Bibliografia doktoratu
Pritchard, James B., 1950- Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament
Pełny widok tekstowy: wszystkie sekcje są rozwinięte i znajdują się w jednym dokumencie HTML.
Opis bibliograficzny
James B. Pritchard (red.), Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament, wyd. 3 z suplementem (1969), dodruk 3, Princeton University Press, Princeton, New Jersey 1974. ISBN 0-691-03503-2.
Zakres dostępnej kopii
Niepełna kopia PDF: 351 stron pliku. Zachowano karty wstępne, pełny 13-stronicowy spis treści wydania trzeciego oraz wprowadzenia. Tekst główny rozpoczyna się od mitów egipskich (drukowana s. 3), obejmuje następnie teksty prawne i historyczne, a urywa się na pierwszej stronie działu Egyptian Rituals and Incantations (drukowana s. 325). Ostatnia strona PDF 351 powtarza stronę PDF 350. Nie ma dalszego ciągu rytuałów, działów V–XI, suplementu ani indeksów wymienionych w spisie. Nie przeprowadzono kontroli ciągłości każdej strony części zachowanej. Metryka wskazuje wydanie trzecie z 1969 r. i trzeci dodruk z 1974 r.; rok 1950 jest datą pierwszego wydania.
Streszczenie treści
Zbiór angielskich przekładów starożytnych tekstów pozabiblijnych, przygotowany przez specjalistów pod redakcją Jamesa B. Pritcharda jako pomoc w badaniu Starego Testamentu i kultur Bliskiego Wschodu. Materiał uporządkowano według gatunków, a przekłady opatrzono informacjami o pochodzeniu zabytków, datowaniu, wcześniejszych publikacjach i problemach odczytu. Dostępna część obejmuje między innymi egipskie i mezopotamskie opowieści o początkach świata, eposy, zbiory praw, traktaty oraz inskrypcje historyczne. Pozwala zestawiać tradycje Izraela z tekstami sąsiednich kultur bez sprowadzania wszystkich podobieństw do jednej zależności. We wprowadzeniu redaktor podkreśla nierównomierny stan zachowania źródeł i ograniczenia reprezentatywności wyboru. Przeczytane przykłady dotyczą stworzenia przez Atuma, prawa Esznunny i wprowadzenia do kodeksu Hammurabiego, kalendarza z Gezer oraz steli Meszy. Kopia urywa się na początku rytuałów egipskich; widoczne w spisie późniejsze hymny, literatura mądrościowa, listy i suplement nie są w niej dostępne. Przekłady i komentarze odzwierciedlają stan badań właściwy wydaniu z 1969 roku.
Hasła tematyczne
starożytny Bliski Wschód; Stary Testament; teksty pozabiblijne; egiptologia; asyriologia; mity o stworzeniu; epos o Gilgameszu; prawo starożytne; kodeks Hammurabiego; traktaty hetyckie; inskrypcje semickie; religie starożytne; krytyka źródeł
Spis treści
Contents
Third Edition with Supplement
Introduction
Introduction to the Third Edition
Abbreviations
- Myths, Epics, and Legends
- Egyptian Myths, Tales, and Mortuary Texts
- Sumerian Myths and Epic Tales
- Akkadian Myths and Epics
- Hittite Myths, Epics, and Legends
- Ugaritic Myths, Epics, and Legends
- Legal Texts
- Collections of Laws from Mesopotamia and Asia Minor
- Egyptian and Hittite Treaties
- Akkadian Treaties from Syria and Assyria
- Hittite Instructions
- Documents from the Practice of Law
- Historical Texts
- Egyptian Historical Texts
- Babylonian and Assyrian Historical Texts
- Hittite Historical Texts
- Palestinian Inscriptions
- Rituals, Incantations, and Descriptions of Festivals
- Egyptian Rituals and Incantations
- Akkadian Rituals
- Hittite Rituals, Incantations, and Description of Festival
- Hymns and Prayers
- Egyptian Hymns and Prayers
- Sumerian Petition
- Sumero-Akkadian Hymns and Prayers
- Sumerian Hymns
- Hittite Prayers
- Didactic and Wisdom Literature
- Fables and Didactic Tales
- Proverbs and Precepts
- Observations on Life and the World Order
- Oracles and Prophecies
- Lamentations
- Secular Songs and Poems
- Letters
- An Egyptian Letter
- A Sumerian Letter
- Akkadian Letters
- Aramaic Letters
- Miscellaneous Texts
- Egyptian Texts
- Sumerian Sacred Marriage Texts
- Sumerian Miscellaneous Texts
- Sumerian Love Song
- Hittite Omen
- Canaanite and Aramaic Inscriptions
- South-Arabian Inscriptions
- Supplement
- Addenda
- Index of Biblical References
- Index of Names
Fiszki (12)
A-1 — Teksty pozabiblijne poszerzają kontekst i wyostrzają lekturę Biblii
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
James B. Pritchard, „Introduction”, s. xix; strona PDF 19/351. Rozdział: Rozdz. 2.1; pomocniczo wprowadzenie do rozprawy.
