Pracownia poszukiwań
Cząstka Andrzej, 2007 – Architektura a natura. Problem mimesis w architekturze
Pełny widok tekstowy: wszystkie sekcje są rozwinięte i znajdują się w jednym dokumencie HTML.
Opis bibliograficzny
Andrzej Cząstka, Architektura a natura. Problem mimesis w architekturze — identyfikacja i rok 2007 według dotychczasowej karty bibliotecznej; posiadany wyciąg: s. 120–173 oraz tablice ilustracyjne, bez karty tytułowej i metryki wydawniczej.
Zakres dostępnej kopii
Wyciąg liczący 65 stron PDF: drukowane s. 120–173 oraz 11 stron tablic ilustracyjnych umieszczonych między s. 128 a 129 (PDF 10–20). Początek urywa wcześniejszy wywód w środku zdania. Kopia obejmuje końcówkę wcześniejszego rozdziału, rozdział 7 „Formy modalności mimesis. Systemowa rekapitulacja analizy badawczej”, rozdział 8 „Architektura w przestrzeni natury”, rozdział 9 „Konkluzja”, bibliografię (s. 168–170), spis ilustracji (s. 171–172) i streszczenie (s. 173). Brak początku książki, karty tytułowej, metryki i oryginalnego spisu treści.
Streszczenie treści
Zachowany wyciąg omawia twórcze związki architektury z naturą poprzez pojęcie mimesis. Rozdział siódmy porządkuje sposoby przekształcania przyrodniczych form i struktur: analogię, obraz ikoniczny, symetrię oraz znaczenia symboliczne. Przykłady obejmują między innymi realizacje Calatravy, Mendelsohna, Aalta i krakowską Mangghę. Rozdział ósmy przesuwa uwagę z pojedynczej budowli na miejsce, krajobraz i kulturowe doświadczenie zamieszkiwania. Łączy refleksję nad regionalizmem i genius loci z antropologicznym opisem domu, rytuałów budowlanych i symbolicznego porządkowania przestrzeni. Końcowa część rozważa trwałość mimetycznej twórczości oraz naśladowanie przez architekturę własnych wcześniejszych wzorców. Autor przedstawia projektowanie jako interpretację i przetworzenie świata natury, zależne również od wyobraźni i tradycji kulturowej. Materiał jest przydatny do rozpoznania tematów piękna, symbolu, relacji natury i kultury oraz znaczenia przestrzeni. Opis dotyczy dostępnych rozdziałów i końcowego streszczenia, nie nieobecnej początkowej części książki.
Hasła tematyczne
mimesis; filozofia architektury; estetyka; natura i kultura; analogia struktur; symbolika architektoniczna; symetria; wyobraźnia twórcza; krajobraz; genius loci; regionalizm; antropologia przestrzeni; dom i zamieszkiwanie
Fiszki (2)
CZA-2007-01 — Ciało człowieka jako wzorzec architektury
Stały link do fiszkiCzytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
7.4. ORDO NATURY; SYMETRIA I SYMETRYCZNOŚĆ; INTERPRETACJE W STRUKTURZE FORMY ARCHITEKTONICZNEJ
Dzieło sztuki może być i jest zwierciadłem sił i praw natury. Być może najpełniej ta zamierzona charakterystyczna własność występuje w architekturze i to zarówno historycznej, jak i współczesnej. Możemy tutaj wskazać estetykę baroku antycypującą nowożytne odczuwanie świata. Falująca ściana Guarino Guariniego jest ucieleśnieniem w dziele sztuki pulsującej energii natury. Współcześnie poetyka ruchu w naturze — znajdowana w formach biologicznych, takich jak skrzydła ptaków czy ruch fal na wodzie — jest inspiracją form dynamicznych w architekturze Santiaga Calatravy (Alexander Tzonis) (il. 17).
7.4.1. Symetria i symetryczność
Hermann Weyl (Symmetry) stwierdza, że prawa matematyczne rządzące naturą są źródłem symetrii i harmonii. Są to pryncypialne cechy łączące świat natury ożywionej i nieożywionej. Natomiast w dziele sztuki odzwierciedlają „porządek natury”, stanowią wzór i model budowy formy. Odstępstwa od ścisłej symetrii są cechą organizmów żywych.
