Pracownia poszukiwań
Chaberek Michał,2019-Święty Tomasz z Akwinu a ewolucja
Pełny widok tekstowy: wszystkie sekcje są rozwinięte i znajdują się w jednym dokumencie HTML.
Opis bibliograficzny
Michał Chaberek OP, Święty Tomasz z Akwinu a ewolucja, przedmowa Logan Paul Gage, wydanie pierwsze, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty 2019, Fundamenta. Studia z historii filozofii, t. XCIII.
Zakres dostępnej kopii
230 stron PDF obejmuje kartę tytułową i redakcyjną, dwie przedmowy, sześć rozdziałów oraz dwa ekskursy, bibliografię, rekomendacje, indeks osób i spis treści, a na PDF 228–230 katalog serii wydawniczej. Numeracja książkowa tekstu i spisu odpowiada numerom PDF; tekst zasadniczy z ekskursami kończy się na s. 214, bibliografia zajmuje s. 215–220, indeks s. 223–225, a spis s. 226–227. Karta tytułowa jednoznacznie podaje „Kęty 2019”, a redakcyjna „Wydanie pierwsze”. Rok 2024 w nazwie pliku nie odpowiada widocznej metryce. Nie zidentyfikowano odrębnego wydania z 2024 roku.
Streszczenie treści
Książka analizuje zgodność teistycznego ewolucjonizmu z metafizyką i teologią Tomasza z Akwinu. Chaberek przedstawia stanowiska dawnych i współczesnych tomistów, definiuje znaczenia ewolucji oraz porządkuje argumenty w formie scholastycznej kwestii: zarzuty, własna odpowiedź i odpowiedzi na zarzuty. Omawia pochodzenie gatunków, relację przyczyny pierwszej i przyczyn wtórnych, działanie natury oraz bezpośrednie stworzenie. Osobny rozdział poświęca Augustyńskiej interpretacji Księgi Rodzaju i racjom zalążkowym, a kolejny pochodzeniu ludzkiego ciała, duszy i kobiety. Autor argumentuje przeciw zgodności teistycznej ewolucji z nauczaniem Akwinaty i broni możliwości pogodzenia tomizmu z teorią inteligentnego projektu. Końcowa część rozważa stosunek tomistów do rozwoju nauki; ekskursy dotyczą Katechizmu Kościoła Katolickiego oraz pytania o ewolucję jako sposób Bożego działania. Publikacja ma charakter polemicznego studium filozoficznego i teologicznego, opartego na interpretacji źródeł tomistycznych i dyskusji ze współczesnymi autorami.
Hasła tematyczne
Tomasz z Akwinu; tomizm; teistyczny ewolucjonizm; filozofia przyrody; teologia stworzenia; pochodzenie gatunków; pochodzenie człowieka; przyczynowość; przyczyny wtórne; Augustyn z Hippony; racje zalążkowe; Księga Rodzaju; inteligentny projekt; relacja nauki i religii
Spis treści
Przedmowa (Logan Paul Gage) ..................................................... 3
Przedmowa do wydania polskiego (Michał Chaberek OP) ............... 8
I. STATUS QUAESTIONIS ............................................................. 13
1. Dawni a dzisiejsi tomiści ........................................................... 13
2. Problem „współmierności” ........................................................ 18
3. Wstępne definicje ..................................................................... 21
4. Pytania, na które szukamy odpowiedzi ....................................... 29
5. Modus procedendi .................................................................... 32
6. Porządkowanie argumentów ...................................................... 33
II. TOMASZ Z AKWINU A POCHODZENIE GATUNKÓW .............. 36
1. Wydaje się, że nauczanie Akwinaty nie wyklucza teistycznego ewolucjonizmu (argumenty przeciwne) ...................................... 36
2. Pochodzenie gatunków według Akwinaty (korpus) ...................... 46
3. Odpowiedź na argumenty przeciwne .......................................... 55
III. TOMASZ Z AKWINU WOBEC
AUGUSTYŃSKIEJ INTERPRETACJI KSIĘGI RODZAJU ........... 83
1. Augustyn i sześć dni stworzenia ................................................. 83
2. Augustyn a sposób (modus) i porządek (ordo) stworzenia ............ 87
3. Akwinata i Augustyńskie „racje zalążkowe” ............................... 90
4. Augustyn we współczesnej debacie ............................................ 100
IV. TOMASZ Z AKWINU A POCHODZENIE CZŁOWIEKA ............. 107
1. Kontekst współczesnej debaty ................................................... 107
