T-12 Od mechanizmu losowego do tezy o absolutnym braku kierowania -niedozwolony przeskok

6. Macierz: fiszki według planu rozprawy Wskazania mają charakter roboczy. Pogrubione identyfikatory oznaczają fiszki szczególnie ważne dla danego podrozdziału. Podrozdział Fiszki

„Wiara i rozum (Fides et ratio) są jak dwa skrzydła, na których duch ludzki unosi się ku kontemplacji prawdy. Sam Bóg zaszczepił w ludzkim sercu pragnienie poznania prawdy, którego ostatecznym celem jest poznanie Jego samego, aby człowiek poznając Go i miłując mógł dotrzeć także do pełnej prawdy o sobie.”

„Ta podstawowa wiedza bierze początek z zadziwienia, jakie budzi w nim kontemplacja tego, co stworzone: człowiek odkrywa ze zdumieniem, że żyje w świecie i jest związany z innymi istotami podobnymi do siebie, z którymi łączy go wspólne przeznaczenie.”

„Wystarczy przytoczyć tu jako przykład zasady niesprzeczności, celowości i przyczynowości lub koncepcję osoby jako wolnego i rozumnego podmiotu, zdolnego do poznania Boga, prawdy i dobra.”

„Nie ma więc powodu do jakiejkolwiek rywalizacji między rozumem a wiarą: rzeczywistości te wzajemnie się przenikają, każda zaś ma własną przestrzeń, w której się realizuje.”

„Właśnie przez rozumowe poznawanie przyrody można dotrzeć do Stwórcy: «Bo z wielkości i piękna stworzeń poznaje się przez podobieństwo ich Stwórcę» (Mdr 13, 5). Zostaje tutaj dostrzeżony pierwszy stopień Bożego Objawienia, czyli właśnie wspaniała «księga natury»: odczytując ją przy pomocy narzędzi właściwych ludzkiemu rozumowi, można dojść do poznania Stwórcy.”

„Św. Albert Wielki i św. Tomasz, choć zachowywali organiczną więź między teologią a filozofią, jako pierwsi uznali, że filozofia i różne dyscypliny nauki potrzebują autonomii, aby mogły prowadzić owocne badania w swoich dziedzinach. Jednakże [...] to słuszne rozgraniczenie między dwoma obszarami wiedzy przekształciło się w szkodliwy rozdział.”

„Teologia fundamentalna jako dyscyplina, której zadaniem jest uzasadnienie wiary (por. 1 P 3, 15), powinna starać się usprawiedliwić i wyjaśnić relację między wiarą a refleksją filozoficzną. [...] Istnieją prawdy dostępne poznaniu naturalnemu, a zatem filozoficznemu. Poznanie ich stanowi niezbędny warunek przyjęcia Bożego Objawienia.”

„Potrzebna jest filozofia o zasięgu prawdziwie metafizycznym, to znaczy umiejąca wyjść poza dane doświadczalne, aby w swoim poszukiwaniu prawdy odkryć coś absolutnego, ostatecznego, fundamentalnego. [...] Wielkie wyzwanie [...] polega na przejściu od fenomenu do fundamentu. Nie można zatrzymać się na samym doświadczeniu.”

„Kolejnym niebezpieczeństwem [...] jest scjentyzm. Ta koncepcja filozoficzna nie uznaje wartości innych form poznania niż formy właściwe dla nauk ścisłych, spychając do sfery wytworów wyobraźni zarówno poznanie religijne i teologiczne, jak i wiedzę z zakresu etyki i estetyki.”

„It is important to set proper limits to the understanding of Scripture, excluding any unseasonable interpretations which would make it mean something which it is not intended to mean. In order to mark out the limits of their own proper fields, theologians and those working on the exegesis of the Scripture need to be well informed regarding the results of the latest scientific research.”

„Today, more than a half-century after the appearance of that encyclical, some new findings lead us toward the recognition of evolution as more than an hypothesis. In fact it is remarkable that this theory has had progressively greater influence on the spirit of researchers, following a series of discoveries in different scholarly disciplines. The convergence in the results of these independent studies [...] constitutes in itself a significant argument in favor of the theory.”

„A theory is a meta-scientific elaboration, which is distinct from, but in harmony with, the results of observation. With the help of such a theory a group of data and independent facts can be related to one another and interpreted in one comprehensive explanation. The theory proves its validity by the measure to which it can be verified. It is constantly being tested against the facts; when it can no longer explain these facts, it shows its limits and its lack of usefulness, and it must be revised.”

„Rather than speaking about the theory of evolution, it is more accurate to speak of the theories of evolution. The use of the plural is required here—in part because of the diversity of explanations regarding the mechanism of evolution, and in part because of the diversity of philosophies involved. There are materialist and reductionist theories, as well as spiritualist theories. Here the final judgment is within the competence of philosophy and, beyond that, of theology.”

„The human person cannot be subordinated as a means to an end, or as an instrument of either the species or the society; he has a value of his own. He is a person. By this intelligence and his will, he is capable of entering into relationship, of communion, of solidarity, of the gift of himself to others like himself.”

„Teologia stworzenia jest [...] metodycznie uporządkowanym wykładem pierwszego artykułu wiary [...]. Nasz świat — rozpatrywany w całości i we wszystkich szczegółowych aspektach — należy rozumieć w jego relacji do stwarzającego Boga, który daje mu istnienie i sens. Jest to podstawa, na której wspierają się wszystkie pozostałe wypowiedzi wiary o Bogu i świecie.”

„Teologię stworzenia musimy traktować jednoznacznie jako „fragment teologii Objawienia”. [...] Stworzenie stanowi integralny element składowy historii zbawienia i nie jest tylko „naturalnym” uwarunkowaniem, poznawalnym przez rozum filozoficzny.”

„Nauki empiryczne stawiają sobie za cel wyjaśnienie gruntownie przez siebie zbadanych zjawisk w ich powiązaniach. Wiara natomiast zmierza do zrozumienia tychże zjawisk naszego świata w ich powiązaniu z transcendentnym, dającym sens źródłem i celem wszystkich rzeczy [...]. Obydwie perspektywy są jak najbardziej sensowne i mogą się wzajemnie uzupełniać i wzbogacać.”

„Z takim przekraczaniem granic mamy do czynienia zawsze wtedy, gdy [...] doktryna ewolucji rości sobie prawo do bycia jedyną interpretacją całej naszej rzeczywistości, dlatego że jest uzasadniona przez nauki przyrodnicze, i tym samym uważana za całkowicie wystarczającą i eliminującą jako zbyteczne wszystkie interpretacje filozoficzne i religijne.”