T3: Dwie szkoły myślenia o Trójcy
Jak wyrazić tajemnicę jednego Boga w trzech Osobach? Teolodzy próbowali to opisać na różne sposoby. Augustyn szukał analogii we wnętrzu człowieka, a Ojcowie Kapadocji – w relacjach między osobami. Poznajmy te dwa klasyczne modele Trójcy Świętej.
1. Model psychologiczny Augustyna
Św. Augustyn, w swoim dziele De Trinitate, zaproponował obraz Trójcy oparty na tym, co człowiek znajduje w sobie: pamięć, rozum i wolę. Trzy różne zdolności, ale w jednej duszy. Podobnie – Ojciec, Syn i Duch to trzy różne Osoby, ale jeden Bóg.
„Gdzie jest miłość, tam są trzy: ten, kto kocha, ten, kto jest kochany i sama miłość.”
Augustyn nie twierdzi, że Bóg jest duszą – to tylko pomoc, by zrozumieć jedność w różnorodności.
2. Model społeczny Kapadocjan
Ojcowie Kapadocji – Bazyli Wielki, Grzegorz z Nazjanzu i Grzegorz z Nyssy – podkreślają, że Bóg to trzy Osoby, które istnieją w idealnej jedności i wspólnocie. Używają greckich słów ousia (istota) i hypostasis (osoba), żeby pokazać: Bóg jest jeden co do natury, ale troisty co do Osób.
Między Osobami zachodzi doskonała relacja miłości – nazwali to perichorezą, czyli wzajemnym przenikaniem. Ten model bardzo wpłynął na myślenie o Kościele jako wspólnocie i relacjach między ludźmi.
3. Zbieżności i napięcia
- Augustyn zaczyna od jedności i szuka w niej troistości, Kapadocjanie zaczynają od trzech Osób i dochodzą do jedności.
- Model Augustyna bardziej pomaga unikać błędu „trzech bogów”, model Kapadocjan lepiej ukazuje działanie Boga w historii – w posłaniu Syna i Ducha.
4. Recepcja XX w.
W XX wieku obie tradycje zostały pogłębione. Karl Rahner przypomina, że Trójca, którą Bóg objawia się w historii, to ta sama Trójca, którą jest w sobie. Hans Urs von Balthasar rozwijał myśl o wzajemnym oddaniu Osób aż do krzyża. Jürgen Moltmann mówił o Bogu jako wspólnocie miłości otwartej na świat.