Słowa kluczowe
Przekład roboczy
„Nowe światło płynące z tekstów pozabiblijnych nie tylko niezmiernie poszerzyło horyzont wiedzy o starożytnym Bliskim Wschodzie, lecz także znacznie wyostrzyło rozumienie treści samej Biblii.”
Jak wykorzystać
Bardzo dobry cytat do uzasadnienia obecności ANET w rozdziale o klasycznej teologii stworzenia. Pozwala wyjaśnić, że chrześcijańskiej lektury Rdz 1-2 nie izoluje się od środowiska literackiego i religijnego, w którym powstały teksty biblijne.
Zastrzeżenie
Kontekstualizacja nie oznacza redukcji Biblii do otaczających ją mitów ani automatycznej zależności literackiej.
Zaplecze redakcyjne
Słowa kluczowe
kontekst starożytnego Bliskiego
A-2 — Paralela nie rozstrzyga automatycznie zależności ani tożsamości
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
James B. Pritchard, „Introduction”, s. xx-xxi; strona PDF 20-21/351. Rozdział: Rozdz. 2.1-2.2.
Słowa kluczowe
Przekład roboczy
„Sam dobór tekstu nie zobowiązuje redaktora ani tłumacza do określonego poglądu na relację między fragmentem biblijnym a materiałem pozabiblijnym. Tom ma dostarczyć perspektywy dla lepszego rozumienia podobieństw i różnic między Izraelem a otaczającymi kulturami.”
Jak wykorzystać
Może pełnić rolę zasady metodologicznej całego porównania. W rozprawie warto osobno analizować: wspólny motyw, możliwy kontakt historyczny, funkcję literacką oraz odmienność teologiczną.
Zastrzeżenie
Nie należy używać samego podobieństwa słownictwa jako dowodu zapożyczenia. Równie błędne byłoby ignorowanie podobieństw w imię założonej wyjątkowości.
Zaplecze redakcyjne
Słowa kluczowe
paralela; zależność; podobieństwo
A-3 — Atum: stworzenie jako cielesna teogonia
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
„The Creation by Atum”, tłum. John A. Wilson, s. 3; strona PDF 27/351. Rozdział: Rozdz. 2.1; pomocniczo rozdz. 3.2 i 3.8.
Słowa kluczowe
Przekład roboczy
„O Atumie-Chepri, byłeś wysoko na pierwotnym wzgórzu; … wyplułeś Szu i wykrztusiłeś Tefnut.”
Jak wykorzystać
Przydatny jako kontrast dla chrześcijańskiej nauki o stworzeniu. W kosmogonii heliopolitańskiej stworzenie bogów jest procesem cielesnym i genealogicznym; w teologii chrześcijańskiej Bóg nie rodzi świata ze swojej substancji i pozostaje względem niego transcendentny.
Zastrzeżenie
Nie należy przedstawiać całej religii egipskiej na podstawie jednego tekstu. W tym samym zbiorze występują bardziej intelektualne ujęcia aktu stwórczego.
Zaplecze redakcyjne
Słowa kluczowe
teogonia; cielesność; emanacja
A-4 — Memfis: porządek powstaje przez myśl i rozkazujące słowo
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
„The Theology of Memphis”, tłum. John A. Wilson, s. 5; strona PDF 29/351. Rozdział: Rozdz. 3.1, 3.3, 3.4 i 3.6; pomocniczo rozdz. 2.1.
