Teologia ewolucji - polemika

Ratzinger, Joseph, 1996- Na początku Bóg stworzył

Pełny widok tekstowy: wszystkie sekcje są rozwinięte i znajdują się w jednym dokumencie HTML.

Opis bibliograficzny

Joseph Ratzinger, Na początku Bóg stworzył… Cztery kazania o stworzeniu i upadku. Konsekwencje wiary w stworzenie, przeł. Jarosław Merecki SDS, Kraków: Salwator, 2006.

Omówienie źródła

Kazanie trzecie: „Stworzenie człowieka”:

    • „Człowiek — wzięty z ziemi”.
    • „Stworzenie i ewolucja”.

Spis treści

Przedmowa

Uwaga na temat nowego wydania

Kazanie pierwsze. Bóg–Stwórca

  1. Różnica pomiędzy formą i treścią w opowieści o stworzeniu
  2. Jedność Biblii jako kryterium jej interpretacji
  3. Kryterium chrystologiczne

Kazanie drugie. Sens biblijnych opowieści o stworzeniu

  1. Rozumność wiary w stworzenie
  2. Trwałe znaczenie symbolicznych elementów tekstu

Kazanie trzecie. Stworzenie człowieka

  1. Człowiek – wzięty z ziemi
  2. Obraz Boga
  3. Stworzenie i ewolucja

Kazanie czwarte. Grzech i odkupienie

  1. O grzechu
  2. Granica i wolność człowieka
  3. Grzech pierworodny
  4. Odpowiedź Nowego Testamentu

Konsekwencje wiary w stworzenie

  1. Zapomnienie o wierze w stworzenie w myśli nowożytnej
  2. Trzy formy ukrycia idei stworzenia w myśli współczesnej
  3. Wiara w stworzenie jako antropologiczna decyzja podstawowa

Pierwodruki

Fiszki (1)

RAT-2006-CHR-01 — Chrystus jako kryterium lektury Biblii: prawda obrazów i odnowienie relacji

Stały link do fiszki
Priorytet: Bardzo wysokiMiejsce: nieprzypisane

Czytam autora

Fragment źródłowy w kontekście

A. Pytanie o uprawnione kryterium — s. drukowana 20, PDF 16. Cały pierwszy akapit podrozdziału 2.

„Dlatego jeszcze raz musimy zapytać: Czy odróżnienie obrazu i właściwej treści jest tylko sposobem ucieczki z sytuacji, w której nie możemy już bronić tekstu, ale nadal chcemy go utrzymać, czy też w samej Biblii można odnaleźć kryteria, które wskazują nam na taką drogę, tj. potwierdzają to rozróżnienie na podstawie samej Biblii? Czy Biblia daje nam do ręki tego rodzaju narzędzia i czy wiara Kościoła znała je i uznawała już wcześniej?”

B. Odpowiedź chrystologiczna — s. drukowane 25–26, PDF 21–22. Cały pierwszy akapit podrozdziału 3; odrębny fragment.

„Musimy tu dodać jeszcze jeden decydujący element: droga nie kończy się na Starym Testamencie. Przedmiot refleksji w tak zwanej literaturze mądrościowej jest ostatnim etapem długiej drogi prowadzącej do przesłania Jezusa Chrystusa, do Nowego Przymierza. Dopiero w nim znajdujemy ostateczną, miarodajną dla Pisma Świętego opowieść o stworzeniu. Brzmi ona: «Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo. (...) Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało» (J 1, 1.3). Święty Jan świadomie nawiązuje tu do pierwszych słów Biblii, odczytując na nowo opowieść o stworzeniu w świetle Chrystusa, aby na nowo i ostatecznie powiedzieć, czym w całej Biblii jest Słowo, przez które Bóg chce poruszyć nasze serca. W ten sposób widzimy: My, chrześcijanie, nie czytamy Starego Testamentu jako księgi samowystarczalnej; czytamy go zawsze z Nim i przez Niego. Dzieje się tak, ponieważ nie musimy wypełniać prawa Mojżesza, przepisów dotyczących czystości, nakazów odnoszących się do posiłków, co nie oznacza, że słowo biblijne traci swe znaczenie albo staje się bezsensowne. Nie czytamy Słowa Bożego jako czegoś gotowego i samowystarczalnego. Czytamy je wraz z Tym, przez którego wszystko zostaje wypełnione i w którym wszystko odsłania swoją ważność i prawdę. Dlatego podobnie jak Dekalog czytamy też opowieść o stworzeniu. To dzięki Chrystusowi, a nie za sprawą jakiejś późniejszej sztuczki, wiemy, co Bóg poprzez stulecia stopniowo chciał wlać w ludzkie serce i w ludzką duszę. Chrystus wyzwala nas z niewoli litery i właśnie dlatego przywraca nam prawdę obrazów.”

