Omówienie źródła
Bibliografia doktoratu
Pełny widok tekstowy: wszystkie sekcje są rozwinięte i znajdują się w jednym dokumencie HTML.
Richard Swinburne, The Existence of God, wyd. 2, Clarendon Press – Oxford University Press, Oxford 2004.
369 stron PDF: karta tytułowa drugiego wydania, metryka, przedmowa, spis oraz tekst z drukowaną paginacją 1–363. Kopia obejmuje wprowadzenie, czternaście rozdziałów, trzy Additional Notes, Concordance i indeks kończący się na s. 363. Metryka wyraźnie podaje „This edition published 2004”; odróżnia je od pierwszego wydania 1979 oraz wznowienia z dodatkami 1991.
Swinburne rozważa, czy świadectwa doświadczenia przemawiają łącznie za istnieniem Boga. Najpierw wyjaśnia rodzaje argumentów indukcyjnych, naturę wyjaśnienia, jego uzasadnienie i znaczenie prostoty hipotezy. Następnie bada teizm jako możliwe wyjaśnienie istnienia świata, praw przyrody, dostrojenia warunków fizycznych, świadomości i świadomości moralnej. Omawia także opatrzność, zło, historię, cuda oraz doświadczenia religijne. Poszczególne argumenty ujmuje kumulatywnie, korzystając z rachunku prawdopodobieństwa i teorii konfirmacji. Rozróżnia zwiększenie prawdopodobieństwa hipotezy od wykazania, że jest ona bardziej prawdopodobna niż jej zaprzeczenie. W końcowym bilansie broni drugiego wniosku w odniesieniu do teizmu, przypisując istotną rolę doświadczeniu religijnemu. Drugie wydanie rozwija między innymi analizę praw przyrody, dostrojenia, świadomości i problemu zła. Dodatkowe noty dotyczą Trójcy, argumentów z projektu biologicznego oraz argumentu Plantingi przeciw naturalizmowi ewolucyjnemu. Książka przedstawia autorską argumentację probabilistyczną i objaśnia kryteria, według których oceniana jest siła przytaczanych świadectw.
filozofia religii; teizm; argumentacja indukcyjna; prawdopodobieństwo; teoria konfirmacji; wyjaśnienie; prostota hipotezy; argument kosmologiczny; subtelne dostrojenie; świadomość moralna; problem zła; doświadczenie religijne; cuda
Introduction 1
1. InductiveArguments 4
2. TheNatureofExplanation 23
3. TheJustificationofExplanation 52
4. CompleteExplanation 73
5. TheIntrinsicProbabilityofTheism 93
6. TheExplanatoryPowerofTheism:General Considerations 110
7. TheCosmologicalArgument 133
8. TeleologicalArguments 153
9. ArgumentsfromConsciousnessandMorality 192
10. TheArgumentfromProvidence 219
11. TheProblemofEvil 236
12. ArgumentsfromHistoryandMiracles 273
13. TheArgumentfromReligiousExperience 293
14. TheBalanceofProbability 328
AdditionalNote1: TheTrinity 343
AdditionalNote2: RecentArgumentstoDesign fromBiology 346
AdditionalNote3: Plantinga’sArgumentagainst EvolutionaryNaturalism 350
Concordance 355
Index 357
R. Swinburne, The Existence of God, wyd. 2, s. 2; w pliku strona PDF 8.
Rozdz. 2.2; rozdz. 3.8 (granica teologii naturalnej). Funkcja w wywodzie Ustalenie epistemicznego statusu argumentów za Bogiem.
(własny) „Będę jednak argumentował, że chociaż rozum może dojść do dość dobrze uzasadnionego wniosku o istnieniu Boga, może to być jedynie wniosek prawdopodobny, a nie niepowątpiewalny. Z tego powodu w praktykowaniu religii pozostaje wiele miejsca dla wiary.”
w rozprawie Cytat dobrze otwiera część o teologii naturalnej. Pozwala od początku odróżnić argumentację kumulatywną od demonstracji dedukcyjnej i uzasadnić ostrożny język wniosków w rozdziale 3.
Swinburne broni racjonalnej konkluzji probabilistycznej, nie twierdzi, że wiara jest irracjonalnym dodatkiem do braku dowodów.
teologia naturalna; prawdopodobieństwo; wiara; rozum
R. Swinburne, s. 7; strona PDF 13.
Rozdz. 3.1-3.8; pomocniczo rozdz. 2.2. Funkcja w wywodzie Precyzyjna definicja hipotezy, której prawdopodobieństwo jest oceniane.
