Pracownia poszukiwań
Augustinus,421-O trosce o zmarłych_De_Cura_Pro_Mortuis_Gerenda_Ad_Paulinum
Pełny widok tekstowy: wszystkie sekcje są rozwinięte i znajdują się w jednym dokumencie HTML.
Opis bibliograficzny
Augustyn z Hippony, De cura pro mortuis gerenda ad Paulinum, liber unus [O trosce o zmarłych], tekst łaciński, kol. 591–610; skan bez metryki wydawniczej. Przypis redakcyjny datuje powstanie utworu na ok. 421 r.
Zakres dostępnej kopii
10 stron PDF ze skanem łacińskiego tekstu w kolumnach 591–610. Zachowano początek i zakończenie traktatu, przypisy oraz ramę redakcyjną. Pierwsza i ostatnia strona obejmują również urywki sąsiednich pism. Plik nie zawiera polskiego przekładu ani karty tytułowej całego wydania.
Streszczenie treści
Augustyn odpowiada Paulinowi z Noli na pytanie, czy pochówek przy grobie męczennika pomaga zmarłemu. Rozróżnia troskę o ciało, pociechę żyjących i rzeczywistą pomoc duchową: znaczenie przypisuje modlitwie, ofierze Kościoła i jałmużnie, a nie samemu miejscu pogrzebu. Rozważa także los ciał pozbawionych pochówku i podkreśla, że zniszczenie zwłok nie przekreśla zmartwychwstania. Druga część dotyczy snów, ukazywania się zmarłych, wstawiennictwa męczenników oraz możliwej wiedzy zmarłych o sprawach ziemskich. Autor odróżnia obraz osoby widziany we śnie od jej rzeczywistej obecności i ostrożnie ocenia rolę aniołów oraz szczególnego działania Boga. Przyznaje granice własnego poznania mechanizmu tych zjawisk. Traktat przydaje się do zagadnień eschatologii, świętych obcowania, modlitwy za zmarłych i duszpasterstwa pogrzebowego; pozwala też prześledzić patrystyczne odróżnienie praktyki pobożnej od automatycznego przypisywania jej zbawczej skuteczności.
Hasła tematyczne
Augustyn z Hippony; eschatologia; modlitwa za zmarłych; pogrzeb chrześcijański; zmartwychwstanie ciała; świętych obcowanie; kult męczenników; wstawiennictwo; sny i widzenia; duszpasterstwo żałoby; poznanie zmarłych; patrystyka
Spis treści
Interrogatus a PauhnoepiscopoNolano,utrumsepulturaquosfitin memoriismarlyrum, spiritibusmortuorumaliquid prosit, ostendilin primisnihilmortuisipsisobesse, eliamsieorumcorporibusomninouegelursepultura. l. oeumautem sepulturaenonper se prodessequid. quam, sedper occasionemduntaxal, dumexilliusrecordaiione moveluret cr. seil al Fectusprecaatiumprodefunctis. Curamsepulluroeexhumanicordisadcarnemsuamaffecluvenire, eamquemerlloa sanclismartyribus, cumadfelicilalemaulmiseriamnibilinlersit, contemptamfuisse. vivenlibusapparuisse, ut suiscorporibussepuliurapraeberelur. Quomodo mum, iuquirilanmorluicurisinlersintacrebushumanis
Fiszki (1)
AD-AUG-05 — Wiedza zmarłych o ziemi: poznanie udzielone, nie automatyczna wszechwiedza
Stały link do fiszkiCzytam autora
Fragment źródłowy w kontekście
W De cura pro mortuis gerenda Augustyn rozważa między innymi, czy zmarli uczestniczą w sprawach żyjących i skąd mogą o nich wiedzieć. Bezpośrednio przed cytowanym fragmentem analizuje przypowieść o bogaczu i Łazarzu. Odróżnia troskę o żyjących od bieżącej znajomości ich losu. Następnie wskazuje możliwe sposoby otrzymywania wiadomości o wydarzeniach ziemskich.
Poniżej dwa ustępy z rozdziału XV, nr 18. Między nimi autor podaje przykład aniołów przenoszących Łazarza na łono Abrahama; tego argumentu biblijnego nie przytoczono.
1. Wiadomości przekazane przez przybywających zmarłych i aniołów
Proinde fatendum est nescire quidem mortuos quid hic agatur, sed dum hic agitur: postea vero audire ab eis qui hinc ad eos moriendo pergunt; non quidem omnia, sed quae sinuntur indicare, qui sinuntur etiam ista meminisse; et quae illos, quibus haec indicant, oportet audire. Possunt et ab Angelis, qui rebus quae aguntur hic, praesto sunt, audire aliquid mortui, quod unumquemque illorum audire debere judicat cui cuncta subjecta sunt.
2. Poznanie udzielone przez Ducha Bożego
Possunt etiam spiritus mortuorum aliqua quae hic aguntur quae necessarium est eos nosse, et quos necessarium est ea nosse, non solum praeterita vel praesentia, verum etiam futura Spiritu Dei revelante cognoscere: sicut non omnes homines, sed Prophetae dum hic viverent cognoscebant, nec ipsi omnia, sed quae illis esse revelanda Dei providentia judicabat.
Przekład całego fragmentu
Tłumaczenie własne z tekstu łacińskiego; nie jest cytatem z opublikowanego przekładu polskiego.
