Omówienie źródła
Bibliografia doktoratu
Pełny widok tekstowy: wszystkie sekcje są rozwinięte i znajdują się w jednym dokumencie HTML.
Del Ratzsch, Nature, Design, and Science: The Status of Design in Natural Science, SUNY Series in Philosophy and Biology, Albany: State University of New York Press, 2001.
Kopia liczy 231 stron PDF. Zawiera karty wstępne, przedmowę, wprowadzenie, cztery części i dwanaście rozdziałów, dodatek o wnioskowaniu Williama Dembskiego, przypisy, bibliografię i indeks kończący się na drukowanej s. 220. Numeracja główna obejmuje s. 1–220; ostatnia strona indeksu jest obecna. Układ wskazuje na kompletny tekst książki. Rok 2001 pochodzi z metryki copyright; nie wskazano osobnego późniejszego dodruku.
Monografia bada, czy odwołanie do inteligentnego projektu może być prawomocnym elementem wyjaśniania naukowego. Ratzsch rozpoczyna od analizy samego pojęcia projektu oraz sposobów rozpoznawania działania skończonych sprawców, po czym przechodzi do trudniejszego zagadnienia projektu nadprzyrodzonego. Rozróżnia oznaki przemawiające za intencjonalnym pochodzeniem zjawiska, pytanie o istnienie projektanta i kryteria dopuszczalności określonego rodzaju wyjaśnienia. Kolejne części dotyczą granic empiryczności, przesłanek metodologicznych nauki oraz argumentów mających wykluczać projekt z jej obszaru. Autor kwestionuje ogólny zakaz takich wyjaśnień i rozważa warunki ich możliwej wartości poznawczej; nie utożsamia jednak dopuszczalności hipotezy z wykazaniem jej trafności w konkretnym przypadku. Dodatek rekonstruuje wnioskowanie o projekcie Williama Dembskiego, wskazując zarówno jego użyteczność, jak i nierozstrzygnięte problemy rozpoznawania właściwych oznak projektu. Książka łączy filozofię nauki, analizę argumentacji i problematykę relacji religii do przyrodoznawstwa.
filozofia nauki; inteligentny projekt; wnioskowanie o projekcie; wyjaśnienie naukowe; granice nauki; naturalizm metodologiczny; empiryzm; celowość w przyrodzie; przyczynowość; nauka i religia; William Dembski; metodologia nauk przyrodniczych
Preface / vii
Introduction / ix
1.Design Preliminaries / 3
2.Science and Finite Design / 17
3.Supernatural Design: Preliminary Basics / 27
4.Identifying Supernatural Design: Primary Marks / 41
5.Identifying Supernatural Design: Secondary Marks / 51
6.Design in Nature / 61
7.Beyond the Empirical / 79
8.The Legitimacy Criterion / 93
9.Cases for Impermissibility / 105
10.Legitimacy / 127
11.Are There Any Payoffs? / 137
12.Conclusion / 149
Appendix
Dembski’s Design Inference / 153
Notes / 169
Bibliography / 209
Index / 217
„W zależności zaś od tego, gdzie ustanowi się granice akceptowalnych w nauce wyjaśnień, niezwykle szeroki zakres uzasadniania naukowego obejmowany jest przez „wnioskowanie do najlepszego wyjaśnienia”.” Ratzsch, sek. II „Wnioskowanie(a) naukowe”, s. 120; lokalny PDF: s. 2/34. Do wykorzystania Rozdz. 1.1 „Definicja Inteligentnego Projektu”, 1.3 „Jakie dane świadczą o istnieniu inteligencji” oraz 2.2. Funkcja w wywodzie Daje metodologiczny język dla inteligentny projekt: argument z projektu nie musi być przedstawiany jako demonstracja, lecz jako abdukcja porównująca konkurencyjne wyjaśnienia danych.
Sama dopuszczalność abdukcji nie rozstrzyga, które wyjaśnienie jest najlepsze. Trzeba jawnie podać kryteria: zakres, prostota, moc wyjaśniająca, przewidywania i podatność na krytykę.
„W takim razie tak samo jak dane obserwacyjne mogą być obciążone teoretycznie, tak teorie mogą być obciążone metafizycznie lub nawet teologicznie.” Ratzsch, sek. III, s. 122; lokalny PDF: s. 4/34. Do wykorzystania Rozdz. 1.5 „Krytyka idei Inteligentnego Projektu” oraz rozdz. 2.2-2.3. Funkcja w wywodzie Pomaga wykazać, że spór o inteligentny projekt nie dotyczy wyłącznie „nagich danych”, lecz także macierzy pojęciowych, kryteriów wyjaśnienia i presupozycji metafizycznych.