(własny) „Przyjmuję, że zdanie «Bóg istnieje» […] jest logicznie równoważne zdaniu: «istnieje z konieczności osoba bez ciała (to znaczy duch), która z konieczności jest wieczna, doskonale wolna, wszechmocna, wszechwiedząca, doskonale dobra i jest stwórcą wszystkich rzeczy».”
w rozprawie Może służyć jako kontrapunkt dla „minimalnej” hipotezy inteligentny projekt. Swinburne bada nie samą nieokreśloną inteligencję, lecz bogatą hipotezę teizmu, dzięki czemu może formułować przewidywania o tym, jaki świat Bóg miałby powód stworzyć.
Definicja zawiera więcej treści niż można wyprowadzić z samych danych biologicznych. To właśnie należy rozdzielić w rekonstrukcji: wynik wnioskowania z natury oraz treści wnoszone przez filozofię i Objawienie.
Bóg; osoba; wolność; omniscjencja; dobroć; stworzenie
R. Swinburne, s. 12-13; strona PDF 18-19.
Rozdz. 2.2; syntetyczne zakończenie rozdz. 1 i wprowadzenie do rozdz. 3. Funkcja w wywodzie Architektura całej argumentacji: każdy argument może wnosić niewielki przyrost potwierdzenia.
(własny) „Niefortunną cechą współczesnej filozofii religii jest skłonność do traktowania argumentów za istnieniem Boga w izolacji. […] Tymczasem argumenty mogą się wzajemnie wspierać albo osłabiać. […] Kluczowe pytanie brzmi, czy wszystkie razem czynią istnienie Boga prawdopodobnym i czy bilans całego istotnego materiału świadczy na rzecz teizmu.”
w rozprawie Cytat uzasadnia zestawienie w jednej rozprawie danych biologicznych, fine-tuningu, pochodzenia życia, praw przyrody i świadomości. Każda linia może być słaba samodzielnie, lecz istotna jako składnik przypadku kumulatywnego.
Kumulacja nie naprawia błędnych argumentów. Każdy składnik musi przynajmniej rzeczywiście podnosić prawdopodobieństwo hipotezy.
kumulatywny przypadek; C-indukcja; całość świadectw
R. Swinburne, s. 37-38; strona PDF 43-44.
Rozdz. 2.2 i 2.3; rozdz. 3.1 i 3.4. Funkcja w wywodzie Filozoficzna podstawa przejścia od praw i stanów do racjonalnego sprawcy z intencją.
(własny) „W centralnym przypadku wyjaśnienia osobowego tłumaczymy zjawisko E jako zamierzenie spowodowane przez racjonalnego sprawcę P. […] Wyjaśnienie osobowe wygląda zupełnie inaczej niż wyjaśnienie naukowe. W wyjaśnieniu naukowym tłumaczymy zdarzenie E przez wcześniejsze zdarzenia lub stany C oraz prawa przyrody L. W wyjaśnieniu osobowym tłumaczymy E jako skutek działania sprawcy P, podjętego w celu urzeczywistnienia przyszłych zamiarów.”
w rozprawie Cytat może uporządkować debatę o naturalizmie metodologicznym: hipoteza osobowa nie jest po prostu kolejnym prawem fizycznym, lecz innym typem wyjaśnienia. W rozdziale 3 wspiera atrybuty racjonalności, woli i celowości.
Spór dotyczy tego, czy i kiedy wyjaśnienie osobowe jest uprawnione na poziomie metafizycznym. Samo odróżnienie typów wyjaśnień nie rozstrzyga jeszcze, że konkretne zjawisko wymaga sprawcy.
wyjaśnienie osobowe; wyjaśnienie naukowe; intencja; sprawca
2004 R. Swinburne, s. 57-58; strona PDF 63-64.
Rozdz. 1.3 i 1.5; rozdz. 2.2. Funkcja w wywodzie Kryteria porównywania teorii, komplementarne wobec Sobra.
„Teoria ma wysoką moc wyjaśniającą o tyle, o ile ma wysoką moc predykcyjną, a świadectwo ma niskie prawdopodobieństwo uprzednie. […] Podkreślam ogromne znaczenie kryterium prostoty. […] Dla każdego skończonego zbioru zjawisk można skonstruować nieskończenie wiele teorii, z których każda z doskonałą dokładnością prowadzi do zdań opisujących dotychczasowe obserwacje.”
w rozprawie Cytat może służyć do oceny, czy hipoteza inteligentny projekt wyjaśnia dane, czy jedynie jest do nich dopasowana. Pozwala też przejść od samego likelihood do szerszej oceny: uwzględnić prostotę i prawdopodobieństwo uprzednie.