Słowa kluczowe
Przekład roboczy
„Tak zostali ukształtowani wszyscy bogowie i dopełniła się jego Enneada. Cały boski porządek rzeczywiście zaistniał przez to, co pomyślało serce i co nakazał język.”
Jak wykorzystać
To najmocniejszy tekst Pritcharda dla rozdziału 3. Pokazuje starożytną intuicję, że porządek kosmosu może być skutkiem poznania i rozkazującej mowy. Można go zestawić z biblijnym „Bóg rzekł” i z chrześcijańskim Logosem, podkreślając różnice kontekstu.
Zastrzeżenie
Tekst pozostaje elementem teologii politeistycznej i politycznej afirmacji Memfis. Podobieństwo do Rdz 1 nie dowodzi bezpośredniego wpływu ani pełnej zgodności doktrynalnej.
Zaplecze redakcyjne
Słowa kluczowe
umysł; wola; słowo; logos
A-5 — Równość ludzi, dobro stworzenia i odpowiedzialność za zło
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
„All Men Created Equal in Opportunity”, tłum. John A. Wilson, s. 8; strona PDF 32/351. Rozdział: Rozdz. 3.5 i 3.8; pomocniczo rozdz. 2.1.
Słowa kluczowe
Przekład roboczy
„Uczyniłem każdego człowieka podobnym do jego bliźniego. Nie nakazałem im czynić zła; to ich serca przekroczyły to, co powiedziałem.”
Jak wykorzystać
Może wspierać analizę cechy „dobry i osobotwórczy”: stwórca ustanawia równość i nie jest źródłem zła, natomiast człowiek ponosi odpowiedzialność moralną. Tekst pokazuje, że problem dobroci stwórcy i wolności człowieka był obecny także poza Izraelem.
Zastrzeżenie
Nie jest to odpowiednik chrześcijańskiej doktryny grzechu pierworodnego. Należy mówić o analogii problemowej, nie o tożsamości treści.
Zaplecze redakcyjne
Słowa kluczowe
dobroć; równość; wolność
A-6 — Dilmun: obraz krainy bez przemocy, choroby i starości
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
„Enki and Ninhursag: a Paradise Myth”, tłum. S. N. Kramer, s. 38; strona PDF 62/351. Rozdział: Rozdz. 2.1; pomocniczo rozdz. 3.5.
Słowa kluczowe
Przekład roboczy
„Kraina Dilmun jest czysta i nieskalana, jest najjaśniejsza. … Lew nie zabija, wilk nie porywa jagnięcia … chory na oczy nie mówi: «jestem chory», … staruszka nie mówi: «jestem stara», a starzec: «jestem stary».”
Jak wykorzystać
Przydatne w porównaniu motywów rajskich oraz pytania, czy stworzenie jest ukierunkowane na życie, pokój i integralność. Może stanowić tło dla biblijnego Edenu i dla teologicznego rozumienia pierwotnej dobroci stworzenia.
Zastrzeżenie
Określenie „paradise myth” jest tytułem redakcyjnym. Tekstu nie należy traktować jako prostego źródła opowiadania o Edenie.
Zaplecze redakcyjne
Słowa kluczowe
raj; życie; brak śmierci; pokój
A-7 — Enuma elisz: świat zaczyna się od bezimiennego nieba, ziemi i pierwotnych wód
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
„The Creation Epic”, Tablet I, początek, tłum. E. A. Speiser, s. 60-61; strona PDF 84-85/351. Rozdział: Rozdz. 2.1; pomocniczo rozdz. 3.2.
Słowa kluczowe
Przekład roboczy
„Gdy w górze niebo nie miało jeszcze imienia, a stały ląd poniżej nie był nazwany, istnieli tylko pierwotny Apsu, ich rodziciel, oraz Mummu-Tiamat, która zrodziła ich wszystkich; ich wody mieszały się w jednym ciele…”
Jak wykorzystać
Tekst pozwala pokazać wspólny starożytny język początku, bezładu i nadawania nazw, a zarazem zasadniczą różnicę: w Enuma elisz bogowie wyłaniają się wewnątrz pierwotnej rzeczywistości, podczas gdy chrześcijański Stwórca nie jest częścią kosmosu.