1. Wiadomości przekazane przez przybywających zmarłych i aniołów
Trzeba zatem przyznać, że zmarli nie wiedzą, co się tutaj dzieje, w czasie, gdy się to dzieje; później jednak słyszą o tym od tych, którzy umierając, stąd do nich przychodzą. Nie słyszą wprawdzie o wszystkim, lecz o tym, co pozwolono przekazać tym, którym pozwolono również o tym pamiętać, oraz o tym, czego powinni się dowiedzieć ci, którym to przekazują. Zmarli mogą również usłyszeć coś od aniołów obecnych przy wydarzeniach rozgrywających się tutaj: to mianowicie, o czym każdy z nich powinien usłyszeć według sądu Tego, któremu wszystko jest poddane.
2. Poznanie udzielone przez Ducha Bożego
Duchy zmarłych mogą także dzięki objawieniu Ducha Bożego poznawać pewne wydarzenia tego świata: nie tylko przeszłe lub obecne, lecz również przyszłe. Dotyczy to tych wydarzeń, które powinny być im znane, i tych zmarłych, którym ich znajomość jest potrzebna. Podobnie za życia tutaj poznawali je nie wszyscy ludzie, lecz prorocy, a i oni nie wszystko, lecz to, co Boża Opatrzność uznawała za stosowne im objawić.
Lokalizacja w źródle
Św. Augustyn, De cura pro mortuis gerenda ad Paulinum — O trosce o zmarłych, rozdział XV, nr 18, kolumny 605–606 w udostępnionym skanie wydania łacińskiego. Kontekst: XIV, 17 oraz XVI, 19–20, kol. 605–607.
Plik z Google Drive: Augustinus,421-O trosce o zmarłych_De_Cura_Pro_Mortuis_Gerenda_Ad_Paulinum.pdf. Oba cytaty znajdują się na stronie technicznej PDF 8. Dalszy kontekst dotyczący wstawiennictwa męczenników obejmuje również PDF 9. W polu „Strona techniczna pliku PDF” wpisać 8.
Liczby 605–606 oznaczają kolumny, nie strony pliku. Mimo polskiego określenia w nazwie plik zawiera tekst łaciński. Cytaty sprawdzono na obrazie skanu; scalono wyrazy przeniesione między wierszami i pominięto odsyłacz do wariantu tekstowego.
Rozumiem fragment
Brak bieżącej obserwacji nie oznacza całkowitej niewiedzy
Augustyn nie przedstawia śmierci jako automatycznego otwarcia dostępu do wszystkich wydarzeń na ziemi. Jednocześnie nie zamyka zmarłych w całkowitej izolacji poznawczej. Wymienia wiadomości od tych, którzy przybywają do nich po śmierci, przekaz anielski oraz objawienie Ducha Bożego.
Zakres poznania pozostaje ograniczony. Autor wielokrotnie zaznacza, że nie chodzi o wszystko ani o jednakowy dostęp wszystkich zmarłych do tych samych treści. Otrzymana wiedza zależy od Bożej Opatrzności. W przypadku objawienia może obejmować również przyszłość, ale także wtedy nie staje się wszechwiedzą.
Miłość i znajomość szczegółów są odrębnymi zagadnieniami
W poprzednim rozdziale Augustyn zauważa, że troska bogacza o braci nie dowodzi jeszcze znajomości ich aktualnych czynów. Jako analogię przywołuje modlitwę żyjących za zmarłych: troszczymy się o nich, chociaż nie znamy dokładnie ich sytuacji.
W jego argumentacji troska nie jest więc prostym skutkiem posiadania pełnej informacji. Można zachowywać odniesienie do drugiej osoby, nie obserwując wszystkiego, co się z nią dzieje. To rozróżnienie jest ważniejsze niż próba odtworzenia szczegółowego sposobu przekazywania wiadomości między światem żywych i zmarłych.
Pomoc męczenników nie dowodzi powszechnej naturalnej zdolności zmarłych
W XVI, 19 Augustyn przyjmuje pomoc udzielaną żyjącym przez męczenników, ale przypisuje ją Bożej mocy. Nie wyprowadza z niej wniosku, że każdy zmarły może z samej własnej natury uczestniczyć we wszystkich sprawach ziemskich.
W XVI, 20 wyraźnie pozostawia nierozstrzygnięty sposób tej pomocy: rozważa zarówno obecność samych męczenników, jak i posługę aniołów związaną z wysłuchaniem ich modlitw. Przyznaje, że nie ośmiela się definitywnie rozstrzygnąć między tymi możliwościami. Ta powściągliwość należy do stanowiska autora, a nie jest późniejszym zastrzeżeniem dodanym do jego tekstu.
Ważne zastrzeżenie
Tekst przedstawia rozumowanie Augustyna, nie gotową definicję zakresu wiedzy każdego zbawionego. Nie należy przekształcać go ani w twierdzenie, że święci niczego nie wiedzą o żyjących, ani w twierdzenie, że wiedzą o nich wszystko.
Fiszka dotyczy przede wszystkim poznania. Nie dowodzi, że Adam cierpi, ani że nie cierpi. Tym bardziej nie ustala, których potomków zna, jakie otrzymuje wiadomości oraz czy zna ostateczny los poszczególnych osób.
Zaplecze redakcyjne
Jak wykorzystać w tekście
Fiszka pomaga wydzielić w artykule dwa odrębne problemy: zakres wiedzy Adama o potomkach oraz sposób przeżywania tego, co jest mu znane. Rozstrzygnięcie jednego nie zastępuje rozstrzygnięcia drugiego.
Przy przyjętym w artykule założeniu zbawienia Adama można posłużyć się tym tekstem jako argumentem przeciw bezpodstawnemu przypisywaniu mu stałego oglądu wszystkich ziemskich wydarzeń. Jednocześnie Augustyn pozostawia miejsce na wiedzę rzeczywiście udzielaną przez Boga. Jest to zastosowanie ogólnego wywodu do postaci Adama; cytowany fragment nie mówi o nim bezpośrednio.