Bibliografia doktoratu
Brooke John Hedley,2014-Science-and-Religion-Some-Historical-Perspectives
Pełny widok tekstowy: wszystkie sekcje są rozwinięte i znajdują się w jednym dokumencie HTML.
Spis treści
Acknowledgments page ix
Introduction 1
i Interaction between Science and Religion:Some Preliminary Considerations 22
ii Science and Religion in the ScientificRevolution 69
iii The Parallel between Scientific andReligious Reform 110
iv Divine Activity in a Mechanical Universe 158
v Science and Religion in the Enlightenment 206
vi The Fortunes and Functions of Natural Theology 261
vii Visions of the Past: Religious Belief and theHistorical Sciences 307
viii Evolutionary Theory and Religious Belief 374
Postscript: Science and Religion in the Twentieth Century 438
Bibliographic Essay 475
Sources of Quotations 543
Index 548
Fiszki (22)
BRO-01 — prostej tezy o zgodzie lub konflikcie nauki i religii; rekonstruuje zmienne funkcje argumentów z projektu oraz ich ograniczenia.
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
BRO-01 – Stworzenie nie oznacza automatycznie odrębnego stworzenia każdego gatunku
Jak wykorzystać
A – cytat centralny s. 4; strona PDF 16; „Introduction” Rozdział 2, pkt 1 (klasyczna teologia stworzenia); pomocniczo Rozdział 1, pkt 5
Przekład roboczy
„Doktryna ta – jak się twierdzi – odnosi się do ostatecznej zależności wszystkiego, co istnieje, od Stwórcy. Nie musi ona pociągać za sobą odrębnego stworzenia każdego gatunku.”
Jak wykorzystać
Pozwala oddzielić teologiczną doktrynę stworzenia od biologicznego fiksizmu. Jest dobrym zdaniem otwierającym rozdział o stworzeniu i porządku przyczyn wtórnych.
Zastrzeżenie
Brooke relacjonuje stanowisko, a nie samodzielnie dowodzi jego prawdziwości. W pracy należy uzupełnić je źródłami teologicznymi.
Zaplecze redakcyjne
BRO-2 — Nie istnieje jedna ponadczasowa „relacja nauki i religii”
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
Jak wykorzystać
A – rama metodologiczna całej rozprawy s. 438; strona PDF 450; „Postscript: Science and Religion in the Twentieth Century” Wstęp metodologiczny; Rozdział 2, pkt 3
Przekład roboczy
„Popularne uogólnienia dotyczące tej relacji, ujmowane czy to w kategoriach wojny, czy pokoju, po prostu nie wytrzymują poważnego badania. Nie istnieje coś takiego jak jedna relacja między nauką a religią. Jest ona tym, czym uczyniły ją różne osoby i wspólnoty w mnogości odmiennych kontekstów.”
Jak wykorzystać
Chroni rozprawę przed uproszczonym modelem konfliktu albo harmonii. Uzasadnia analizę konkretnych argumentów, autorów i poziomów dyskursu.
Zastrzeżenie
Cytat nie oznacza, że każde stanowisko jest równie trafne; wskazuje na konieczność analizy historycznej i pojęciowej.
Zaplecze redakcyjne
BRO-03 — Newtonowska filozofia przyrody obejmowała pytania o Boga
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Jak wykorzystać
B – ważny materiał historyczny s. 9; strona PDF 21; „Introduction” Rozdział 1, pkt 2 (od Newtona do Behego i Meyera); Rozdział 2, pkt 2
Przekład roboczy
„Sam Newton zauważał, że do zadań filozofii przyrody należy rozważanie takich kwestii, jak przymioty Boga i Jego relacja do świata fizycznego.”
Jak wykorzystać
Może otwierać historyczny odcinek poświęcony Newtonowi i pokazać, że nowożytna „filozofia przyrody” nie pokrywała się z dzisiejszą, wąsko zdefiniowaną nauką empiryczną.
Zastrzeżenie
Nie wolno z tego wyprowadzać wniosku, że współczesna nauka musi obejmować teologię; Brooke podkreśla historyczną zmianę granic dyscyplin.
