Kehl, 2006- I widział Bóg, że to jest dobre. Teologia stworzenia

Spis treści

Przedmowa

Wstęp

1. Zadanie chrześcijańskiej teologii stworzenia
2. Dzisiejsze szczególne wyzwania teologii stworzenia
   1. Ewolucyjny obraz świata
   2. Deistyczny obraz Boga
3. Główne pojęcia i twierdzenia teologii stworzenia
   1. Stworzenie jako „creatio” – tylko Bóg może stwarzać
   2. Stworzenie jako „creatura” – świat jako owoc Boskiego aktu stwórczego
4. „Pojęcia bez kontemplacji są puste” – symbole stworzenia
   1. Natura – bezpieczny ład kosmosu i naturalnych źródeł życia
   2. Sztuka – świat jako arcydzieło sztuki i Stwórca jako Artysta
   3. Stosunki społeczne – potęga władczej woli i posłuszeństwo rzeczy
   4. Doświadczenie osobistych relacji – narodziny i dorastanie dziecka; sztuka wyzwalającej miłości
5. Struktura i metoda tego tomu

Część 1. Teraźniejszość. Wiara w stworzenie w życiu dzisiejszego człowieka

A. Liturgia Wigilii Paschalnej portalem objaśniającym wiarę w stworzenie

1. Centralna symbolika czasu. Liturgia w „przechodzeniu od nocy do dnia”
2. Rozwój w liturgicznym dramacie Wigilii Paschalnej
3. Wątki systematycznej refleksji nad stworzeniem
   1. Wątek soteriologiczny
   2. Wątek eschatologiczny
   3. Wątek eklezjologiczny
   4. Biblijne a metafizyczne rozumienia stworzenia

B. Credo — wiara w „Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi”

1. Krótkie porównanie obydwu tekstów liturgicznych
   1. Jeden Stwórca
   2. Stwórca Trójjedyny
2. Przymioty Boga Stwórcy
   1. Bóg Ojciec
   2. Bóg Wszechmogący

C. Czwarta modlitwa eucharystyczna – owoc II Soboru Watykańskiego i jego teologii stworzenia

1. Główne wątki soborowej teologii stworzenia
   1. Przesłanki dziejozbawcze i chrystologiczne
   2. Antropocentryczna wizja świata
   3. Eschatologia – dopełnienie świata kształtowanego przez człowieka
2. Modlitewny wyraz wiary w stworzenie
   1. Historia i struktura Czwartej modlitwy eucharystycznej
   2. Wielbienie jednej ekonomii Bożej

D. Wiara w stworzenie w kontekście życia w świecie

1. Szukanie błogosławieństwa Bożego
   1. Zdumiewające zjawisko
   2. Refleksja teologiczna
2. Nawrót zainteresowania aniołami
   1. „Cudownie bezpieczni wśród dobrych mocy”
   2. Próba nawiązania do tradycyjnej teologii aniołów

Część 2. Biblijne źródła wiary w stworzenie

A. Stary Testament

1. Historyczna wiara w Jahwe a mitologia
   1. Ogólny kontekst wiary Izraela
   2. Wewnętrzna racjonalność mitycznych tradycji stworzenia
   3. Znaczenie mitów o stworzeniu
   4. Kanaan – najbliższe historyczno-religijne środowisko Izraela
   5. „Usuwanie” mitycznych form myślenia w wierze i teologii Izraela
2. Królowanie Boga na całej ziemi (Psalmy)
3. Jahwe, Stwórca świata i Zbawca Izraela (Deutero-Izajasz)
4. Bóg, który chaos przemienia w dom dla istot żyjących (Rdz 1,1–2,4a)
5. Stworzenie zranione przez grzech i śmierć (Rdz 2,4b–3,24)
6. Mądrość Stwórcy widoczna w stworzeniach (Księgi dydaktyczne)

B. Wiara w stworzenie w Nowym Testamencie

1. Stworzenie a królestwo Boże, bliskie w Jezusie
2. Odnowa stworzenia przez Jezusa Chrystusa
3. Jezus Chrystus, Pośrednik stworzenia
4. Nadzieja dopełnienia stworzenia

Część 3. Tożsamość w zmienności. Wiara w stworzenie w obliczu wielkich wyzwań historycznych

