Bartnicki, Roman, 2003 — Ewangelie synoptyczne. Geneza i interpretacja

Spis odczytany z dostępnego pliku. oryginalny spis treści odczytany z posiadanego PDF; numery stron drukowanego wydania. Zakres dostępnej kopii opisano osobno.

Uwaga do transkrypcji: pozycje bez numeru strony pochodzą z PDF 6, 8, 12 i 14, których prawa kolumna jest przycięta w samym skanie. Nie uzupełniano niewidocznych numerów. Pozostałe numery oznaczają strony drukowane.
Przedmowa do wydania trzeciego — 17
Wstęp — 19
I. Pochodzenie Ewangelii synoptycznych w świetle tradycji Kościoła starożytnego — 21
1. Prolog Ewangelii według św. Łukasza — 22
2. Najstarsze dane o autorach Ewangelii — 23
3. Świadectwo Papiasza — 26
4. Inni Ojcowie — 32
5. Informacje Augustyna — 39
Podsumowanie — 41
II. Zarys historii poglądów na genezę i interpretację Ewangelii od starożytności do początków XX w. — 45
1. Era patrystyczna i średniowiecze — 46
a) Pierwsze wątpliwości — 46
b) Próby harmonizowania Ewangelii — 47
2. Reformacja — 50
a) Poglądy twórców Reformacji — 51
b) Ortodoksja protestancka — 52
3. Racjonalistyczna egzegeza historyczno-krytyczna — 53
a) Filozoficzne założenia egzegezy racjonalistycznej — 53
b) Powstanie metody historyczno-krytycznej — 54
c) Lata 1750–1850: Reimarus, Paulus, Strauss, Baur — 55
d) Od połowy XIX do pierwszych dziesięcioleci XX w. — 56
da) Szkoła historyczno-krytyczna protestantyzmu liberalnego — 56
db) Skrzydło radykalne — 57
dc) Szkoła historii religii — 57
dd) Szkoła eschatologiczna — 58
4. Kierunek historyczno-pozytywny — 59
a) Od badań czysto literackich do badań nad środowiskiem — 59
b) Badania środowiska — 60
5. Egzegeza katolicka — 61
III. Kwestia synoptyczna od Oświecenia do połowy XX w. — 63
1. Fakt synoptyczny — 64
a) Zbieżności — 65
b) Rozbieżności — 66
2. Osiemnastowieczne próby rozwiązania problemu synoptycznego — 68
a) Hipoteza Ewangelii pierwotnej (Urevangeliumshypothese) — 68
b) Hipoteza tradycji ustnej (Traditionshypothese) — 69
c) Hipoteza fragmentów lub małych opowiadań (Fragmenten- oder Diegesenhypothese) — 69
d) Hipoteza wzajemnego korzystania (Benutzungshypothese) — 70
3. Teoria dwóch źródeł — 72
a) Zarys teorii w najstarszej postaci — 72
b) Uzasadnienie tezy, że Ewangelia Marka jest najstarsza i była źródłem dla Ewangelii Mateusza i Łukasza — 72
c) Uzasadnienie tezy o istnieniu pisanego źródła Q — 74
d) Materiał własny ewangelistów (Sondergut) — 78
e) Kwestie dyskutowane — 78
ea) Czy Mateusz i Łukasz korzystali z Ewangelii Marka w obecnym ujęciu? — 78
eb) Trudności w rekonstrukcji źródła Q — 79
ec) Problem wzajemnych relacji między Mk i Q — 81
f) Niedoskonałości teorii dwóch źródeł bodźcem do powstania Formgeschichte — 82
g) Katolicy a teoria dwóch źródeł — 84
IV. Formgeschichte, czyli metoda historii form — 85
1. Twórcy i nazwa — 85
2. Geneza i główne założenia — 87
3. Zadania metody historii form według Bultmanna i Dibeliusa — 88
4. Formy i gatunki ustnie przekazywanej tradycji wyróżnione przez Bultmanna i Dibeliusa — 94
a) Przekaz słów Jezusa — 95
b) Przekaz materiału narracyjnego — 96
5. Wartość historyczna form ewangelicznych w ujęciu twórców Formgeschichte — 98
6. Syntetyczne ujęcie głównych tez Formgeschichte — 102
V. Recepcja Formgeschichte — 105
1. Ćwierćwiecze uznania i stosowania Formgeschichte — 106
a) Liczne wydania dzieł twórców Formgeschichte — 106
b) Tłumaczenia na obce języki — 107