Swinburne nadaje prostocie bardzo dużą wagę. W pracy trzeba zdefiniować, w jakim sensie teizm ma być prostszy od alternatyw i czy prostota ontologiczna wystarcza.
R. Swinburne, s. 105-106; strona PDF 111-112.
Rozdz. 3.3, 3.4 i 3.8. Funkcja w wywodzie Próba logicznego powiązania przymiotów Projektanta, a nie tylko ich luźnego wyliczenia.
(własny) „Doskonale wolny i wszechwiedzący byt nie może zatem dokonywać czynów moralnie złych. […] Doskonała dobroć Boga wynika z Jego wszechwiedzy i doskonałej wolności. Teizm postuluje więc jedną osobę bardzo prostego rodzaju
wszechobecnym duchem, stwórcą wszystkiego i bytem doskonale dobrym.”
w rozprawie W rozdziale 3 cytat pozwala pokazać, że cechy Projektanta mogą tworzyć system zależności. Nie wszystkie są niezależnymi „dodatkami”; Swinburne próbuje wyprowadzać jedne z drugich.
To wyprowadzenie zależy od kontrowersyjnych założeń o wolności, racjonalności działania i obiektywności sądów moralnych. Należy je przedstawić jako stanowisko Swinburne’a, nie jako oczywisty wynik danych naukowych.
dobroć; wolność; wszechwiedza; prostota teizmu
2004 R. Swinburne, s. 110; strona PDF 116.
Rozdz. 2.2; rozdz. 1.3 i 1.5. Funkcja w wywodzie Formalny pomost między krytyką Sobra a teistyczną metodą Swinburne’a.
„Wystąpienie określonych zjawisk potwierdzi – to znaczy podniesie prawdopodobieństwo – istnienie Boga wtedy i tylko wtedy, gdy zjawiska te są bardziej prawdopodobne przy założeniu istnienia Boga niż przy założeniu, że Boga nie ma. […] Siła argumentów zależy od mocy wyjaśniającej teizmu wobec tych zjawisk: o ile bardziej prawdopodobne stają się one, jeśli Bóg istnieje, niż gdy Jego istnienia nie zakładamy.”
w rozprawie To jedna z najważniejszych fiszek całego zestawu. Pokazuje, że zasadniczy standard metodologiczny Sobra może zostać przyjęty przez teistę. Różnica dotyczy nie formy wnioskowania, lecz tego, czy potrafimy uzasadnić P(e | teizm).
Hipoteza „nie ma Boga” jest bardzo szeroka i obejmuje wiele modeli. Warto rozważyć, czy porównanie powinno dotyczyć konkretnej alternatywy naturalistycznej, a nie samej negacji teizmu.
R. Swinburne, s. 143; strona PDF 149.
Rozdz. 2.2 i 2.3; rozdz. 3.2. Funkcja w wywodzie Argument za źródłem nieredukowalnym do elementu wewnątrzkosmicznego.
(własny) „Podobnie jak Leibniz dochodzę do wniosku, że istnienie Wszechświata przez skończony lub nieskończony czas pozostawałoby nagim, niewyjaśnionym faktem, gdyby dopuszczać wyłącznie wyjaśnienie naukowe. […] Istnienie fizycznego Wszechświata należy do rzeczy zbyt wielkich, by nauka mogła je wyjaśnić. Jeśli ma zostać wyjaśnione, trzeba wprowadzić wyjaśnienie osobowe.”
w rozprawie Cytat wspiera drugi atrybut z rozdziału 3: źródło całego kosmosu nie może być po prostu jednym z jego elementów. Dobrze łączy fine-tuning z szerszym argumentem kosmologicznym.
Swinburne zakłada, że wyjaśnienie naukowe całej serii stanów nie może być kompletne. To stanowisko metafizyczne wymaga zestawienia z krytyką zasady racji dostatecznej i z możliwością „brute fact”.
argument kosmologiczny; transcendencja; wyjaśnienie osobowe; Wszechświat
2004 R. Swinburne, s. 147; strona PDF 153.
Rozdz. 3.7; pomocniczo rozdz. 1.3. Funkcja w wywodzie Probabilistyczne uzasadnienie atrybutu jedności źródła.