Teoretyczne obciążenie obserwacji nie oznacza dowolności ani równoważności wszystkich światopoglądów. Warto zachować realistyczne kryteria oceny danych.
„Za największy ze wszystkich cudów powinniśmy uważać to, że najbardziej adekwatne sformułowanie tego prawa w każdym nieuprzedzonym umyśle stwarza wrażenie, że przyrodą rządzi racjonalna, celowa wola.” Ratzsch, sek. III, s. 124; lokalny PDF: s. 6/34. Do wykorzystania Rozdz. 1.2 „inteligentny projekt: od Newtona do Behego i Meyera” oraz rozdz. 3.3 „Racjonalność” i 3.4 „Wola/celowość”. Funkcja w wywodzie Zwięzły historyczny przykład łączenia formalnej elegancji prawa fizycznego z kategoriami rozumu i celu. Dobrze nadaje się jako przejście od porządku matematycznego do rekonstrukcji cech Projektanta.
To cytat z Maxa Plancka przytoczony przez Ratzscha. W rozprawie doktorskiej najlepiej sprawdzić i cytować tekst Plancka ze źródła pierwotnego; „wrażenie” nie jest jeszcze wnioskiem demonstracyjnym.
„Stajemy po stronie nauki […] ponieważ mamy odgórnie przyjęte zobowiązanie, mianowicie zobowiązanie wobec materializmu. […] Co więcej, ten materializm jest absolutny, albowiem nie możemy pozwolić, by Boska Stopa przekroczyła nasz próg.” Ratzsch, sek. IV(a) „Odpływ i koszty”, s. 125; lokalny PDF: s. 7/34. Do wykorzystania Rozdz. 1.5 oraz 2.3 „Problem naturalizmu metodologicznego”. Funkcja w wywodzie Mocny materiał do pokazania, że przynajmniej niektóre obrony naturalizmu mają jawny komponent światopoglądowy, a nie wyłącznie proceduralny.
Ratzsch cytuje Richarda Lewontina. Fragment jest retoryczny i często używany polemicznie; należy zrekonstruować pełny kontekst oraz nie utożsamiać stanowiska jednego biologa z całą praktyką nauki.
„Naturalizm filozoficzny może być słuszny lub nie (nauka po prostu nie rozstrzyga tego), ale skoro nauka nie może badać sfery nadnaturalnej, to jej istotna metodologiczna zasada głosi, że nauka musi postępować tak, jak gdyby naturalizm filozoficzny był słuszny.”
Ratzsch, sek. V „Wykluczenie: naturalizm metodologiczny”, s. 127; lokalny PDF: s. 9/34. Do wykorzystania Rozdz. 2.3. Funkcja w wywodzie Bardzo użyteczna definicja robocza modelu „jak gdyby”. Może być punktem wyjścia do rozróżnienia naturalizmu metodologicznego, ontologicznego i epistemicznego.
Jest to charakterystyka popularna, nie definicja bezsporna. Ratzsch sam zapowiada zastrzeżenia; warto zestawić ją z nowszymi ujęciami praktyk naukowych.
naturalizm metodologiczny; naturalizm filozoficzny; model „jak gdyby”
„W każdym razie definicje są ludzkimi konstrukcjami i nie jest jasne, dlaczego ludzkie definicje miałyby mieć normatywne znaczenie dla prawdy o obiektywnym kosmosie.” Ratzsch, sek. V(a) „Garść zastrzeżeń”, s. 129; lokalny PDF: s. 11/34. Do wykorzystania Rozdz. 1.5 i 2.3. Funkcja w wywodzie Celna odpowiedź na czysto definicyjne wykluczanie wyjaśnień projektowych z nauki. Przenosi debatę z etykiety „naukowe/nienaukowe” na pytanie o prawdę i adekwatność wyjaśnienia.
Instytucjonalna definicja nauki nadal może mieć funkcję porządkującą i pragmatyczną. Nie należy z tego fragmentu wyprowadzać tezy, że demarkacja jest całkowicie bez znaczenia.
„Sukces nauki przynajmniej w takim samym stopniu przemawia na korzyść głębszych, bardziej kluczowych i sugerujących umysłowość presupozycji, jak i na korzyść dowolnych, strukturalnie bardziej powierzchownych i przeczących umysłowości presupozycji naturalistycznych.”