Zaplecze redakcyjne
BRO-04 — Stworzenie, regularność świata i „prawa” ustanowione przez inteligencję
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Jak wykorzystać
A – cytat centralny dla rekonstrukcji Projektanta s. 26; strona PDF 38; rozdz. I, „The Diversity of Interaction” Rozdział 1, pkt 2; Rozdział 3, predykcje 2-4 i 7
Przekład roboczy
„Siedemnastowieczni filozofowie przyrody przedstawiali swoją pracę jako poszukiwanie porządku we wszechświecie regulowanym przez inteligentnego Stwórcę. […] Prawa były skutkiem prawodawstwa inteligentnego bóstwa. […] Newton głosił, że uporządkowanie Układu Słonecznego zakłada «radę i panowanie inteligentnego i potężnego Bytu».”
Jak wykorzystać
Dostarcza historycznego materiału dla cech Projektanta: inteligencja, sprawczość, wola i panowanie, a także jedność praw.
Zastrzeżenie
Jest to rekonstrukcja historycznej motywacji pojęcia „praw natury”, nie samodzielny dowód metafizyczny.
Zaplecze redakcyjne
BRO-5 — Dopasowanie umysłu do poznawalności świata
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
Jak wykorzystać
A – mocne wsparcie dla predykcji racjonalności i komunikatywności s. 29; strona PDF 41; rozdz. I Rozdział 3, predykcje 3, 5 i 6
Przekład roboczy
„Jeśli ludzki umysł został stworzony tak, że odpowiada poznawalności natury, można było potwierdzić możliwość pewnej wiedzy naukowej. […] Udowodnioną zdolność odkrywania praw natury i wyrażania ich matematycznie William Whewell uznawał za świadectwo pokrewieństwa między umysłem ludzkim a boskim.”
Jak wykorzystać
Nadaje historyczne i filozoficzne tło tezie o „czytelności” świata oraz zgodności rozumu poznającego z racjonalną strukturą rzeczywistości.
Zastrzeżenie
Wniosek o umyśle Boskim wymaga osobnej argumentacji; Brooke opisuje stanowisko Whewella.
Zaplecze redakcyjne
BRO-06 — Newton: oko, optyka i pytanie o „ślepy przypadek”
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Jak wykorzystać
B – klasyczna historia argumentu z projektu s. 32; strona PDF 44; rozdz. I Rozdział 1, pkt 2; Rozdział 2, pkt 2
Przekład roboczy
„Zauważając, że soczewka i źrenica oka były «tak precyzyjnie ukształtowane i przystosowane do widzenia, że żaden artysta nie potrafi ich ulepszyć», Newton pytał, czy ślepy przypadek mógł znać światło i jego załamanie na tyle, by urzeczywistnić ten projekt.”
Jak wykorzystać
Przydatny w historycznej genealogii argumentów projektowych: od optyki Newtona do biologicznych argumentów Paleya i współczesnego inteligentny projekt.
Zastrzeżenie
To świadectwo historyczne, nie aktualna ocena biologii oka ani mechanizmu ewolucyjnego.
Zaplecze redakcyjne
BRO-07 — Klasyczne ostrzeżenie przed „Bogiem luk”
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Jak wykorzystać
A – cytat obowiązkowy s. 39; strona PDF 51; rozdz. I Rozdział 2, pkt 3; Rozdział 3, predykcja 8; Rozdział 1, pkt 5
Przekład roboczy
„Dawne precedensy wskazują, że konflikt z pewnością powstanie, jeśli twierdzenia o Bogu będą używane do wypełniania luk w wyjaśnieniu naukowym.”
Jak wykorzystać
Może wyznaczyć negatywne kryterium poprawnej argumentacji: Bóg nie powinien pełnić funkcji doraźnego zastępstwa dla niewiedzy, lecz być wnioskiem metafizycznym o innym zakresie.
Zastrzeżenie
Trzeba wyjaśnić, dlaczego wnioskowanie projektowe nie jest wyłącznie argumentem z braku aktualnego mechanizmu naturalnego.