„Jeśli porządek świata miałby być wyjaśniony przez wielu bogów, należałoby wyjaśnić, jak i dlaczego współpracują oni przy wytwarzaniu tych samych wzorców porządku w całym Wszechświecie. […] Gdyby za porządek odpowiadało więcej niż jedno bóstwo, oczekiwalibyśmy charakterystycznych śladów pracy różnych bóstw w różnych częściach Wszechświata.”
w rozprawie Może być głównym cytatem dla siódmej cechy Projektanta. Swinburne nie przedstawia tu ścisłego dowodu jedyności, lecz twierdzi, że jednolitość praw jest bardziej oczekiwana przy jednym źródle niż przy wielu niezależnych sprawcach.
Wielu projektantów mogłoby współpracować według wspólnego planu. Argument jedności wymaga więc dodatkowej oceny prostoty i kosztu wyjaśnienia tej koordynacji.
2004 R. Swinburne, s. 164-166; strona PDF 170-172.
Rozdz. 1.4; rozdz. 3.3, 3.6 i 3.7. Funkcja w wywodzie Połączenie racjonalności Projektanta, komunikatywności świata i jedności praw.
„Taki zbieg okoliczności domaga się wyjaśnienia przez jedno wspólne źródło zdolne go wytworzyć. […] Teizm każe oczekiwać świata, który na pewnym poziomie zjawiskowym jest prosty i niezawodny. […] Działanie praw przyrody stanowi zatem świadectwo – jeden z wątków argumentacji kumulatywnej – na rzecz istnienia Boga.”
w rozprawie Cytat dobrze pasuje do metafory „księgi natury”. Proste i stabilne prawa nie tylko porządkują kosmos, ale umożliwiają osobom uczenie się, przewidywanie i odpowiedzialne działanie.
Przejście od prostoty praw do intencji komunikacyjnej jest mocniejsze niż samo stwierdzenie poznawalności. W pracy warto zaznaczyć stopień wniosku: racjonalność i jedność wynikają mocniej niż „komunikacyjny zamiar” sensu stricto.
2004 R. Swinburne, s. 168; strona PDF 174.
Rozdz. 1.2 i 1.5; rozdz. 2.2. Funkcja w wywodzie Historyczna i metodologiczna korekta argumentu Paleya.
„Jedna z przesłanek tego argumentu została przez Darwina i jego następców wykazana jako wyraźnie fałszywa. […] Odkrycie to doprowadziło do niemal całkowitego zniknięcia argumentu teleologicznego z popularnej apologetyki -moim zdaniem niesłusznie, ponieważ można go łatwo zrekonstruować bez przesłanek obalonych przez Darwina. […] Tylko określone procesy działające na określony początkowy rodzaj materii nieorganicznej mogły doprowadzić do powstania ciał ludzkich.”
w rozprawie Cytat może wyznaczyć przejście od klasycznego argumentu z anatomii do współczesnego argumentu z praw, warunków początkowych i fine-tuningu. Pokazuje zgodność uznania ewolucji z teologiczną interpretacją porządku.
Swinburne uznaje ewolucyjne pochodzenie organizmów. Jego rekonstrukcja nie jest argumentem z braku mechanizmu, lecz z warunków umożliwiających działanie mechanizmu.
2004 R. Swinburne, s. 188-189; strona PDF 194-195.
Rozdz. 1.4; rozdz. 3.5 oraz 3.8. Funkcja w wywodzie Integracja fine-tuningu, ewolucji i celu powstania osób.
„Bóg ma dobry powód, by doprowadzić do istnienia ucieleśnionych, po ludzku wolnych sprawców. Może to osiągnąć przez bezpośrednie stworzenie takich ciał albo przez stworzenie i podtrzymywanie Wszechświata zaprojektowanego tak, by wyłonił je w długim procesie ewolucyjnym. […] Nie jest więc zbyt zaskakujące, że Bóg wybrał długą drogę ewolucyjną do wytworzenia ciał ludzkich.”
w rozprawie To ważna fiszka dla uniknięcia fałszywej alternatywy „ewolucja albo stworzenie”. W rozdziale 3 wspiera cechę życiodajną i osobotwórczą, a zarazem pokazuje, że taki wniosek zależy od teologicznego sądu o wartości osób.
Swinburne uzasadnia P(życie rozumne | teizm) przez teorię dobra. Sober domagałby się właśnie takiej treści o celach Projektanta, lecz może kwestionować jej niezależne poświadczenie.
2004 R. Swinburne, s. 209-211; strona PDF 215-217.
Rozdz. 3.5; ewentualnie ekskurs antropologiczny po rozdz. 1.4. Funkcja w wywodzie Przejście od ciał zdolnych do życia do podmiotów zdolnych do poznania, wyboru i relacji.