Ratzsch, sek. V(b) „Historia: za i przeciw”, s. 132; lokalny PDF: s. 14/34. Do wykorzystania Rozdz. 2.2 oraz rozdz. 3.3, 3.6 i 3.7. Funkcja w wywodzie Podstawa argumentu „z sukcesu nauki”: jeśli nauka zakłada porządek, poznawalność i stabilność, jej powodzenie może pośrednio wspierać światopogląd, który te własności czyni oczekiwanymi.
To argument konfirmacyjny, nie prosty dowód. Należy porównać prawdopodobieństwo sukcesu nauki w konkurencyjnych metafizykach, a nie jedynie wskazać zgodność z teizmem.
sukces nauki; presupozycje; umysłowość; konfirmacja
„Na podstawie dokładnie tej samej zasady możliwe do empirycznego ustalenia subtelne zestrojenie naszego świata stanowiłoby również empiryczne świadectwo nadnaturalnego projektu.” Ratzsch, sek. V(b), s. 133; lokalny PDF: s. 15/34. Do wykorzystania Rozdz. 1.4 „Dane naukowe: fine-tuning…” oraz 2.2; pomocniczo rozdz. 3.2 i 3.5. Funkcja w wywodzie Dostarcza bezpośredniego pomostu od danych kosmologicznych do teologii naturalnej: świadectwem jest to, co pod daną hipotezą zmniejsza zdziwienie.
Trzeba zdefiniować właściwą przestrzeń możliwości, miarę prawdopodobieństwa i hipotezy alternatywne (konieczność, wieloświat, selekcja obserwacyjna).
„Naturalizm metodologiczny jako w pierwszym przybliżeniu pragmatyczna (czyli możliwa do unieważnienia) strategia jest potencjalnie do utrzymania — może być nawet kluczowy. Takie pragmatyczne rozważania nie dostarczają jednak uzasadnienia dla nienaruszalnych zakazów.” Ratzsch, sek. V(a), s. 129; lokalny PDF: s. 11/34. Do wykorzystania Rozdz. 2.3; pomocniczo 1.5. Funkcja w wywodzie Pozwala zbudować stanowisko umiarkowane: uznać heurystyczną wartość poszukiwania przyczyn naturalnych, a zarazem odrzucić przekształcanie tej praktyki w bezwyjątkową metafizyczną normę.
Trzeba określić kryteria ewentualnego „unieważnienia” strategii, aby uniknąć arbitralnego wprowadzania wyjaśnień projektowych przy każdej luce wiedzy.
„Podstawowy problem z odgórnie wytyczonymi granicami polega na tym, że jeśli rzeczywistość zignoruje nasze restrykcje […], to rozważania teoretyczne niemogące przekraczać tych granic nieuchronnie będą oferowały albo niepełny, albo zniekształcony obraz rzeczywistości.” Ratzsch, sek. VI „Zakazy — konsekwencje zasadnicze”, s. 133; lokalny PDF: s. 15/34. Do wykorzystania Rozdz. 1.5 i 2.3. Funkcja w wywodzie Mocny argument przeciw utożsamieniu reguły metodologicznej z granicą bytu. Nadaje się do omówienia ryzyka „zwycięstwa przez definicję”.
Nie wynika stąd, że każde wyjaśnienie nadnaturalne jest trafne. Fragment dotyczy warunkowej możliwości, że rzeczywistość przekracza przyjętą metodę.
„Naturalizm metodologiczny przyjmuje co najmniej faktualne założenie, że istnieje określona sfera rzeczywistości, która jest pod ważnymi naukowo względami funkcjonalnie samowystarczalna i operacyjnie odłączona od sfery nadnaturalnej.”
Ratzsch, sek. VI(a) „Dalsze implikacje”, s. 135; lokalny PDF: s. 17/34. Do wykorzystania Rozdz. 2.3. Funkcja w wywodzie Pomaga wykazać, że nawet „czysto metodologiczny” naturalizm nie jest całkowicie neutralny: zawiera empirycznie i metafizycznie obciążone założenie o autonomii badanego porządku.
Obrońca naturalizmu może interpretować to nie jako twierdzenie ontologiczne, lecz jako lokalną regułę skutecznej praktyki. Warto oddzielić wersję mocną od słabej.
samowystarczalność natury; autonomia; neutralność; naturalizm
„Jeśli jednak „żółwie do samego dołu” to wyjaśnienie problematyczne, to „naturalizm do samego dołu” również może być takim wyjaśnieniem. […] Trudno jednak zrozumieć, dlaczego ktokolwiek miałby być racjonalnie zobligowany do uznania którejś z tych możliwości.” Ratzsch, sek. VI(c) „Żółwie do samego dołu”, s. 137; lokalny PDF: s. 19/34. Do wykorzystania Rozdz. 1.5 oraz 2.3. Funkcja w wywodzie Daje obrazowy model krytyki nieskończonego regresu naturalistycznych poziomów wyjaśnienia. Może służyć do pytania, co stanowi adekwatny „hamulec” eksplanacyjny.