C. Tożsamość z Bogiem i synowska relacja — s. drukowana 77, PDF 68. Cały akapit od „Tego niezwykle bogatego…” do „dać życie”; odrębny fragment z kazania czwartego. Zaimek „tego” odnosi się do bezpośrednio wcześniej przytoczonego Flp 2,5–11.

„Tego niezwykle bogatego i głębokiego tekstu nie możemy tu oczywiście analizować szczegółowo. Ograniczymy się tylko do jego związku z historią grzechu pierworodnego, do której wyraźnie nawiązuje, chociaż wydaje się, że chodzi tu o inną jego wersję niż ta, którą znamy z Księgi Rodzaju (por. np. Hi 15, 7n.). Jezus Chrystus przemierza odwrotną drogę niż Adam. W przeciwieństwie do Adama On rzeczywiście jest «jak Bóg». Ale owo «bycie-jak-Bóg», tożsamość z Bogiem, jest byciem-Synem, a tym samym jest w pełni relacją. Dlatego Ten, kto rzeczywiście jest «jak Bóg», nie trzyma się kurczowo swojej autonomii, nie chce zniesienia granic dla swoich sprawności i swoich zachcianek. Idzie odwrotną drogą: staje się całkowicie zależny, staje się sługą. Ponieważ nie idzie drogą władzy, lecz miłości, może zstąpić aż do kłamstwa Adama, aż do śmierci i tam odnowić prawdę, dać życie.”

Lokalizacja w źródle

Joseph Ratzinger, Na początku Bóg stworzył… Cztery kazania o stworzeniu i upadku. Konsekwencje wiary w stworzenie, przeł. Jarosław Merecki SDS (Kraków: Salwator, 2006).

Plik ma w nazwie rok 1996, ale metryka polskiego wydania podaje 2006. Lokalny PDF zawiera 90 stron i nie ma stałego przesunięcia względem paginacji druku.
A: kazanie pierwsze „Bóg-Stwórca”, podrozdz. 2 „Jedność Biblii jako kryterium jej interpretacji”, s. 20 = PDF 16.
B: to samo kazanie, podrozdz. 3 „Kryterium chrystologiczne”, s. 25–26 = PDF 21–22.
C: kazanie czwarte „Grzech i odkupienie”, podrozdz. 4 „Odpowiedź Nowego Testamentu”, s. 77 = PDF 68.
Kontekst: s. 17–27 oraz 74–78. Fragmenty A–C nie stanowią jednego ciągłego cytatu.