Zastrzeżenie
Nie należy automatycznie identyfikować Apsu/Tiamat z biblijnym „bezmiarem wód”. Funkcja teologiczna i ontologiczna jest odmienna.
Zaplecze redakcyjne
Słowa kluczowe
chaos; nazwanie; kosmogonia
A-8 — Kosmos z ciała pokonanego bóstwa: stworzenie przez konflikt
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
„The Creation Epic”, Tablet IV, w. ok. 135-140, tłum. E. A. Speiser, s. 67; strona PDF 91/351. Rozdział: Rozdz. 2.1 oraz rozdz. 3.2 i 3.8.
Słowa kluczowe
Przekład roboczy
„Wtedy pan zatrzymał się, aby obejrzeć jej martwe ciało i podzielić potwora, dokonując kunsztownych dzieł. Rozłupał ją jak skorupiaka na dwie części: jedną połowę umieścił jako sklepienie nieba…”
Jak wykorzystać
Mocny kontrapunkt dla chrześcijańskiej teologii stworzenia: porządek powstaje tu z przemocy między bogami i z boskiej materii. Zestawienie może uwydatnić brak teogonii i kosmicznej walki w Rdz 1 oraz transcendencję Stwórcy.
Zastrzeżenie
Nie należy przedstawiać Rdz 1 wyłącznie jako polemiki z Enuma elisz bez osobnego argumentu historyczno-literackiego.
Zaplecze redakcyjne
Słowa kluczowe
teomachia; przemoc; materia
A-10 — Człowiek jako efekt planu — lecz stworzony do odciążenia bogów
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
„The Creation Epic”, Tablet VI, tłum. E. A. Speiser, s. 68; strona PDF 92/351. Rozdział: Rozdz. 3.1, 3.4, 3.5 i 3.8.
Słowa kluczowe
Przekład roboczy
„Gdy Marduk usłyszał słowa bogów, serce skłoniło go do stworzenia kunsztownego dzieła. Otworzył usta i przekazał Ea plan powzięty w sercu: «Zgromadzę krew i utworzę kości. Ustanowię istotę zwaną człowiekiem. … Zostanie obciążona służbą bogom, aby oni mogli odpoczywać».”
Jak wykorzystać
Tekst łączy umysł, zamiar, mowę i celowość, dlatego jest bardzo użyteczny w rekonstrukcji cech projektanta. Jednocześnie cel stworzenia człowieka jest instrumentalny, co pozwala wyostrzyć chrześcijańską kategorię obrazu Boga, przymierza i powołania do poznania.
Zastrzeżenie
Nie wolno wydobyć z tekstu jedynie „inteligentnego planu”, pomijając jego politeistyczną antropologię i przemoc związaną z krwią Kingu.
Zaplecze redakcyjne
Słowa kluczowe
plan; wola; antropogeneza; cel
A-09 — Marduk ustanawia miary czasu i porządek astralny
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
„The Creation Epic”, Tablet V, początek, tłum. E. A. Speiser, s. 67; strona PDF 91/351. Rozdział: Rozdz. 3.3 i 3.7; pomocniczo rozdz. 1.4.
Słowa kluczowe
Przekład roboczy
„Wyznaczył stanowiska wielkim bogom, umieszczając ich astralne podobizny jako gwiazdozbiory. Określił rok przez wyznaczenie stref i ustanowił po trzy konstelacje dla każdego z dwunastu miesięcy.”
Jak wykorzystać
Może być historycznym tłem dla cech „racjonalny” i „jednoczący”: porządek kosmiczny jest przedstawiony jako rezultat ustanowienia miary i regularności. Pokazuje zarazem, że intuicja czytelnego ładu nie jest wyłącznie nowoczesna.
Zastrzeżenie
Astralne uporządkowanie jest tu częścią kultu bóstw. Nie jest to argument naukowy z fine-tuningu ani odpowiednik matematycznych praw fizyki.
Zaplecze redakcyjne
Słowa kluczowe
ład; miara; kalendarz
A-11 — Człowiek z gliny i krwi zabitego boga
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
„Creation of Man by the Mother Goddess”, tłum. E. A. Speiser, s. 100; strona PDF 124/351. Rozdział: Rozdz. 2.1 oraz rozdz. 3.5.