Symetria bilateralna
Od starożytności człowiek i jego ciało było w centrum zainteresowania sztuki. Ciało człowieka było rozważane jako wzorzec symetrii bilateralnej w architekturze. Przykładem znanym, ale wymownym są rozważania teoretyków renesansu: Francesco di Giorgio (idealny model miasta), Andrea Palladio czy Leon Battista Alberti. Najogólniej jest to metaforyczne ujęcie ciała człowieka sprowadzonego do kanonu jako wzorca struktury formalnej i funkcjonalnej budynku i miasta (il. 18). Podobne relacje istniały w odniesieniu do ciała zwierząt. Antropologia przestrzeni daje przykłady, że zarówno korpus ludzki, jak i zwierzęcy służyły jako model organizacji przestrzennej habitatu (il. 19). Przykładem odniesień metaforycznych (znaczeniowych) do określonych części ciała ludzkiego może być dom mieszkalny Dogonów, jak i eskimoskie igloo.
Lokalizacja w źródle
Andrzej Cząstka, Architektura a natura. Problem mimesis w architekturze, Kraków 2007.
Rozdział 7 „Formy modalności mimesis. Systemowa rekapitulacja analizy badawczej”, § 7.4 oraz początek § 7.4.1, s. 124. Ciągły fragment od nagłówka 7.4 do końca akapitu „Symetria bilateralna”; kończy się przed nagłówkiem „Symetria translacyjna”.
Plik „Cząstka, Mimesis OCR.pdf”: strona 5 z 65. Strona drukowana 124 nie jest stroną 124 tego pliku. W polu strony technicznej można ręcznie wpisać 5, jeśli do źródła podpięty jest właśnie ten PDF.
Opis skrócony według wcześniejszego rozpoznania egzemplarza w projekcie. Bieżący skan zaczyna się na stronie drukowanej 120 i nie zawiera karty tytułowej; danych wydawcy nie dopowiadano.
Rozumiem fragment
Cząstka opisuje kilka sposobów czerpania z natury: formę wyrażającą ruch, symetrię i odstępstwa od niej oraz ciało rozumiane jako wzorzec organizacji budynku. Nie są to u niego synonimy jednej własności — falistości.
Najważniejsze dla naszego nowego etapu jest metaforyczne ujęcie ciała jako wzorca struktury formalnej i funkcjonalnej. Budynek może odwoływać się do człowieka nie tylko przez podobieństwo zewnętrznego konturu, ale również przez sposób uporządkowania części. To objaśnienie sensu omawianego przez Cząstkę modelu, nie projekt konkretnego domu dopisany autorowi.
Autor nie usuwa krzywizny: rozpoczyna od falującej ściany i inspiracji ruchem w naturze. Następnie pokazuje jednak także symetrię. Nie wolno więc wykorzystać tego fragmentu tak, jakby natura dostarczała architekturze wyłącznie form falistych.
Dla Ciebie lektura otwiera konkretny wybór: jaka cecha człowieka ma rzeczywiście przejść do domu? Nie trzeba od razu zgadzać się z całym opisem Cząstki ani nazywać domu podobizną ludzkiego ciała.
Ważne zastrzeżenie
Zachowane ograniczenia lektury Cząstki:
1. Nie utożsamiać ciała jako wzorca z nakazem dosłownego antropomorfizowania budynku.
2. Obecność symetrii w naturze i historii architektury nie dowodzi jej samodzielnej wartości estetycznej ani nie rozstrzyga stosunku autora projektu do wcześniejszych wypowiedzi o symetrii.
3. Renesansowe i antropologiczne przykłady pozostają przytoczeniami z opracowania Cząstki. Nie przedstawiać ich jako własnej lektury źródeł pierwotnych.
4. „Pulsująca energia natury” jest określeniem interpretacyjnym Cząstki, nie wynikiem pomiaru fizycznego.
5. Fragment nie dowodzi, że formy ciała są zawsze piękne, że człowiek preferuje każdą krzywiznę ani że architektura nieinspirowana naturą musi być mniej wartościowa.