„Bóg ma dobry powód, by spowodować istnienie dusz i połączyć je z ciałami, ze względu na dobro istnienia po ludzku wolnych sprawców, którzy dzięki ciałom mogą mieć przyjemne doznania, tworzyć w znacznej mierze prawdziwe przekonania o świecie i wyznaczać własne cele w świetle tych przekonań, realnie zmieniając świat. […] Argument ze świadomości jest zatem dobrym argumentem C-indukcyjnym za istnieniem Boga.”
w rozprawie Cytat odpowiada cechom „życiodajny” i „osobotwórczy”. Umożliwia rozróżnienie między fine-tuningiem dla ciał a odrębnym argumentem z istnienia podmiotowości i rozumu.
Argument jest związany z substancjalnym dualizmem Swinburne’a i jego tezą o naukowej niewyjaśnialności relacji umysł-mózg. Wymaga krytycznej prezentacji, nie może być traktowany jako neutralny wynik neuronauki.
R. Swinburne, Dodatkowa nota 1, s. 344-345; strona PDF 350-351.
Rozdz. 3.8. Funkcja w wywodzie Wyraźne wyznaczenie granicy między teizmem filozoficznym a treścią chrześcijańskiego Objawienia.
(własny) „Argumenty tej książki należałoby dokładniej określić jako argumenty za istnieniem jednego bytu boskiego, osoby, od której zależy wszystko inne. Jest to teizm wspólny chrześcijaństwu, judaizmowi i islamowi. Teizm jest jednak zgodny z chrześcijańską doktryną Trójcy. […] Opisując swoje argumenty jako argumenty za «istnieniem Boga», upraszczam więc sprawę.”
w rozprawie To najtrafniejszy cytat do ósmej cechy w planie rozprawy. Pokazuje, że argumenty naturalne mogą prowadzić do ogólnego teizmu, ale pełna tożsamość Boga chrześcijańskiego wymaga dalszej teologii.
Swinburne w innym dziele próbuje argumentować za Trójcą także a priori. W tej rozprawie warto jednak odróżnić kompatybilność z Trójcą od wyprowadzenia Trójcy z danych przyrodniczych.
Trójca; teizm; Objawienie; granice wnioskowania
2004 R. Swinburne, Dodatkowa nota 2, s. 346-348; strona PDF 352-354.
Rozdz. 1.5; rozdz. 1.4 przy omawianiu relacji z fine-tuningiem. Funkcja w wywodzie Krytyka biologicznego argumentu Behego sformułowana przez teistycznego filozofa.
„Istnieją poważne wątpliwości, czy Behe wykazał istnienie takich systemów. […] Nawet gdyby istniały, fakt ten może nie mieć żadnego znaczenia dla siły argumentu z porządku przestrzennego; może go ani nie wzmacniać, ani nie osłabiać. […] Moim zdaniem współczesna nauka sugeruje, że żadna z dwóch tez potrzebnych, by uczynić takie systemy rozstrzygającymi, nie jest bardzo prawdopodobna.”
w rozprawie Cytat pokazuje, że teologia naturalna nie musi opierać się na aktualnych lukach mechanistycznych. Swinburne przesuwa argument z poziomu pojedynczej struktury na prawa i warunki umożliwiające powstawanie życia.
Ocena „current science” pochodzi z 2004 r.; w rozprawie trzeba ją zaktualizować literaturą biologiczną i nie traktować jako stanu wiedzy z 2026 r.
2004 R. Swinburne, Dodatkowa nota 2, s. 348-349; strona PDF 354-355.
Rozdz. 1.3 i 1.5; cały rozdz. 3. Funkcja w wywodzie Bezpośrednie uzasadnienie teologicznej rekonstrukcji cech Projektanta.
„Jakiekolwiek zjawisko może być świadectwem projektu tylko wtedy, gdy jest czymś, co projektant chciałby urzeczywistnić. Różni projektanci mają różne cele. […] Żadne zjawisko nie wskazuje na projekt jako taki, nie wskazując zarazem czegoś o rodzaju bytu, który je zaprojektował.”
w rozprawie To kluczowy cytat dla koncepcji całego rozdziału 3. Odpowiada na zarzut Sobra: aby ocenić dane, hipoteza projektowa musi zawierać uzasadnioną charakterystykę sprawcy i jego celów. Jednocześnie ostrzega, że nie można najpierw wykazać „czystego projektu”, a dopiero potem dowolnie dopisać Projektantowi przymioty.
Swinburne uzasadnia cele Boga a priori przez klasyczny teizm. W rozprawie trzeba stopniować wnioski: które cechy są wynikiem danych, a które są warunkiem skonstruowania hipotezy wyjaśniającej.