2. Tomasz a pochodzenie ciała ludzkiego ....................................... 113
3. Tomasz a pochodzenie kobiety ................................................... 124
Ekskurs 1: Pochodzenie człowieka
w Katechizmie Kościoła Katolickiego z 1992 roku ....................... 130
V. TOMASZ Z AKWINU A TEORIA
INTELIGENTNEGO PROJEKTU ................................................ 139
1. Wydaje się, że nauczanie Tomasza wyklucza teorię inteligentnego projektu (obiekcje) .................................................................... 140
2. Tomasz a inteligentny projekt (korpus) ....................................... 149
3. Odpowiedź na argumenty przeciwne .......................................... 162
VI. TOMIŚCI PRZECIWKO TOMASZOWI ....................................... 184
1. Tomasz a postęp naukowy ......................................................... 184
2. Dlaczego tomiści akceptują teistyczną ewolucję? ........................ 188
a. Przyjęcie naturalistycznego paradygmatu ............................... 189
b. Brak wiedzy naukowej ........................................................... 192
c. Strach przed „środowiskiem naukowym” ................................ 195
d. Artyści i rzemieślnicy ............................................................ 197
Ekskurs 2: Czy Bóg mógł się posłużyć ewolucją? ............................ 200
Bibliografia ................................................................................. 215
Książkę polecają .......................................................................... 221
Indeks osób ................................................................................. 223
Fiszki (1)
AD-CHA-02 — Dusza jako jedyna forma substancjalna: człowiek nie powstaje przez dodanie funkcji do zwierzęcia
Stały link do fiszkiCzytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
W rozdziale poświęconym pochodzeniu człowieka Chaberek omawia Tomaszowe zagadnienie utworzenia ciała pierwszego człowieka. Polemizuje z przedstawianiem hominizacji jako dodania nowej zdolności do istniejącego organizmu zwierzęcego. Najpierw odwołuje się do związku duszy rozumnej z ludzkim ciałem, następnie przedstawia argument z jedności formy substancjalnej.
Poniższy cytat obejmuje cały akapit, który zaczyna się na stronie 121 i kończy na stronie 122. Jest to **wywód Chaberka o Tomaszu**, nie dosłowny cytat z *Sumy teologicznej*.
> Po drugie, Tomasz naucza, że w ciele ludzkim jest tylko jedna forma substancjalna, którą jest dusza odpowiadająca zarówno za fizyczną kompozycję ciała, jak i właściwości mentalne (zob. S.Th. I, 76). Nie miałoby to miejsca, gdyby byt ludzki był ustanawiany przez dodanie nowej zdolności (jak na przykład zdolność nawiązania relacji z Bogiem). Zatem z koncepcji ewolucyjnej wynika, że albo dusza rozumna (ta, która czyni człowieka zdolnym do poznania Boga) zostaje dodana do duszy zwierzęcej, ożywiającej hominida, albo że rozum stanowi jedynie dodaną funkcję do zwierzęcia, która czyni zwierzę człowiekiem. W pierwszym przypadku w ciele ludzkim muszą być dwie formy substancjalne (dwie dusze). W drugim przypadku dusza zwierzęca ożywiająca hominida zostaje jedynie poprawiona lub udoskonalona przez Boga, co oznacza, że taki człowiek w ogóle nie ma duszy ludzkiej. Widzimy zatem, że trzeci artykuł wyklucza te opowiadania teistycznego ewolucjonizmu, które ukazują pojawienie się człowieka jako dodanie nowej funkcji hominidowi.
Lokalizacja w źródle
Michał Chaberek, *Święty Tomasz z Akwinu a ewolucja*, Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty 2019, rozdział IV: „Tomasz z Akwinu a pochodzenie człowieka”, **s. 121–122**. Szerszy kontekst: **s. 119–123**.
Plik: *Chaberek,2019-swiety-tomasz-z-akwinu-a-ewolucja.pdf*. W tej kopii wskazane numery stron drukowanych odpowiadają numerom stron technicznych PDF. W polu „Strona techniczna pliku PDF” należy wpisać **121**.
Wzmianka o „trzecim artykule” odnosi się do *Summa theologiae*, I, q. 91, a. 3. W przytoczonym akapicie autor odsyła również do I, q. 76. Scalono wyrazy przeniesione między wierszami; nie pominięto żadnej części akapitu. Cytat jest po polsku.