c) Uznanie w metodycznych wprowadzeniach — 107
2. Odrzucenie sceptycyzmu historycznego — 110
3. Krytyka Formgeschichte jako historii „formowania się” tekstów — 115
4. Krytyka ze strony lingwistyki — 115
5. „Gruntowna krytyka” ze strony W. Schmithalsa — 118
6. Odrzucenie Formgeschichte przez fundamentalistów — 120
7. Formgeschichte w nowej formie — 121
8. Krytyczna ocena Formgeschichte w pracach katolickich — 124
a) Zastrzeżenia co do postulatu socjologicznego — 124
b) Słabość argumentów podważających historyczną wartość Ewangelii — 125
c) Aspekt literacki — 127
9. Drogi dojścia do Jezusa historii — 128
a) Ewangelie jako odzwierciedlenie sytuacji typowej dla wspólnoty przedpaschalnej
aa) Istnienie wspólnoty przedpaschalnej
ab) Sytuacja wewnętrzna wspólnoty
ac) Sytuacja zewnętrzna wspólnoty
b) Ewangelie jako odzwierciedlenie konkretnej działalności Jezusa
ba) Przypowieści
bb) Błogosławieństwa
Podsumowanie
VI. Redaktionsgeschichte, czyli metoda historii redakcji
1. Twórcy i nazwa
2. Geneza i główne założenia
3. Źródła i prekursorzy
4. Wkład pionierów Redaktionsgeschichte
a) G. Bornkamm
b) H. Conzelmann
c) W. Marxsen
d) W. Trilling
5. Zasadnicze elementy pracy redakcyjnej ewangelistów według Redaktionsgeschichte
a) Wybór materiałów
b) Synteza całości
c) Adaptacja do potrzeb Kościoła
6. Różne rodzaje działalności redakcyjnej
a) Korekty stylistyczne
b) Uściślenia
c) Opuszczenia
d) Przystosowanie metafory
e) Przestawianie perykop
f) Przestawienia wewnątrz perykop
g) Redukcja dwóch momentów narracji do jednego — 145
h) Dodanie logionu „błądzącego” — 145
i) Włączenie logionu z tradycji — 146
j) Włączenie opowiadania z innej tradycji — 146
k) Skrócenie dokumentu–źródła — 146
l) Powiązanie dwóch oddzielnych perykop — 146
ł) Sumaria — 147
m) Wskazówki geograficzne — 147
n) Odniesienia do Starego Testamentu — 147
o) Dramatyzacja sceny — 148
p) Teologiczna interpretacja tradycji — 148
q) Dodanie logionu o charakterze redakcyjnym i teologicznym — 148
7. Powszechność stosowania metody historii redakcji i jej zasady — 149
VII. Redaktionsgeschichte w defensywie? — 153
1. Czynniki świadczące o kryzysie metod historyczno-krytycznych — 153
a. Powstanie nowych metod i ujęć w badaniu Biblii — 153
b. Niezadowolenie z metod historyczno-krytycznych — 154
c. Trudności z określeniem „tradycji przed-Markowej” — 155
d. Problem określenia procesu tradycji (Traditionsprozess) — 156
e. Nie rozwiązane kwestie Ewangelii Marka — 157
2. Przesunięcie zainteresowań w kierunku krytyki literackiej — 157
3. Synchronia przed diachronią w nowszych metodologiach — 160
4. Nieodzowność metod historyczno-krytycznych — 162
Podsumowanie — 163
VIII. Wypowiedzi Magisterium Kościoła na temat genezy i interpretacji Ewangelii — 165
1. Divino afflante Spiritu na temat rodzajów literackich — 165
2. Tekst Instrukcji Papieskiej Komisji Biblijnej O historycznej prawdzie Ewangelii — 166
Instrukcja Papieskiej Komisji Biblijnej w sprawie historyczności Ewangelii
1. Zasady hermeneutyczne
2. Trzy okresy tworzenia się Ewangelii
3. Zadania biblistów–naukowców
4. Uwagi dla wykładowców Pisma Świętego i kaznodziejów
5. Uwagi dla popularyzatorów Ksiąg świętych i stowarzyszeń biblijnych
3. Konstytucja Dei Verbum o Ewangeliach
4. Wypowiedzi Kościoła z okresu Vaticanum II na temat ogólnych zasad hermeneutycznych
5. Ocena Formgeschichte w Instrukcji
