie koniecznie zweryfikować łaciński oryginał, kontekst quaestio 65 oraz dostępne polskie przekłady. Trop do źródła pierwotnego: S.th. I, q. 65, a. 4 c.: In prima autem corporalis creaturae productione…
Słowa kluczowe
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
Tomasz z Akwinu; forma cielesna; bezpośrednia sprawczość; materia.
18 — Przyczyna niższa i skutek wyższy
Stały link do fiszkiPrzeczytaj fragment i opracowanie
Rozumiem fragment
“W ujęciu św. Tomasza […] przyczyna niższa nie może sprawiać wyższych skutków. […] Zatem byt stojący niżej w hierarchii nie może być przyczyną sprawczą bytu stojącego wyżej.”
Lokalizacja
M. Chaberek, „Św. Tomasz z Akwinu a ewolucjonizm”, s. 37; s. PDF 5.
Miejsce w rozprawie
Rozdział 2, pkt 1; Rozdział 3, pkt 3-5 (racjonalność, wola, orientacja na życie i poznanie).
Jak wykorzystać
Do przedstawienia metafizycznego argumentu z proporcjonalności przyczyny i skutku. Może być zestawiony z pytaniem, czy systemy przyrodnicze są rzeczywiście „niższą” przyczyną względem form biologicznych, czy działają mocą form i praw otrzymanych od Boga. Status metodologiczny: Interpretacja polemiczna. Wymaga precyzji co do sensu „doskonałości”, poziomów przyczynowania i działania przyczyn instrumentalnych. Trop do źródła pierwotnego: C.g. III, cap. 69; S.th. I, q. 45, a. 8 ad 1.
Słowa kluczowe
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
proporcjonalność przyczyny; doskonałość; hierarchia bytów; przyczynowość.
19 — Brak przyczyny formalnej i celowej w niekierowanym obrazie ewolucji
Stały link do fiszkiPrzeczytaj fragment i opracowanie
Rozumiem fragment
“W ewolucji zatem istnieje przyczyna sprawcza (selekcja naturalna) i materialna (mutacje genetyczne), ale nie ma przyczyny formalnej i celowej. U Tomasza jednak cała przyroda ujawnia celowość, podobnie jak wszystkie poszczególne byty ujawniają działanie ze względu na cel.”
Lokalizacja
M. Chaberek, „Św. Tomasz z Akwinu a ewolucjonizm”, s. 37; s. PDF 5.
Miejsce w rozprawie
Rozdział 2, pkt 1-2; Rozdział 3, pkt 3-4.
Jak wykorzystać
Do zestawienia czterech przyczyn Arystotelesa i Tomasza z nowożytnymi modelami mechanistycznymi. Cytat może otworzyć analizę, czy biologia ewolucyjna rzeczywiście eliminuje formalność i teleologię, czy jedynie ujmuje je inaczej. Status metodologiczny: Teza dyskusyjna. Współczesna filozofia biologii rozróżnia teleologię, teleonomię, funkcję i organizację. Konieczne są źródła spoza literatury inteligentny projekt. Trop do źródła pierwotnego: S.th. I, q. 22, a. 2 c.; C.g. II, cap. 23.
Słowa kluczowe
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
cztery przyczyny; teleologia; forma; cel; mechanicyzm.
20 — Przypadek, porządek i różnice gatunkowe
Stały link do fiszkiPrzeczytaj fragment i opracowanie
Rozumiem fragment
“Św. Tomasz wyklucza przypadek wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z jakimkolwiek porządkiem, planem lub celowym działaniem. […] „Różnica między gatunkami pochodzi od formy, a jednostek tego samego gatunku od materii. A zatem różnica gatunkowa między rzeczami nie może pochodzić z przypadku”.”
Lokalizacja
M. Chaberek, „Św. Tomasz z Akwinu a ewolucjonizm”, s. 38; s. PDF 6.
Miejsce w rozprawie
Rozdział 2, pkt 1-2; Rozdział 3, pkt 3-4.
Jak wykorzystać
Do analizy Tomaszowego rozumienia przypadku jako przyczyny per accidens oraz jego relacji do zamysłu i porządku całości. Status metodologiczny: Nie utożsamiać automatycznie Tomaszowego casus z technicznym sensem losowości mutacji. Potrzebna jest analiza pojęciowa i kontekst źródłowy. Trop do źródła pierwotnego: S.th. I, q. 47, a. 1 c.; C.g. II, cap. 39 n. 3.
Słowa kluczowe
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
przypadek; porządek; forma gatunkowa; celowość.
21 — Przyczynowość wtórna sama nie rozstrzyga, czy ewolucja zaszła
Stały link do fiszkiPrzeczytaj fragment i opracowanie
Rozumiem fragment
“Z tego, że zdaniem Tomasza przyczyna główna nie znosi przyczyn wtórnych, nie wynikają żadne wnioski dla ewolucji ani popierające ją, ani zaprzeczające jej. Zespół twierdzeń na temat przyczynowości sprawczej nie tworzy żadnego argumentu w tej dyskusji.”
Lokalizacja
M. Chaberek, „Św. Tomasz z Akwinu a ewolucjonizm”, s. 48; s. PDF 16.
Miejsce w rozprawie
Rozdział 2, pkt 1; metodologicznie również rozdział 1, pkt 5.
Jak wykorzystać
Jako ważne zastrzeżenie przeciwko prostemu argumentowi: „Bóg działa przez przyczyny wtórne, więc ewolucja jest tomistyczna”. Pozwala oddzielić ogólną możliwość metafizyczną od pytania historyczno-empirycznego. Status metodologiczny: Szczególnie cenna fiszka, bo ogranicza zbyt szybkie apologetyczne użycie tomizmu. Może pełnić rolę kryterium symetrii wobec obu stron sporu.
Słowa kluczowe
Zaplecze redakcyjne — analiza szczegółowa
Słowa kluczowe
przyczyna pierwsza; przyczyny wtórne; możliwość; fakt historyczny