Lakatos, Imre, 1970- Falsification and the Methodology of Scientific Research Programmess

Uczciwość intelektualna polega raczej na dokładnym wskazaniu warunków, pod którymi jest się gotowym porzucić własne stanowisko. Znaczenie dla rozprawy: Cytat nadaje się do sformułowania zasady metodologicznej: zarówno zwolennik inteligentny projekt, jak i zwolennik wyjaśnień naturalistycznych powinien ujawnić, jakie dane lub argumenty skłoniłyby go do modyfikacji albo porzucenia stanowiska. Pozwala to uniknąć asymetrii, w której tylko jedna strona sporu ma obowiązek podawania warunków rewizji. Możliwy zapis w tekście: „Spór o status inteligentny projekt powinien zatem obejmować nie tylko pytanie o jego testowalność, lecz także symetryczne pytanie o warunki rewizji stanowisk konkurencyjnych.”

Żaden wynik eksperymentalny nie może sam przez się unicestwić teorii: każdą teorię można uchronić przed kontrprzykładami za pomocą hipotezy pomocniczej albo odpowiedniej reinterpretacji jej terminów. Znaczenie dla rozprawy: Fragment chroni analizę przed uproszczeniem typu: „ten jeden przypadek obala ewolucjonizm” albo „ten jeden eksperyment obala projekt”. Dane zawsze są interpretowane w otoczeniu założeń pomocniczych, modeli i warunków początkowych. W pracy warto więc rozróżnić trudność dla konkretnej wersji teorii od porażki całego programu. Możliwy zapis w tekście: „Anomalia nie ma automatycznie statusu falsyfikacji programu; jej znaczenie zależy od tego, jakie elementy pasa hipotez pomocniczych są poddawane rewizji.”

Nazwijmy przesunięcie problemowe postępowym, jeśli jest postępowe zarówno teoretycznie, jak i empirycznie, a degenerującym – jeśli takie nie jest. […] Postęp mierzy się stopniem, w jakim seria teorii prowadzi do odkrywania nowych faktów. Znaczenie dla rozprawy: To jeden z najważniejszych cytatów dla rozprawy. Pozwala zamienić pytanie „czy inteligentny projekt jest nauką?” na pytania bardziej konkretne: Czy kolejne wersje argumentu z projektu zwiększają treść empiryczną? Czy prowadzą do ryzykownych, nowych przewidywań? Czy przynajmniej część tych przewidywań została potwierdzona? Analogiczne pytania należy postawić programom konkurencyjnym. Możliwy zapis w tekście: „Ocena inteligentny projekt w duchu Lakatosa wymaga diachronicznej analizy przyrostu treści i potwierdzonych przewidywań, a nie jedynie katalogu aktualnych argumentów.”

Nie izolowaną teorię, lecz jedynie serię teorii można określać jako naukową lub nienaukową; zastosowanie terminu „naukowa” do pojedynczej teorii jest błędem kategorialnym. Znaczenie dla rozprawy: Cytat przemawia za tym, aby Behego, Meyera i Dembskiego nie oceniać jako zbioru odseparowanych tez. Warto ustalić, czy łączy ich trwały rdzeń, wspólna heurystyka oraz rozwijający się pas hipotez pomocniczych. Taka rekonstrukcja może również wykazać, że pod etykietą inteligentny projekt funkcjonuje kilka odmiennych programów, które należy oceniać osobno. Możliwy zapis w tekście: „Przed oceną naukowego statusu inteligentny projekt należy najpierw ustalić właściwą jednostkę analizy: pojedynczy argument, serię jego modyfikacji czy szerszy program badawczy.”

Wszystkie naukowe programy badawcze można scharakteryzować przez ich „twardy rdzeń”. Heurystyka negatywna zabrania kierowania modus tollens przeciw temu rdzeniowi. Zamiast tego wykorzystuje się hipotezy pomocnicze, które tworzą wokół niego pas ochronny. […] Program odnosi sukces, jeśli prowadzi to do postępowego przesunięcia problemowego; nie odnosi go, jeśli prowadzi do przesunięcia degenerującego. Znaczenie dla rozprawy: Można zbudować dwie równoległe matryce. Dla inteligentny projekt: twardy rdzeń, heurystyka negatywna, heurystyka pozytywna, pas ochronny, anomalie, przewidywania. Analogicznie dla neodarwinizmu lub szerszego naturalistycznego programu badawczego. Dopiero porównanie obu matryc pokaże, czy modyfikacje są twórcze i treściowo rosnące, czy wyłącznie immunizujące. Możliwy zapis w tekście: „W świetle metodologii Lakatosa zasadniczym zadaniem nie jest wyliczenie pojedynczych tez inteligentny projekt, lecz rekonstrukcja jego rdzenia i reguł rozwijania pasa hipotez pomocniczych.”