Słowa kluczowe
Przekład roboczy
„Niech jeden bóg zostanie zabity, a bogowie niech oczyszczą się przez zanurzenie w jego ciele i krwi. Niech Nintu zmiesza glinę; bóg i człowiek niech zostaną razem spojeni gliną.”
Jak wykorzystać
Może stanowić tło dla biblijnego obrazu człowieka uformowanego z prochu oraz dla pytania o relację cielesności i „boskiego” wymiaru osoby. Szczególnie pomaga pokazać, że wspólny motyw gliny może nieść bardzo różne antropologie.
Zastrzeżenie
Nie należy utożsamiać domieszki krwi boga z biblijnym „obrazem Boga”. Są to odmienne kategorie i odmienne funkcje narracyjne.
Zaplecze redakcyjne
Słowa kluczowe
glina; boski pierwiastek
A-12 — Atrahasis: kara za hałas ludzkości, nie za moralne zepsucie
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
„Atrahasis”, wersja neoasyryjska I, tłum. E. A. Speiser, s. 106; strona PDF 130/351. Rozdział: Rozdz. 2.1 oraz rozdz. 3.8.
Słowa kluczowe
Przekład roboczy
„Ich wrzawa niepokoi go; z powodu ich zgiełku nie może zasnąć. … «Uciążliwa stała się wrzawa ludzkości. Jej hałas mnie niepokoi i nie pozwala mi zasnąć».”
Jak wykorzystać
Użyteczne porównanie z biblijną motywacją potopu. W Atrahasis problemem jest hałas i zakłócenie spokoju boga; w Biblii akcent pada na przemoc i moralne zepsucie. Różnica pomaga analizować dobroć, sprawiedliwość i osobowy charakter Stwórcy.
Zastrzeżenie
Zachowany tekst jest fragmentaryczny i występuje w kilku recenzjach. Kontrast trzeba formułować z uwzględnieniem całego cyklu i aktualnego stanu badań. 7. Sugerowane zestawienia cytatów w rozdziałach Rozdział 1: status naukowy inteligentny projekt (P-02 + P-03 + P-04 + P-12) Sekwencja pozwala przejść od problemu selektywnego szukania potwierdzeń do falsyfikowalności, ryzyka immunizacji ad hoc i wymogu niezależnych testów. Rozdział 1: inteligentny projekt jako hipoteza unifikująca (P-11 + P-12) Najpierw można przedstawić ambicję połączenia fine-tuningu, informacji biologicznej i pochodzenia życia, a następnie zapytać o nowe konsekwencje empiryczne. Rozdział 2: naturalizm metodologiczny (P-13 + P-14 + A-01 + A-02) Zestaw rozdziela naukę od metafizyki bez uznawania metafizyki za bezsensowną, a jednocześnie wprowadza ostrożną komparatystykę biblijną. Rozdział 2: klasyczna teologia stworzenia na tle ANE (A-03 + A-07 + A-08) Pozwala wyraźnie pokazać różnicę między teogonią, kosmosem z boskiej materii i konfliktem bogów a transcendentnym aktem stworzenia. Rozdział 3: racjonalny, wolny i komunikatywny Projektant (A-04 + A-10 + P-07) Memficka myśl i słowo oraz plan Marduka pokazują starożytną kategorię zamysłu; Popper dodaje krytyczno-realistyczne zastrzeżenie, że nasze teorie mogą zderzyć się z rzeczywistością. Rozdział 3: życie, osoba i dobroć (A-05 + A-06 + A-10 + A-12) Teksty pozwalają skontrastować równość i odpowiedzialność moralną, motyw krainy życia, instrumentalne stworzenie człowieka oraz arbitralną motywację kary. Rozdział 3: jedność i czytelność świata (A-09 + P-11) Starożytny obraz miar czasu można wykorzystać jako historyczne tło; Popper dostarcza kryterium unifikacji, ale nie pozwala utożsamić symbolicznego ładu z nowoczesną teorią naukową.
Zaplecze redakcyjne
Słowa kluczowe
potop; teodycea; motywacja kary