Regres nie jest automatycznie błędny; należy wykazać, że kolejne poziomy nie zwiększają realnej mocy wyjaśniającej. Trzeba też odpowiedzieć na zarzut regresu wobec Projektanta.
„Postulowanie gąszczu wszechświatów bardziej przypomina filozoficzną nadzieję niż naukę empiryczną. […] Intuicja podpowiada, że do tworzenia wielu światów niezbędna byłaby struktura mechanizmów, warunków i zdolności, która byłaby przynajmniej tak skomplikowana — czy subtelnie zestrojona — jak wytworzone światy.” Ratzsch, sek. VII „Zakazy i kosmologia”, s. 141; lokalny PDF: s. 23/34. Do wykorzystania Rozdz. 1.4 i 1.5; pomocniczo 2.3. Funkcja w wywodzie Krytyczny materiał do analizy wieloświata jako konkurenta wobec projektu. Przesuwa pytanie z dostrojenia pojedynczego kosmosu na dostrojenie mechanizmu generującego domeny.
Stan kosmologii wieloświata rozwinął się od czasu publikacji. Fragment należy zestawić z nowszą literaturą i z kryteriami pośredniego testowania teorii inflacyjnych.
„To, że kolejne warstwy proponowanych naturalistycznych wyjaśnień kosmologicznych różnią się na każdym poziomie eksplanacyjnym, lecz nigdy nie rozwiewają zagadki powracającego subtelnego zestrojenia, może stanowić eksplanacyjny regres, oraz to, że to samo możliwe wyjaśnienie odwołujące się do projektu jest pojęciowo adekwatne na każdym poziomie, może sugerować, że równoległa ścieżka projektu prowadzi do eksplanacyjnej rekurencji.” Ratzsch, sek. IX „Ponownie teologia naturalna”, s. 146; lokalny PDF: s. 28/34. Do wykorzystania Rozdz. 1.5 oraz rozdz. 3.2-3.4. Funkcja w wywodzie Pozwala odróżnić regres, który tylko przesuwa problem, od rekurencji wskazującej na ten sam typ wyjaśnienia na kolejnych poziomach. Może być osią argumentu o pierwszeństwie projektu.
„Pojęciowa adekwatność” nie wystarcza do prawdziwości. Trzeba porównać koszty ontologiczne, moc przewidywania i wyjaśnianie samego Projektanta.
„Przypuśćmy, że w zamyśle stworzenie nie tylko miało mówić nam o naszym stwórcy, ale też że głos stworzenia jest wielopoziomowy — niektóre rzeczy są słyszalne jedynie za pośrednictwem szczególnych rezultatów możliwych do odkrycia wyłącznie przez naukę.”
Ratzsch, sek. IX, s. 147; lokalny PDF: s. 29/34. Do wykorzystania Rozdz. 3.5 „Ukierunkowanie na życie i poznanie”, 3.6 „Komunikatywność” oraz 3.8. Funkcja w wywodzie Najlepszy fragment z obu plików dla metafory „księgi natury” i wielopoziomowej komunikacji. Łączy projekt świata z projektem władz poznawczych.
Ratzsch formułuje tu hipotezę warunkową („przypuśćmy”), nie wynik. Do obrony potrzebna jest niezależna epistemologia władz poznawczych i rozróżnienie informacji od projekcji sensu.
księga natury; komunikacja; poznanie; stworzenie; umysł
„Rzekoma przeszkoda — naturalizm metodologiczny — może być niezbędna jako tymczasowa pragmatyczna strategia naukowa, ale należy wątpić, że można traktować ją jako normę.” Ratzsch, sek. X „Zakończenie”, s. 147; lokalny PDF: s. 29/34. Do wykorzystania Podsumowanie rozdz. 2.3; może też zamykać rozdz. 1.5. Funkcja w wywodzie Zwięzła teza końcowa, dobrze nadająca się do sformułowania własnego stanowiska po rekonstrukcji sporu.
Nie używać jako substytutu argumentacji. Powinna podsumowywać wcześniejszą analizę definicji, historii, heurystyki i konsekwencji naturalizmu metodologicznego.