Ograniczenia odczytania aktualnej odpowiedzi:
– Fascynacja symetrią bilateralną wraz z obłościami nie rozstrzyga osobno, jaki walor autor przypisuje symetrii niezależnej od takiej całości. Nie dopisano automatycznego odwołania wcześniejszego stanowiska.
– Układ góra–środek–dół i przeciwstawienie przód–tył są odrębnymi aspektami opisu, a nie definicją symetrii bilateralnej.
– Sformułowania „na górze decyzyjność”, „w środku reprodukcja” i „tył […] to jedynie wydalanie nieczystości” zachowujemy jako autorski schemat skojarzeń. Nie zostały zweryfikowane jako twierdzenia anatomiczne i nie mogą pod tą postacią zastępować opisu budowy organizmu. W szczególności słowo „jedynie” nie otrzymuje tu uzasadnienia źródłowego.
– Cząstka nie podaje w tym cytacie zasady twarz–elewacja ani oczy–okna i nie opisuje okien jako dostępu do duszy mieszkańców. Te skojarzenia pochodzą od autora projektu.
– Analogia okien i oczu nie daje podstaw do rozpoznawania rzeczywistych cech psychicznych lub moralnych konkretnych mieszkańców. Odczytanie jej jako metafory ekspresji jest propozycją AI, nie ustaleniem o osobach.
– Samo dostrzeżenie cielesnego podobieństwa nie przesądza piękna ani większej wartości krzywizny. Brak jeszcze konkretnego opisu, co zastosowanie wybranej cechy ma dać mieszkańcowi i jak odróżnić udany zabieg od samej rozpoznawalności wzorca.
Odpowiedź została już udzielona; wcześniejsza uwaga, że pozostaje pusta, nie jest aktualna.
Zaplecze redakcyjne
Jak wykorzystać w tekście
Główne miejsce: 302 — „Cielesność i organiczność jako punkty odniesienia dla architektury” / § 2.1. Obecne przypisanie do części nadrzędnej 301 jest zgodne tematycznie, ale można je doprecyzować do 302. Nie wracamy do 202.
Proponowany porządek akapitu: najpierw własne zainteresowanie symetrią bilateralną i wielością obłości; następnie Cząstka jako źródło dopuszczające model formalny i funkcjonalny; potem własne porównanie twarzy z frontową elewacją i oczu z oknami. Na końcu oddzielić uchwycenie analogii od oceny jej rezultatu.
Symetria lewo–prawo, układ góra–dół i zróżnicowanie przód–tył powinny zostać rozpatrzone osobno. Nie nazywać ich wszystkich symetrią bilateralną. Nie ustalać za autora, że decyzje wymagają gabinetu na piętrze albo że reprodukcji ma odpowiadać określone pomieszczenie w środku budynku: takich rozwiązań nie podał.
Pomocniczo materiał może pracować w 304 / § 2.3, przy przejściu od podobieństwa do natury do estetycznej bliskości. Sformułowanie o „duszy mieszkańców” jest tropem ekspresyjnym do porównania z 303, nie samodzielnym opracowaniem filozoficznej natury duszy.
Dwie odpowiedzi na Cząstkę dają materiał do szkicu 302 i wybranego fragmentu 304. W CZA-2007-02 autor odróżnia falisty rysunek drewna od kanciastej bryły możliwej do wykonania z tego materiału; w CZA-2007-01 proponuje cechy cielesnego wzorca. Łączny wniosek proponowany przez AI: za każdym razem trzeba określić, co przechodzi od wzorca do domu. Nie tworzyć jeszcze z samych tych wypowiedzi całego rozdziału o człowieku.
Słowa kluczowe
Cząstka; 2007; ciało człowieka; natura; mimesis; kanon; symetria bilateralna; struktura formalna; struktura funkcjonalna; metafora; 302; 304
CZA-2007-02 — Porządek drzewa: od natury do formy architektonicznej
Stały link do fiszkiCzytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
Fragment A — § 7.4.2, s. 125–126, cały podrozdział.