Zaplecze redakcyjne
BRO-10 — Przeciążenie nauk ciężarem apologetycznym
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Jak wykorzystać
A – ważne ostrzeżenie konstrukcyjne s. 265; strona PDF 277; rozdz. VI Rozdział 1, pkt 5; Rozdział 2, pkt 2; Rozdział 3, predykcja 8
Przekład roboczy
„Nie chodzi o to, że nauka podważyła argument z projektu – z pewnością nie w XVIII wieku. Było raczej przeciwnie. Problem polegał na tym, że apologeci religijni wymagali od niej zbyt wiele. Na nauki nałożono ciężar religijny, którego ostatecznie nie były zdolne unieść.”
Jak wykorzystać
Pomaga ustawić umiarkowany cel rozprawy: nie „nauka dowodzi całej wiary chrześcijańskiej”, lecz „pewne dane mogą racjonalnie otwierać pytanie metafizyczne”.
Zastrzeżenie
To historyczna diagnoza Brooke’a; powinna zostać przełożona na precyzyjne kryteria współczesnej argumentacji.
Zaplecze redakcyjne
BRO-8 — Paley: jedność planu, prawa i osobowy Bóg
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
Jak wykorzystać
A – centralna fiszka o Paleyu s. 261; strona PDF 273; początek rozdz. VI Rozdział 2, pkt 2; Rozdział 3, predykcje 1, 3, 4 i 7
Przekład roboczy
„Teologia naturalna Williama Paleya […] głosiła, że istnieje dowód jedności Boga. Wynikał on z «jednolitości planu dostrzegalnego we wszechświecie». […] Argument Paleya był jednak bardziej ambitny: zmierzał do wykazania istnienia Boga osobowego.”
Jak wykorzystać
Łączy historię argumentu z projektu z głównym pytaniem rozprawy: jak daleko od wykrycia projektu można przejść do jednego, osobowego Projektanta.
Zastrzeżenie
Brooke natychmiast poddaje tę ambicję krytycznej analizie; cytat powinien być zestawiony z fiszkami BRO-10-BRO-14.
Zaplecze redakcyjne
BRO-9 — Naturalna teologia może prowadzić zarówno ku chrześcijaństwu, jak i deizmowi
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
Jak wykorzystać
A – klucz do granic identyfikacji Projektanta s. 263; strona PDF 275; rozdz. VI Rozdział 2, pkt 2; Rozdział 3, predykcja 8
Przekład roboczy
„Fakt, że teologia naturalna mogła służyć zarówno do atakowania, jak i obrony chrześcijaństwa, może być dezorientujący, lecz właśnie ta dwuznaczność pomaga wyjaśnić jej trwałość. Bez dodatkowego doprecyzowania nie zawsze jest jasne, czy zwolennicy projektu argumentowali na rzecz tezy chrześcijańskiej, czy deistycznej.”
Jak wykorzystać
Bardzo ważna fiszka dla wniosku, że same dane o projekcie nie identyfikują jeszcze Boga Trójjedynego ani historii zbawienia.
Zastrzeżenie
W rozdziale 3 należy wyraźnie oddzielić „profil metafizyczny” Projektanta od treści Objawienia.
Zaplecze redakcyjne
BRO-11 — Akwinata i zakaz prostego antropomorfizowania Boga
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
Jak wykorzystać
A – centralna fiszka tomistyczna s. 266; strona PDF 278; rozdz. VI Rozdział 2, pkt 1-2; Rozdział 3, szczególnie predykcje 1 i 8
Przekład roboczy
„Akwinata ostrzegał przed antropomorficznym rozumowaniem, które po prostu przypisuje Bogu ludzkie cechy. Z argumentu teleologicznego wyłączył nawet rzeczy ożywione, ponieważ to nieświadome współdziałanie rzeczy nieożywionych w osiąganiu określonych celów wyraźniej mówiło o istnieniu Boga.”
Jak wykorzystać
Pomaga odróżnić analogiczne orzekanie o Bogu od prostego przenoszenia na Niego psychologii człowieka. Wspiera ostrożność przy tezie „Projektant jest osobą”.
Zastrzeżenie
Interpretację Brooke’a należy skonfrontować bezpośrednio z tekstami Tomasza i literaturą tomistyczną.