Rozumiem fragment

Od obawy o dowolność do kryterium interpretacji

Na s. 18–20 Ratzinger rekonstruuje niepokój czytelnika: jeżeli granicę między obrazem a treścią można przesuwać po każdej krytyce z zewnątrz, wiara zaczyna przypominać twierdzenie pozbawione stałego sensu. Nie kończy jednak na podejrzeniu. Szuka kryterium wewnątrz Biblii i jej kościelnej lektury. Odpowiedź rozwija przez jedność ksiąg oraz ich odniesienie do Chrystusa. Nie przytacza się więc wyłącznie diagnozy obawy, pomijając proponowane rozwiązanie. [1]

W s. 25–26 punktem skupiającym wywód staje się Janowy Prolog. Chrześcijańska lektura stworzenia ma być odczytaniem w świetle Słowa, a nie doraźnym ocalaniem resztek tekstu po krytyce przyrodniczej. W tym ujęciu obrazy zachowują prawdę, choć nie muszą pełnić funkcji współczesnego opisu fizycznego. Kryterium chrystologiczne nie prowadzi zatem do obrony literalności każdego szczegółu; ma zapobiegać arbitralności i pozwalać odczytywać Pismo jako całość. [1]

Relacja nie jest przeciwieństwem Boskiej tożsamości

Fragment z kazania czwartego jest koniecznym dopełnieniem dla naszego projektu. Ratzinger nie przeciwstawia Boskiej tożsamości Chrystusa Jego synowskiemu odniesieniu do Ojca. W interpretacji Flp 2 bycie jak Bóg jest byciem Synem, a uniżenie nie staje się dowodem, że Syn nie jest Bogiem. W tym samym kontekście opisuje odkupienie jako naprawę relacji. Sam relacyjny język nie może więc służyć za dowód redukcji chrystologii. [2]

Zachowanie tego kontekstu ogranicza także możliwe użycie Ratzingera przeciw Grygielowi i Wąskowi. Nie można powołać się na niego jedynie jako na przeciwnika symboliczności albo zmian języka. Można natomiast zastosować jego rozwiązanie jako test: czy proponowana interpretacja wiąże się z całością Pisma i rzeczywistą tożsamością Słowa, czy zostaje uzasadniona tylko potrzebą zgodności z aktualnym modelem. Jest to zastosowanie analityczne.

Oficjalne nauczanie jako odrębny punkt odniesienia

Dei Verbum 12 wymaga uwzględnienia intencji autorów i form literackich, ale także jedności całego Pisma, żywej Tradycji i analogii wiary. Nr 4 odnosi pełnię Objawienia do Chrystusa. Nie jest to pozwolenie na pomijanie historycznego kontekstu tekstów. [3]

Bilans

Karta wspiera chrystologiczną oś artykułu, ale koryguje zbyt szeroką alternatywę: albo literalność wszystkich obrazów, albo rozpad wiary. Ratzinger proponuje odróżnienie obrazu i treści kierowane określonym kryterium. W odniesieniu do każdego spornego twierdzenia trzeba dopiero wykazać, czy jego sens został zachowany. Nie wynika stąd automatycznie poprawność ani błędność wszystkich modeli antropogenezy.

Ważne zastrzeżenie

Nie traktować prywatnego wykładu teologicznego Ratzingera jako osobnego orzeczenia nieomylnego. Nie przypisywać mu odrzucenia wszelkiej symboliczności ani każdej odmiany ewolucjonizmu. Nie przenosić bez analizy jego historycznych uogólnień o egzegezie na wszystkich badaczy. Zachować różnicę między drogą poznania tożsamości Chrystusa a jej rolą jako normy wewnątrz wiary.

Zaplecze redakcyjne

Jak wykorzystać w tekście

Po pozytywnym wykładzie Atanazego, jako przejście od tożsamości Zbawcy do hermeneutyki Objawienia. Zacytować kryterium ze s. 25–26, a fragment ze s. 77 wykorzystać jako zabezpieczenie przed utożsamieniem relacyjności z pomniejszeniem Chrystusa. Samą obawę ze s. 18–20 przedstawiać wraz z odpowiedzią.

Słowa kluczowe

Ratzinger; kryterium chrystologiczne; jedność Biblii; obraz i treść; Objawienie; Genesis; synostwo; relacja; hermeneutyka

Opublikowane głosy / osobny formularzMożesz też zaznaczyć fragment podczas lektury, dopisać komentarz i wysłać wszystkie uwagi razem.