7.4.2. Porządek drzewa
Drzewo jest tą szczególną rośliną, która z racji swej biologicznej natury stanowiła i nadal stanowi „kosmos znaczeń” o niesłychanie szerokich konotacjach kulturowych i religijnych. Obraz i struktura drzewa mogą być rozważane jako modele form w architekturze, a nawet jako archetyp organizacji form w przestrzeni urbanistycznej. Twórczość plastyczna A. Aalto jest tutaj niedościgłym wzorem. Przykładem może być szczególne postrzeganie tekstury włókien drzewa jako tworzywa i modelu formy w rzeźbie i architekturze. Występuje tutaj potencjalna „nieskończoność” odcieni znaczeń i transformacji tworzywa.
U A. Aalto obserwujemy obecność archaicznej zasady (proweniencji ze starożytnej Grecji) — respektu i poszanowania naturalnej dyspozycji anatomicznej ciała — przy dokonywaniu jakichkolwiek podziałów ciała zwierząt, ale i roślin, obecnej również przy podziałach terytorialnych ziemi, uważanej za „organizm”. Ilustracją omawianej kwestii są prezentowane kompozycje rzeźbiarskie, obrazy olejne i rysunki inspirowane naturalnym tworzywem, i.e. drewnem i kamieniem, autorstwa A. Aalto (il. 26–32). Wyraz plastyczny rzeźb i kompozycji antycypuje formy wielkoskalowej architektury.
„Podmiotowość estetycznego oddziaływania natury”: rysunkowe poszukiwanie doskonałości formy naturalnej (gałąź drzewa i liście) rozważał J. Ruskin. Studium tej kwestii na przykładzie sztuki ornamentu średniowiecza zaprezentował w jednym ze swoich dzieł (Modern Painters). Moglibyśmy zatytułować powyższe zagadnienie następująco: Forma artystyczna (ornamentu) jako pochodna studium biodynamizmu roślin (il. 33).
Fragment B — § 7.2, s. 121, pierwszy akapit. Osobne, wcześniejsze miejsce wywodu.
Ten szczególny związek idei i rzeczy w architekturze może zaistnieć nie tyle dzięki sile instynktu mimetycznego, kreującego czy ewokującego podobieństwo, ale może bardziej dzięki refleksyjnemu czy intelektualnemu, poetyckiemu spojrzeniu odkrywającemu i budującemu nowe relacje pomiędzy rzeczami i zjawiskami — według „logiki wyobraźni”.
Lokalizacja w źródle
Andrzej Cząstka, Architektura a natura. Problem mimesis w architekturze, Kraków 2007.
Fragment A: rozdział 7, cały § 7.4.2 „Porządek drzewa”, s. 125–126; strony 6–7 PDF-u „Cząstka, Mimesis OCR.pdf”. Koniec przed nagłówkiem 7.5.
Fragment B: pierwszy akapit § 7.2 „Analogia struktur”, s. 121; strona 2 tego samego PDF-u. Jest to osobny, wcześniejszy fragment, nie dalszy ciąg A.
PDF ma 65 stron. Strona techniczna dla początku głównego fragmentu: 6; nie wpisywać 125.
Opis skrócony według wcześniejszego rozpoznania egzemplarza w projekcie. Bieżący skan zaczyna się na stronie drukowanej 120 i nie zawiera karty tytułowej; danych wydawcy nie dopowiadano.
Rozumiem fragment
Cząstka nie traktuje drzewa wyłącznie jako kształtu gałęzi, który można powtórzyć w kolumnie lub ozdobie. Rozpatruje zarazem jego obraz, strukturę, tworzywo i znaczenia kulturowo-religijne. Zwraca uwagę na możliwość przejścia od pracy z drewnem i od kompozycji plastycznej do większej formy architektonicznej.
W odwołaniu do Aalto ważne jest poszanowanie naturalnej dyspozycji materiału i jego podziałów. W odwołaniu do Ruskina autor wskazuje uważne rysunkowe studium gałęzi i liści. To dwa przywołane przez niego sposoby badania wzorca; nie są one opisem tego samego działania.
W drugim fragmencie autor wskazuje, że relację idei i architektury można budować także przez refleksję oraz poetycką wyobraźnię, a nie tylko przez instynkt podobieństwa. Nie odrzuca dosłownego podobieństwa; poszerza zakres możliwych relacji.