Zaplecze redakcyjne
BRO-12 — Kant: argument z projektu prowadzi co najwyżej do architekta
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
Jak wykorzystać
A – cytat obowiązkowy do krytyki Kanta s. 277; strona PDF 289; rozdz. VI, „Natural Theology in Germany: The Kantian Alternative” Rozdział 2, pkt 2; Rozdział 3, predykcje 2 i 8
Przekład roboczy
„Najwięcej, co argument mógł wykazać, to że świat ma architekta pracującego na uprzednio istniejącym materiale. Tak daleko sięgała analogia z ludzkim wytwarzaniem. Wykazanie przygodności materii, roli Boga jako Stwórcy lub istnienia Bytu koniecznego wymagało innego rodzaju argumentu.”
Jak wykorzystać
Precyzyjnie wyznacza lukę między „projektantem układu” a „Stwórcą ex nihilo”. Może organizować przejście od inteligentny projekt do argumentacji metafizycznej.
Zastrzeżenie
Wniosek Kanta należy przedstawić jako poważne ograniczenie, a nie retoryczną przeszkodę do pominięcia.
Zaplecze redakcyjne
BRO-13 — Kant: „jak gdyby” prawodawca i problem niewyczerpanych alternatyw
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Jak wykorzystać
A – kluczowy standard falsyfikacyjny s. 277-278; strona PDF 289-290; rozdz. VI Rozdział 1, pkt 5; Rozdział 2, pkt 2-3
Przekład roboczy
„To, że prawa natury należało traktować tak, jak gdyby zostały ustanowione przez prawodawcę, nie wystarczało do wykazania, że rzeczywiście tak było. Wniosek o boskim projektancie byłby bezpieczny tylko wtedy, gdyby nie dało się znaleźć żadnego innego wyjaśnienia pozoru projektu. Nie można jednak wiedzieć, czy wyczerpano wszystkie możliwości.”
Jak wykorzystać
Daje mocny schemat rozdziału o krytyce inteligentny projekt: konkurencyjne wyjaśnienia, zakres eliminacji alternatyw i różnica między najlepszym wyjaśnieniem a dowodem wykluczającym wszystkie możliwości.
Zastrzeżenie
teoria inteligentnego projektu zwykle odwołuje się do wnioskowania do najlepszego wyjaśnienia, a nie do logicznego wyczerpania wszystkich możliwości; tę różnicę trzeba omówić.
Zaplecze redakcyjne
BRO-14 — Kant: z kunsztu nie wynika jeszcze świętość, dobroć i sprawiedliwość
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
Jak wykorzystać
A – najważniejsza fiszka do granic rozdziału 3 s. 279; strona PDF 291; rozdz. VI Rozdział 3, predykcja 8; także predykcje dotyczące dobroci i osobowości
Przekład roboczy
„Największym brakiem fizykoteologii było według Kanta to, że niezależnie od tego, jak wiele mądrego kunsztu ujawnia świat, nie może on wykazać moralnej mądrości, którą należy orzekać o Bogu. Aby uznać Byt święty, dobry i sprawiedliwy, trzeba przekroczyć antropomorfizm argumentu z projektu.”
Jak wykorzystać
Bezpośrednio wspiera tezę, że z natury można rekonstruować tylko część cech Projektanta, natomiast dobroć moralna i pełna tożsamość Boga wymagają dalszej argumentacji lub Objawienia.
Zastrzeżenie
To jeden z najważniejszych tekstów hamujących zbyt szybkie utożsamienie „inteligentnej przyczyny” z Bogiem chrześcijańskim.
Zaplecze redakcyjne
BRO-15 — Teologia naturalna jako wyjaśnianie pojęcia Boga, nie tylko formalny dowód
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
Jak wykorzystać
A – centralna fiszka metodologiczna s. 285; strona PDF 297; rozdz. VI Rozdział 2, pkt 2; Rozdział 3 – metoda rekonstrukcji ośmiu cech
Przekład roboczy
„Traktowanie tradycyjnych «dowodów» na istnienie Boga tak, jakby były wyłącznie dowodami – i dlatego koniecznie porażkami – oznacza pominięcie innych ról, które pełniły. Mogły działać niedemonstratywnie, wyjaśniając, co znaczy, że Bóg jest Bogiem.”