6. Rozróżnienie trzech okresów tworzenia się Ewangelii
IX. Poszukiwanie kryteriów autentyczności wypowiedzi Jezusa
1. Chronologiczny przegląd badań nad kryteriami autentyczności logiów Jezusa
a) E. Käsemann
b) N. A. Dahl
c) F. Mussner
d) B. Rigaux
e) H. Schürmann
f) X. Léon-Dufour
g) C. M. Martini
h) H. K. McArthur
i) W. Trilling
j) N. Perrin
k) L. Cerfaux
l) W. O. Walker
ł) I. de la Potterie
m) S. Zedda
n) J. Jeremias
o) J. Caba — 199
p) R. Bultmann — 199
q) R. S. Barbour — 201
r) E. Schillebeeckx — 203
s) F. Lambiasi — 205
t) R. Latourelle — 208
u) Późniejsze prace — 211
2. Kryteria autentyczności w ujęciu syntetycznym — 212
a) Przynależność wyznaniowo-kulturowa badaczy kryteriów — 213
b) Kryterium wielorakiego poświadczenia — 214
c) Kryterium nieciągłości (czyli niezgodności) — 215
d) Kryterium ciągłości (czyli zgodności) — 219
e) Kryterium stylu Jezusa — 222
f) Syntetyczna ocena wartości kryteriów — 224
X. Badania nad ustną tradycją synoptyczną — 227
1. Teoria rytmu przekazu ustnego — 227
2. „Pielęgnowana” tradycja synoptyczna — 228
a) Środowisko tradycji ustnej — 229
b) Stosowanie metod rabinicznych — 231
c) Przedwielkanocne początki tradycji ewangelicznych — 233
3. Techniki przekazywania tradycji ustnej w judaistycznym środowisku Jezusa — 236
4. Komunikowanie się Jezusa z otoczeniem początkiem tradycji Jezusowych — 244
5. Tradycja ustna a Ewangelie spisane — 250
a) Przejście od tradycji ustnej do spisanej jako zasadniczy przełom w tradycji synoptycznej — 250
b) Aramejska Ewangelia ustna a Ewangelie spisane — 253
6. Zaufanie do historycznej wiarygodności przekazu synoptycznego — 255
Podsumowanie — 260
XI. Strukturalizm i semiotyka — 263
1. Terminy „strukturalizm” i „semiotyka” — 263
2. Zastosowanie metod strukturalno-semiotycznych w biblistyce — 264
3. Zasadnicze różnice między metodami historyczno-krytycznymi a metodami strukturalno-semiotycznymi — 266
4. Nowe badania nad strukturą literacką Ewangelii — 269
a) J. Radermakers–analiza stylistyczna — 270
b) B. Standaert–nawiązanie do retoryki hellenistycznej — 271
c) P. Jullien de Pomerol–zastosowanie modelu analizy W. Proppa — 273
5. Nowe spojrzenie na formę literacką — 275
6. Niemiecka lingwistyka tekstu — 276
7. Francuska semiotyka tekstu — 278
8. Egzegeza strukturalna w Ameryce — 282
Podsumowanie — 283
XII. Analiza narracji — 285
1. Fundamentalne dzieła krytyki narracji — 286
2. Krytyka narracji (nurt nawiązujący do Chatmana) — 289
a. Początki krytyki narracji — 289
b. D. Rhoads–D. Michie oraz A. Culpepper–wprowadzenie w analizę narracji Ewangelii — 291
c. Inne prace — 295
3. Krytyka recepcji (nurt nawiązujący do Isera) — 296
Podsumowanie — 299
XIII. Analiza retoryczna — 301
1. Krótka historia — 301
2. Metodologie współczesne — 307
a. Metodologie korzystające z retoryki grecko-rzymskiej — 307
b. Metodologie wykorzystujące retorykę współczesną — 310
3. Krytyka retoryczna Ewangelii — 312
Podsumowanie — 315
XIV. Interpretacja socjologiczno-historyczna — 317
1. Nazwa — 317
2. Literatura biblijno-socjologiczna — 318
3. Istota zainteresowań socjologiczno-historycznych — 320
4. Rys historyczny — 321
a) Zainteresowanie banałem — 321
b) Obrona wyzyskiwanych — 321
5. Metody socjologiczne — 322
a) Wzajemne związki między społecznością a działaniem indywidualnym — 322
b) Napięcie między wolnością a uwarunkowaniami społecznymi — 323
6. Znaczenie dla interpretacji Biblii — 323
