Stoicyzm, idealizm (platonizm), realizm, racjonalizm, deizm, modernizm i postmodernizm, marksizm, fenomenologia, filozofia egzystencjalna – to pojęcia z różnych dziedzin filozofii. W niektórych można odnaleźć dokładniej zdefiniowaną wizję świata i człowieka (np. idealizm i realizm oraz nawiązujące do nich koncepcje), inne próbują udzielić odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób człowiek powinien żyć (np. stoicyzm), jeszcze inne dotyczą tego, na ile nasza rzeczywistość jest poznawalna przez człowieka (w tej dziedzinie wiele do powiedzenia mieli m.in. postmoderniści), albo odnoszą się do samego sposobu uprawiania filozofii i jej celów (np. fenomenologia i filozofia egzystencjalna). Wszystkie łączy próba wyjaśniania tajemnicy świata – postawa zaciekawienia naturą świata, człowieka i samej otaczającej nas rzeczywistości, co leży u podstaw filozofii.
Problem natury człowieka podejmowało m.in. wiele różniących się między sobą kierunków filozoficznych określanych wspólnie terminem personalizm (od łac. persona – osoba). Używa się w nich określenia „osoba ludzka”, pojmując człowieka w kategoriach metafizycznych, jako byt natury duchowej – obdarzony wolą i samoświadomością (zdolny do samookreślania się i do duchowego rozwoju). Człowiek jest twórczy, wolny i odpowiedzialny moralnie i wyraża siebie w swych czynach i dziełach.
Personalizm, encyklopedia.pwn.pl
W epoce oświecenia i czasach późniejszych zaczęła dominować materialistyczna wizja świata, w której neguje się wszystko, co duchowe, a więc także możliwość istnienia duszy. Odrzuca się w niej więc możliwość, że Bóg odegrał jakąś rolę w pojawieniu się na świecie człowieka.
Personalizm podobnie jak Biblia mówi między innymi o wolnej woli człowieka i jego zdolności do myślenia. Wielu myślicieli połączyło ten nurt filozoficzny z chrześcijaństwem i mówi się wówczas o personalizmie chrześcijańskim. Jest to chrześcijańska wizja człowieka na nasze czasy.
Pan stworzył człowieka z ziemi
i znów kazał mu do niej wrócić.
Dał ludziom dni pod liczbą i czas odpowiedni,
dał im też władzę nad wszystkim, co jest na niej.
Przyodział ich w moc podobną do swojej
i uczynił ich na swój obraz.
Lęk przed nimi wpoił wszystkiemu, co żyje,
aby panowali nad zwierzętami i ptactwem.
Dał im wolną wolę, język i oczy,
uszy i serce zdolne do myślenia.
Napełnił ich wiedzą i rozumem,
o złu i dobru ich pouczył.
Umieścił oko swoje w ich sercu,
aby wielkość swoich dzieł im ukazać.
Święte imię Jego wychwalać będą
i wielkość Jego dzieł opowiadać.
Syr 17,1-10
Człowiek nie jest tylko materialną (cielesną) jednostką, ale świadomym i wolnym podmiotem. Jest osobą, a więc kimś, a nie tylko czymś (przedmiotem lub rzeczą). Jest bytem wyjątkowym w całym kosmosie. Zawiera w sobie elementy świadomości, wolności ducha, dzięki którym przekracza świat materialny i kieruje nim. Dzięki umysłowi poznaje siebie i świat, a dzięki wolnej woli – daje siebie w przyjaźni i miłości.
J. Mółka, Personalizm chrześcijański
Człowiek nigdy nie może być środkiem do celu w naszych działaniach, lecz zawsze musi być ich celem. Nigdy nie wolno drugiej osoby traktować instrumentalnie. Każda osoba ma niepowtarzalną wartość. Ma swoją historię i jest niejako odrębnym światem. Jednak wiara w istnienie jednej obiektywnej prawdy i punktu odniesienia, jakim jest Bóg, chroni tę wizję przed wpadnięciem w pułapkę stanowienia przez każdego własnych zasad moralnych. Tylko wtedy korzystamy z wolności we właściwy sposób, gdy nasza postawa wszystkich prowadzi do prawdy i dobra.
Personalizm akcentuje godność każdego człowieka jako osoby. Personalizm chrześcijański, jako odpowiedź na wyzwania współczesności, opiera się przede wszystkim na trzech filarach, którymi są: Bóg, nieśmiertelność i wolność.
E. Ozorowski, Personalizm chrześcijański
- Co to dla ciebie znaczy, że człowiek jest osobą?
- Dlaczego nie wolno ci drugiej osoby traktować instrumentalnie?
- W czym wyraża się twoja wolność w relacji do drugiej osoby?
- Dlaczego zasady moralne wynikające z relacji z Bogiem pomagają ci stawać się wolnym człowiekiem?
- Podaj przykłady przedmiotowego traktowania innych ludzi. Wypisz argumenty przemawiające za tym, że takie działanie jest złe.
- Znajdź w Internecie utwór „Dezyderata” i wypisz z niego sformułowania nawiązujące do personalizmu.
- Pomódl się o umiejętność szanowania godności osób, z którymi się spotykasz.
PIN
009667864