Jak wykorzystać
Świetnie uzasadnia koncepcję rozdziału 3 jako „teologicznej rekonstrukcji” profilu Projektanta, a nie wyłącznie sylogistycznego dowodu.
Zastrzeżenie
Trzeba jasno powiedzieć, które wnioski mają charakter demonstratywny, probabilistyczny, analogiczny lub wyłącznie heurystyczny.
Zaplecze redakcyjne
BRO-16 — Argument z projektu jako „przedsionek” pytań, na które odpowiada Ewangelia
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
Jak wykorzystać
A – fiszka najlepiej odpowiadająca zamysłowi rozprawy s. 287; strona PDF 299; rozdz. VI Rozdział 3 – synteza i zakończenie; predykcja 8
Przekład roboczy
„Thomas Chalmers […] chętnie przyznawał, że argument z projektu nie jest przekonujący jako dowód. Czynił jednak jedno: stawiał pytania o pochodzenie i cel stworzenia – pytania, które powinni zadawać niewierzący i na które jedynie Ewangelia dostarczała satysfakcjonujących odpowiedzi.”
Jak wykorzystać
Może stać się historycznym mottem tezy, że inteligentny projekt jest „przedsionkiem”, a nie substytutem Objawienia.
Zastrzeżenie
Sformułowanie Chalmersa ma charakter apologetyczny; w rozprawie trzeba niezależnie uzasadnić przejście od pytania do teologicznej odpowiedzi.
Zaplecze redakcyjne
BRO-17 — Prawa natury mogą być teologicznie ważne bez odwołania do interwencji
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
Jak wykorzystać
A – ważne przeciw „Bogu luk” s. 301-303; strona PDF 313-315; rozdz. VI Rozdział 2, pkt 1-2; Rozdział 3, predykcje 2-4 i 7
Przekład roboczy
„Dla Powella nie miało znaczenia, czy rozwój Układu Słonecznego, a nawet systemów organicznych, można wyjaśnić prawami naturalnymi. Sam fakt, że prawa te współdziałały w powstaniu takiego świata, stanowił wystarczające świadectwo boskiej mądrości i przewidywania. […] Whewell wielokrotnie twierdził, że prawa natury i skutki ich połączenia są równie stosownym świadectwem działania Boga jak odwołanie do boskiej interwencji.”
Jak wykorzystać
Pozwala budować argumentację nie na braku praw naturalnych, lecz na ich racjonalności, zestrojeniu i skutkach. Dobrze łączy teologię stworzenia z fine-tuningiem.
Zastrzeżenie
To nadal argument filozoficzno-teologiczny nadbudowany nad opisem naukowym; nie należy przedstawiać go jako elementu samej fizyki lub biologii.
Zaplecze redakcyjne
BRO-18 — Niedookreślenie teorii przez dane – i granica dla ingerencji pojęć religijnych
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Jak wykorzystać
A – kluczowa fiszka do naturalizmu metodologicznego s. 446; strona PDF 458; postscriptum Rozdział 2, pkt 3; Rozdział 1, pkt 1 i 5
Przekład roboczy
„Wykazano, że konstrukty teoretyczne występujące w różnych gałęziach nauki są wzajemnie zależne, a także niedookreślone przez dane, które mają wyjaśniać. […] Nie uprawnia to oczywiście pojęć religijnych do wtargnięcia w konceptualizację naukową. Uświadomienie sobie niedookreślenia teorii przez dane wyjaśnia jednak, dlaczego przekonania estetyczne i religijne odgrywały w przeszłości rolę selekcyjną.”
Jak wykorzystać
Daje zniuansowany punkt wyjścia do naturalizmu metodologicznego: nauka nie jest prostym odczytem „nagich faktów”, ale to nie oznacza automatycznej legitymizacji teologii jako składnika teorii naukowej.
Zastrzeżenie
To zdanie powinno być zestawione z literaturą filozofii nauki dotyczącą abdukcji, teorii historycznych i demarkacji.