7. Teorie i modele socjologiczne stosowane w poszukiwaniach biblijnych — 325
Podsumowanie — 329
XV. Interpretacja feministyczna — 331
1. Feministyczna hermeneutyka i krytyka — 332
a) Krytyka androcentryzmu Biblii — 333
b) Sprzeciw wobec biblijnego „patriarchatu” — 334
c) Zastrzeżenia wobec tradycji chrześcijańskiej — 335
2. Zadania interpretacji feministycznej — 337
a) Wypowiedzi Biblii o mężczyźnie i kobiecie — 337
b) Wypowiedzi o Bogu — 338
c) Rehabilitacja i ponowne odkrycie biblijnych postaci kobiecych — 338
d) Odkrywanie prorockiej dynamiki przekazu biblijnego — 340
Podsumowanie — 341
XVI. Wirkungsgeschichte, czyli historia oddziaływania tekstu
1. Wirkungsgeschichte w rozumieniu autorów komentarzy ewangelicko-katolickich
2. „Historia Kościoła jako historia interpretacji Pisma Świętego”
3. Trzy hermeneutyczne koncepcje pojęcia Wirkungsgeschichte
a) Rozumienie jako „zlanie się horyzontów” (Gadamer)
b) Wirkungsgeschichte jako krytyczna analiza sytuacji zastosowania tradycji
c) Analiza metodą Wirkungsgeschichte jako pytanie o obecnie działające siły i impulsy tradycji
4. Koncepcje uwzględniające historię recepcji
5. Postulat dokładniejszego odróżniania historii oddziaływania od historii interpretacji
6. Metody poszukiwań oddziaływania tekstów biblijnych
a) Źródła kwerendy
b) Kierunek pytań
c) Analiza mechanizmów recepcji
XVII. Współczesne rozwiązania problemu synoptycznego
1. Teorie przyjmujące wiele źródeł
a) B. H. Streeter
b) Dzielenie Ewangelii Marka i źródła Q na większą liczbę źródeł
c) W. L. Knox
d) R. Devresse
e) A. Gaboury
f) M. E. Boismard
g) Ph. Rolland
2. Teorie przyjmujące pierwszeństwo Marka i zaprzeczające istnieniu źródła Q
3. Teorie przyjmujące pierwszeństwo Mateusza i zaprzeczające istnieniu źródła Q
3A. Odnowienie hipotezy pierwotnej Ewangelii aramejskiej — 375
a) M. P. Vannutelli — 375
b) L. Cerfaux — 376
c) L. Vaganay — 376
d) P. Benoit — 378
e) M. Lowe i D. Flusser — 379
f) C. Tresmontant — 379
3B. Hipotezy przyjmujące grecką Ewangelię Mateusza za źródło dla pozostałych synoptyków — 381
a) B. C. Butler — 381
b) W. R. Farmer oraz B. Orchard, D. L. Dungan, H. H. Stoldt — 381
4. Odnowiona hipoteza tradycji ustnej — 387
5. Ciągła popularność teorii dwóch źródeł — 391
a) K. Parker — 392
b) R. L. Lindsey — 392
c) A. Fuchs — 393
d) J. Carmignac — 394
e) W. Schmithals — 397
f) R. Bartnicki — 398
Podsumowanie — 399
XVIII. Ocena metod i podejść w badaniu Biblii w Dokumencie Papieskiej Komisji Biblijnej Interpretacja Biblii w Kościele — 401
1. Dzieje Papieskiej Komisji Biblijnej — 401
2. Powód opublikowania Dokumentu — 404
3. Doktrynalne znaczenie Dokumentu — 405
4. Cztery części Dokumentu — 405
5. Wprowadzenie do Dokumentu — 406
6. Metoda historyczno-krytyczna — 407
7. Nowe metody analizy literackiej — 409
8. Podejścia oparte na tradycji
9. Podejścia odwołujące się do nauk humanistycznych
10. Kontekstualne podejścia do Biblii
11. Lektura fundamentalistyczna
XIX. Trzecie poszukiwanie Jezusa historycznego (third quest)
1. Chronologiczny przegląd badań nad historycznym Jezusem w ostatnim ćwierćwieczu
2. Sumaryczne podsumowanie trzeciego nurtu poszukiwań
a) Badania międzynarodowe i interkonfesyjne
b) Zainteresowania socjologiczno-historyczne
c) Przyporządkowanie Jezusa do judaizmu
d) Uwzględnianie źródeł niekanonicznych
3. Dyskusja nad kryteriami
Podsumowanie
Zakończenie
Wykaz skrótów
Wybrana bibliografia