Dla Twojej metafory „pnia”, wokół którego skupia się różnorodne życie wewnętrzne, jest to materiał porównawczy. Cząstka nie dowodzi tutaj budowy duszy ani nie twierdzi, że moralny „pień” musi stać się fizycznym centrum domu. Takie przejście byłoby dopiero Twoim argumentem.
Ważne zastrzeżenie
Granice lektury źródła: Cząstka nie nakazuje drewnianego budownictwa ani dosłownego upodobniania domu do drzewa. Obraz, struktura, tworzywo i znaczenia nie są w cytacie jednym i tym samym. Opis Aalto i Ruskina pozostaje opisem Cząstki; nie wykonano nowej kontroli ich dzieł.
Granice rekonstrukcji odpowiedzi: początkowe „jedynie jako element dekoracyjny” występuje obok dopuszczenia użycia konstrukcyjnego „w małych przedsięwzięciach”. Nie wolno z pierwszego sformułowania zrobić bezwyjątkowego zakazu wykorzystania drewna w konstrukcji. Zakres „małych przedsięwzięć” nie został określony.
Ocena słojów jest własną oceną estetyczną autora. Jego opis relacji cenowej odnosi się do dawnej oferty i nie ustala dzisiejszych cen. Wspomnienie wypowiedzi klientów, w tym uwaga o kobietach, nie jest badaniem porównawczym ani podstawą do uogólnień o płci.
Twierdzenia o żywotności, wstrząsach, podpaleniu, szkodnikach i oddziaływaniu wody zachowano jako treść odpowiedzi, a nie potwierdzony bilans techniczny konstrukcji drewnianych i żelbetowych. Określenie „dom z kartonu” jest przytoczonym przez autora sformułowaniem klientów, nie opisem technologicznym.
Ukrycie drewna w przegrodach nie oznacza w wypowiedzi zatajenia technologii przed kupującymi. Odpowiedź nie dokumentuje jednak eksperymentu, w którym porównano ten sam dom przed ujawnieniem informacji o materiale i po nim.
Sam walor słojów nie dowodzi falistości bryły ani jej przewagi estetycznej. Z kolei nieufność do konstrukcji nie dowodzi brzydoty widocznego rysunku drewna. Trzeba zachować różnicę między tymi ocenami.
Zaplecze redakcyjne
Jak wykorzystać w tekście
Główne miejsce: 304 / § 2.3 „Od podobieństwa do natury do estetycznej bliskości formy”, w obrębie części 301. W eksporcie jest zaznaczona część nadrzędna 301; można pozostawić to powiązanie i doprecyzować je przez 304, zależnie od sposobu organizacji spisu treści.
W krótkim fragmencie oddzielić czerpanie z naturalnego materiału od uzyskania organicznej lub falistej kompozycji. Jako punkt wyjścia posłużą słoje wysoko oceniane przez autora oraz jego dopowiedzenie, że również z drewna można ukształtować kanciaste wnętrze i bryłę. Cząstka dostarcza szerszego kontekstu inspiracji tworzywem, ale nie należy przypisywać mu osobistej oceny słojów sosny i świerku.
Wątek zapamiętanych reakcji klientów może pomocniczo służyć części 402 / § 3.1, gdzie rozróżniamy przyjemność estetyczną, poczucie bezpieczeństwa i stosunek do domu. Przykład nie rozstrzyga jeszcze, czy klienci oceniali wygląd, trwałość, opłacalność czy gotowość zamieszkania.
Do gotowego artykułu nie przenosić niezweryfikowanego rankingu trwałości drewna i betonu. Nie zmieniać również tekstu strony v1.1 na podstawie samej tej aktualizacji fiszki. Materiał zbieramy do następnej partii redakcyjnej.
Wątek 303 o życiu duchowym pozostaje odrębny. Obecna odpowiedź nie daje podstaw do jego zamknięcia ani usunięcia.
Słowa kluczowe
Cząstka; porządek drzewa; mimesis; natura; analogia; struktura; obraz; tworzywo; Aalto; Ruskin; symbol; T4; 303; 304