Zaplecze redakcyjne
BRO-19 — Darwinowska „przypadkowość” nie oznacza braku przyczyn
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Jak wykorzystać
A – ważne pojęciowo s. 414-415; strona PDF 426-427; rozdz. VIII Rozdział 1, pkt 5; Rozdział 2, pkt 3
Przekład roboczy
„Przez «przypadkowe» zmiany Darwin nie rozumiał zdarzeń bez przyczyny. Niekiedy słowo to jedynie przykrywało nieznajomość przyczyny, innym razem oznaczało przecięcie niezależnych łańcuchów Fiszki źródłowe do rozprawy doktorskiej przyczynowych. Sedno sprawy polegało na tym, że zmian nie można było uznać za odpowiedź na potrzeby adaptacyjne organizmu. W tym sensie proces wydawał się pozbawiony kierunku.”
Jak wykorzystać
Pomaga uniknąć błędnej alternatywy „przypadek albo przyczyna”. Rzeczywisty spór dotyczy ukierunkowania, adekwatności mechanizmu i relacji zmian do funkcjonalnych potrzeb.
Zastrzeżenie
W pracy należy odróżnić przypadkowość epistemiczną, statystyczną, przyczynową i teleologiczną.
Zaplecze redakcyjne
BRO-20 — Stworzenie przez przyczyny wtórne i katolicka mediacja Mivarta
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
Jak wykorzystać
A – ważne dla teologii stworzenia s. 420; strona PDF 432; rozdz. VIII Rozdział 2, pkt 1; pomocniczo Rozdział 3 – synteza
Przekład roboczy
„Mivart chciał wykazać, że dobry katolik może być ewolucjonistą. Twierdził, że u scholastycznego filozofa Suáreza znalazł precedens pozwalający przyjąć możliwość stworzenia poprzez przyczyny wtórne.”
Jak wykorzystać
Może wprowadzać zagadnienie działania Boga przez przyczyny stworzone oraz historyczne próby pogodzenia stworzenia z ewolucją.
Zastrzeżenie
Brooke opisuje spór Mivarta z Huxleyem i zaznacza kontrowersyjność interpretacji Suáreza; nie wolno traktować cytatu jako rozstrzygnięcia tomistycznego.
Zaplecze redakcyjne
BRO-21 — Jednolity proces i wniosek o jednym Projektancie
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
Lokalizacja
Jak wykorzystać
B – użyteczne dla siódmej predykcji s. 432; strona PDF 444; rozdz. VIII Rozdział 3, predykcja 7 (jedno źródło projektu)
Przekład roboczy
„Dopóki ewolucję darwinowską można było ujmować jako jednolity proces, w którym potencjalność urzeczywistniała się w wyższych formach organicznych, wniosek – jak sugerował – musiał prowadzić do jednego projektanta.”
Jak wykorzystać
Stanowi historyczny precedens dla argumentu, że jedność porządku i procesu czyni hipotezę jednego źródła bardziej naturalną niż hipotezę wielu nieskoordynowanych projektantów.
Zastrzeżenie
To relacja z argumentacji Temple’a, a nie dowód Brooke’a. Samo pojęcie „jednolity proces” wymaga precyzji.
Zaplecze redakcyjne
BRO-22 — Konieczność odróżnienia ID od „scientific creationism”
Stały link do fiszkiRozumiem fragment
BRO-22 – Konieczność odróżnienia inteligentny projekt od „scientific creationism”
Jak wykorzystać
B – ważne polemicznie s. 469; strona PDF 481; postscriptum Rozdział 1, pkt 1 i 5
Przekład roboczy
„W Ameryce obrońca liberalnych wartości religijnych musi odróżnić własne stanowisko od rosnącej grupy kreacjonistów, których ataki na teorię ewolucji stanowią zagrożenie nie tylko dla kierunku badań, lecz także dla treści poznawczej nauki akademickiej.”
Jak wykorzystać
Uzasadnia potrzebę precyzyjnego rozdzielenia inteligentny projekt, kreacjonizmu biblijnego, krytyki ewolucjonizmu i teologii stworzenia. Może być cytatem otwierającym część o demarkacji.
Zastrzeżenie
Książka powstała przed dojrzałą współczesną debatą nad inteligentny projekt; Brooke mówi tu o amerykańskim „scientific creationism”, nie ocenia bezpośrednio teorii inteligentnego projektu.