Rozumiem fragment
**Dusza nie jest dodatkowym wyposażeniem organizmu**
Punktem wyjścia Chaberka jest jedność człowieka. W przedstawianej przez niego antropologii dusza rozumna nie odpowiada jedynie za myślenie religijne, podczas gdy inna dusza miałaby odpowiadać za życie ciała. Ta sama dusza jest zasadą jedności całego żywego człowieka.
„Forma substancjalna” nie oznacza tu zewnętrznego kształtu. Chodzi o zasadę konstytuującą określony byt — o to, dzięki czemu istnieje właśnie człowiek, a nie inny rodzaj istoty. W tym ujęciu rozumność nie jest tylko później dołączoną sprawnością, porównywalną z wyuczoną umiejętnością.
**Dylemat zbudowany przez Chaberka**
Autor wskazuje dwie trudności modelu, który pojawienie się człowieka opisuje jako dodanie czegoś do zwierzęcia. Gdyby do zachowanej duszy zwierzęcej została dodana dusza rozumna, powstałby problem dwóch form substancjalnych w jednym człowieku. Gdyby natomiast zachowano samą duszę zwierzęcą i jedynie wzbogacono jej możliwości, nie zostałoby wyjaśnione zaistnienie duszy ludzkiej.
Sednem jego zarzutu jest więc różnica między **powstaniem człowieka jako całości a wyposażeniem już istniejącego bytu w nową funkcję**. Chaberek uważa, że omawiane przez niego scenariusze ewolucyjne nie zachowują tej różnicy.
**Mocny wniosek autora**
Nie jest to wyłącznie neutralna prezentacja jedności duszy i ciała. Chaberek wykorzystuje ją polemicznie: uważa, że nauczanie Tomasza wyklucza wskazany sposób uzgadniania antropogenezy z ewolucją. W szerszym kontekście rozdziału argumentuje także za bezpośrednim utworzeniem ciała pierwszego człowieka przez Boga.
Trzeba jednak zachować rozróżnienie pomiędzy przywołaną zasadą jedności formy substancjalnej a Chaberkowym zastosowaniem tej zasady do współczesnych koncepcji pochodzenia człowieka. Przytoczony akapit jest właśnie takim zastosowaniem, a nie wypowiedzią średniowiecznego autora o teorii sformułowanej wiele stuleci później.
**Znaczenie dla artykułu — zastosowanie redakcyjne**
Dla artykułu o Adamie użyteczne jest przede wszystkim traktowanie człowieka jako jednego podmiotu, którego nie można złożyć z niezależnej historii ciała i niezależnej historii ducha. Pozwala to precyzyjniej postawić zagadnienie przemiany całego człowieka oraz znaczenia jego cielesności.
Przy rozwijaniu metafory „entropii duszy i ciała” trzeba następnie wskazać, którego aspektu człowieka dotyczy opisywany nieporządek. Pogorszenie sposobu działania władz, moralne nieuporządkowanie i twierdzenie o zmianie samej natury człowieka nie są równoznaczne. Fiszka dostarcza podstawy do zachowania tego rozróżnienia, ale nie opisuje samego mechanizmu upadku.
W rozdziale antropologicznym książka może pełnić rolę współczesnego komentarza do tekstów Tomasza, które pozostają źródłem podstawowym. Nie wymaga to przenoszenia całej polemiki ewolucyjnej do artykułu eschatologicznego.
Ważne zastrzeżenie
Zasada jednej formy substancjalnej oraz twierdzenie o niezgodności określonych modeli ewolucyjnych z tomizmem to dwa różne poziomy wywodu. Fiszka odtwarza argumentację Chaberka; nie przedstawia jej jako wspólnego stanowiska wszystkich tomistów ani jako odrębnego rozstrzygnięcia Magisterium.
Aby ocenić zakres jego krytyki, należałoby sprawdzić, czy konkretny polemista rzeczywiście opisuje hominizację jako dodanie funkcji lub drugiej duszy. Samo przytoczenie dylematu nie zastępuje takiego sprawdzenia.
Wybrany ustęp dotyczy pochodzenia człowieka, nie sposobu istnienia duszy po śmierci. Nie wolno na jego podstawie wnioskować, że oddzielona dusza przestaje istnieć. Tekst nie rozstrzyga również o pamięci Adama, jego pierwotnym wyposażeniu genetycznym ani o przeżywaniu szczęśliwości w niebie. „Entropia antropologiczna” jest kategorią zastosowaną w projekcie artykułu, nie terminem przytoczonego fragmentu.