Nie wymagamy, aby każdy krok natychmiast przynosił zaobserwowany nowy fakt. Termin „okresowo” pozostawia wystarczającą racjonalną przestrzeń dla uporczywego trwania przy programie wobec prima facie „falsyfikacji”. Znaczenie dla rozprawy: Fragment może równoważyć zbyt szybkie werdykty wobec stosunkowo młodych programów. Brak natychmiastowego potwierdzenia nie musi oznaczać degeneracji, jeżeli kolejne modyfikacje zwiększają treść i program okresowo uzyskuje potwierdzenia. Ta sama pobłażliwość metodologiczna powinna obejmować wszystkie konkurujące programy. Możliwy zapis w tekście: „Wczesny etap programu nie zwalnia go z wymogu przyrostu treści, ale uzasadnia ocenę długookresową zamiast oczekiwania natychmiastowego rozstrzygnięcia.”

Historia nauki była i powinna być historią konkurujących programów badawczych […] im wcześniej zaczyna się konkurencja, tym lepiej dla postępu. […] Obiektywnego powodu odrzucenia programu dostarcza program konkurencyjny, który wyjaśnia wcześniejsze sukcesy rywala i przewyższa go dalszym przejawem siły heurystycznej. Znaczenie dla rozprawy: To podstawa najbardziej dojrzałej metodologicznie części rozprawy. Programu nie odrzuca się dlatego, że ma anomalie, ale wtedy, gdy konkurent przejmuje jego rzeczywiste sukcesy i dodatkowo rozwiązuje nowe problemy. Można więc pytać, czy inteligentny projekt przejmuje sukcesy wyjaśnień ewolucyjnych, a także czy program naturalistyczny przejmuje i wyjaśnia zjawiska podnoszone przez teoretyków projektu. Możliwy zapis w tekście: „Rozstrzygająca jest nie sama obecność trudności, lecz porównawcza zdolność programu do zachowania sukcesów rywala i zwiększenia siły heurystycznej.”

Nie ma eksperymentów rozstrzygających, jeśli rozumieć przez nie eksperymenty zdolne natychmiast obalić program badawczy. Znaczenie dla rozprawy: Cytat można zastosować do dyskusji o eksperymencie Millera-Ureya, zapisie kopalnym, nieredukowalnej złożoności, informacji biologicznej czy precyzyjnym dostrojeniu. Żaden pojedynczy wynik nie powinien być przedstawiany jako natychmiastowe unicestwienie programu. Status „rozstrzygający” zwykle ujawnia się dopiero w porównawczej historii programów. Możliwy zapis w tekście: „Dane o dużej sile retorycznej nie muszą być metodologicznie rozstrzygające; ich znaczenie zależy od dalszego rozwoju programów konkurencyjnych.”

Czysto negatywna, destrukcyjna krytyka, taka jak „falsyfikacja” lub wykazanie niespójności, nie eliminuje programu. Krytyka programu jest procesem długim i często frustrującym, a młode programy należy traktować z wyrozumiałością. […] Rzeczywisty sukces może osiągnąć jedynie krytyka konstruktywna, posługująca się programami konkurencyjnymi. Znaczenie dla rozprawy: Warto użyć jako zasady porządkującej całą sekcję krytyczną. Samo wykazanie luki w argumentacji Behego czy Meyera nie wystarcza do oceny całego programu; trzeba wskazać, czy konkurent oferuje lepsze rozwiązanie problemu. Analogicznie, wskazanie luki w wyjaśnieniu naturalistycznym nie stanowi jeszcze pozytywnego argumentu za projektem. Możliwy zapis w tekście: „Krytyka będzie metodologicznie pełna dopiero wtedy, gdy oprócz wykazania trudności przedstawi program konkurencyjny o większej mocy wyjaśniającej i heurystycznej.”