A. Początki teologii chrześcijańskiej — Ireneusz z Lyonu

1. Historyczne wyzwanie – krytyka gnozy
2. Spuścizna grecka – świat jako kosmos
   1. Stopniowa asymilacja
   2. Przeobrażenia
3. Chrześcijańska integracja – stworzenie jako część Bożej oikonomia
   1. Jedność Boga i Jego dzieł
   2. Jezus Chrystus – jednoczące wszystko Słowo Boga
   3. Jezus Chrystus – zbawcza rekapitulacja stworzeń i historii

B. Recepcja późnego neoplatonizmu – Augustyn

1. Styl augustyńskiej teologii stworzenia
2. Wiara biblijna w kategoriach neoplatońskich
3. Formuła specyficznie chrześcijańska – stworzenie dziełem Boga Trójjedynego

C. Wiara w stworzenie a metafizyka w złotym okresie scholastyki – Tomasz z Akwinu

1. Uwaga wstępna dotycząca metody scholastycznej
2. Program syntezy wiary i rozumu
   1. Konieczność posługiwania się filozofią w teologii
   2. Konieczność zachowania autonomii filozofii
   3. Granice ludzkiego rozumu w poznawaniu Boga
   4. Dowody na istnienie Boga a wiara w stworzenie
3. Metafizyczne pojęcie Boga i stworzenia
4. „Ład wszechświata” – teologiczna „formuła świata” – Tomasz z Akwinu

D. Romano Guardini wobec wyzwań myśli nowożytnej

1. Nowożytny profil katolicyzmu
2. Nowożytne motywy teologii stworzenia u Romana Guardiniego

Część 4. Opracowanie systematyczne. Refleksja nad podstawowymi problemami wiary w stworzenie

A. „Krytyczny punkt” chrześcijańskiej wiary w stworzenie – Bóg nad światem, a jednocześnie w świecie

1. Bóg całkowicie inny, ponieważ nie inny
2. Chrześcijański pan-enteizm
3. Bóg Trójjedyny jako Stwórca świata

B. Działanie Boga w świecie

1. Wprowadzenie w problematykę
2. Trzy modele interpretacyjne
   1. Działanie Boga przez Jego bezpośrednie interwencje w świecie
   2. Działanie Boga przez ustanowiony w świecie ład
   3. Działanie Boga przez Jego aktywną obecność
3. Test modlitwy błagalnej

C. Dobry Stwórca a cierpienia stworzeń – problem teodycyjny

1. Wprowadzenie w problematykę
2. Zaostrzenie się problemu teodycyjnego w epoce nowożytnej
3. Przybliżanie się do odpowiedzi

D. Dobre stworzenie a moc grzechu – doktryna grzechu pierworodnego

1. Wprowadzenie w problematykę
2. Grzech pierworodny, „niespokojny zwierz” historii
3. Dialektyczna sytuacja wolności – grzech pierworodny a łaska pierwotna
4. Potencjał hermeneutyczny

Ekskurs: Teologiczny sens wypowiedzi o „diable”

Część 5. Kryterium dialogu. Pytania niechrześcijan pod adresem wiary w stworzenie

A. Wiara w stworzenie a nauki przyrodnicze

1. Czy nowożytne nauki przyrodnicze implikują ateizm?
2. Czy teologia i nauki przyrodnicze wzajemnie się wykluczają?
3. Możliwości przerzucenia pomostu
4. Teologia natury

B. Wiara w stworzenie a naturalistyczna duchowość stworzenia

1. Prominentny świadek – Matthew Fox
2. Nowe sformułowanie starego opisu stworzenia świata
3. Dyskusja

Ekskurs: Duchowość stworzenia w ujęciu Pierre'a Teilharda de Chardin

C. Wiara w stworzenie a etyka ekologiczna

1. Konieczne wyjaśnienia terminologiczne
2. Wkład wiary w stworzenie do etyki ekologicznej – trzy główne stanowiska

D. Chrześcijańska a muzułmańska wiara w stworzenie

1. Znaczenie Koranu w islamie
2. Wspólne dla chrześcijan i muzułmanów treści wiary w stworzenie
3. Istotne różnice w wierze w stworzenie

Epilog. Krótka pareneza Ireneusza o stworzeniu

Wykaz skrótów

Cytaty z Pisma Świętego

Bibliografia